ତାରାର ପୁତ୍ର ଦାନବ ତାରକା, ତାଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟମାନେ ସହିତ, ସ୍କନ୍ଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ପ୍ରୟାସରେ ବଧ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅମାନେ—ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀ, ତାରକାକ୍ଷ ଓ କମଳାକ୍ଷ—ଏହି ମହାନ ଆତ୍ମାମାନେ ଅତି ଦୃଢ଼ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ୍ ହେଲେ। ସେମାନେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଉଗ୍ର ତପସ୍ୟା କଲେ, ନିୟମ ଆଚରଣ କଲେ ଓ ନିଜ ଶରୀରକୁ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ କଲେ। ଏହି ଭାବେ ସେମାନେ ତପସ୍ୟା କରିବା ପରେ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମା, ଯିଏ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଏକ ବର ଦେଲେ—“ତୁମମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ମଧ୍ୟ ତୁମମାନଙ୍କୁ ବଧ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।” ଏହାପରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ପିତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଏକ ବିଶେଷ ବର ଅନୁରୋଧ କଲେ। ତେବେ ଅକ୍ଷୟ ପ୍ରଭୁ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, “ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଅମରତ୍ୱ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ—ଏହା ଚାହିଁବାରୁ ବାପସ ଯାଅ। ତୁମେ ଅନ୍ୟ କିଛି ବର ଚାହିଁପାର।” ଏହାପରେ ସେ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଆପସରେ ଆଲୋଚନା କରି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ, “ହେ ଜଗତ୍ର ନାଥ, ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ ଆମେ ପୃଥିବୀରେ ପୁରାତନ ତିନିଟି ନଗରରେ ବସିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ। ଏହି ଭାବେ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ପରେ ଆମେ ଏକାଠି ହେବା, ଏବଂ ସେହି ପୁରାତନ ନଗରମାନେ ଏକେଠା ହେବ। ହେ ପାପହୀନ, ଏହି ତିନିଟି ଏକ ହେବା ପରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଏକ ତୀରରେ ଏହି ଏକତ୍ରିତ ନଗରମାନେ ଧ୍ୱଂସ ହେବ, ତାହା ଆମର ମୃତ୍ୟୁ ହେଉ।” ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, “ତଥାସ୍ତୁ,” ବୋଲି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ। ଏହାପରେ ମାୟା ନିଜ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ସେହି ପୁରାତନ ତିନିଟି ନଗର ତିଆରି କଲେ। ଏକ ସୁନାର ନଗର ଆକାଶରେ, ଏକ ଚାଁଦିର ନଗର ମଧ୍ୟ ଆକାଶରେ, ଏବଂ ଏକ ଲୋହାର ନଗର ପୃଥିବୀରେ ତିଆରି ହେଲା। ପ୍ରତ୍ୟେକ ନଗର ଶତ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା ଓ ପ୍ରସ୍ଥ ଥିଲା; ସୁନାର ନଗର ଥିଲା ତାରକାକ୍ଷଙ୍କର, ଚାଁଦିର ନଗର କମଳାକ୍ଷଙ୍କର ଓ ଲୋହାର ନଗର ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀଙ୍କର। ଏହି ଭାବେ ତିନିଟି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୁର୍ଗ ତିଆରି ହେଲା। ଏଠାରେ ମାୟା, ଯିଏ ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ, ବସିଲେ। ସୁନା, ଚାଁଦି ଓ କଳା ଲୋହାର ଏହି ତିନିଟି ନଗରରେ ମାୟା ନିଜ ଗୃହ ତିଆରି କରି ରହିଲେ। ଏହିଭଳି ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କର ପୁରାତନ ତିନିଟି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଦୁର୍ଗ ତିଆରି ହେଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ପରିବାରବଳୀ ବସିଲେ ଏବଂ ତିନି ଲୋକରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ। ସେହି ତିନିଟି ନଗର ଚିନ୍ତାମଣି ଗଛ, ଅନେକ ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା, ବିଭିନ୍ନ ଶୋଭାମୟ ମହଳ ଓ ରତ୍ନମୟ ଜାଲିରେ ଭରିଥିଲା। ଦେବମୟ ମହଳ, ଚମକୁଥିବା ରବିର ଭଳି ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଏହି ନଗରଗୁଡ଼ିକ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ରତ୍ନରେ ତିଆରି ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପ୍ରଭାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍। ଦିବ୍ୟ ମହଳ ଓ ଉଚ୍ଚ ଦ୍ୱାରମଣ୍ଡପ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, କୈଳାସ ପର୍ବତ ଶିଖର ଭଳି ଉଚ୍ଚ, ଏହି ତିନିଟି ନଗର—ତ୍ରିପୁରା—ଏକ ନୂତନ ତ୍ରିଲୋକ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏହି ନଗରମାନେ ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗନା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣମାନେ ଭରିଥିଲେ, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗୃହରେ ପ୍ରମୁଖ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ମନ୍ଦିରରେ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରୁଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଦିଗରେ କୁଆଁ, ପୋଖରୀ, ଜଳାଶୟ ଓ ଦୀର୍ଘ ସ୍ନାନାଘାଟ, ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ ଓ ଶୋଭାମୟ ଘୋଡ଼ାର ଝୁଣ୍ଡ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିର ରଥ, ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତରେ ମହାସଭା, ଦ୍ୱାର ଓ ଖେଳନା ସ୍ଥଳ ଥିଲା। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିଗରେ ବିଭିନ୍ନ ବେଦାଦ୍ୟୟନ ପାଠଶାଳା ରହିଥିଲା, ଏହି ଦୁର୍ଗମ ନଗରମାନେ କେବଳ ମାୟାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଅନ୍ୟ କେହି ଚିନ୍ତା କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ସମସ୍ତଂକୁ ଭକ୍ତିମୟା ଭାବରେ ନାରୀମାନେ ସେବା କରୁଥିଲେ; ମହାପାପ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶିବଙ୍କ ଉପାସନାରେ ସେମାନେ ପାପମୁକ୍ତ ହେଉଥିଲେ। ଦୈତ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କ ଜନାନୀ, ପୁଅ ଓ ପତ୍ନୀମାନେ ସହିତ ବେଦ ଓ ସ୍ମୃତି ଆଦି ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି ରହୁଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ମହାଦେବଙ୍କ ଉପାସନାରେ ନିମଗ୍ନ ଥିଲେ, ବିରାଟ୍ ଛାତି, ବୃଷଭ ଭଳି କନ୍ଧ, ସବୁ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିଲେ। କେହି କ୍ଷୁଦ୍ର, କେହି କୁଞ୍ଚିତ କେଶ, ଗାଢ଼ ନୀଳ ରଙ୍ଗର, କେହି ଗମ୍ଭୀର ଧ୍ୱନିରେ ବର୍ଷାମେଘ ଭଳି କଥା କହୁଥିଲେ। ସମସ୍ତେ ମାୟାଙ୍କ ଯୋଦ୍ଧା, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ତତ୍ପର ଓ ଶିକ୍ଷିତ ଥିଲେ। ଏହି ଭାବେ ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରେମୀ, ଶିବପାଦ ଉପାସନା ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତି ଅର୍ଜନ କରିଥିବା, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବାୟୁ, ଇନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦୃଢ଼ ଓ ବୀର ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଏହି ନଗରକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଏହି ତିନିଟି ନଗରର ଅଗ୍ନିରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଦେବତାମାନେ ଓ ବୃକ୍ଷମାନେ ଦଗ୍ଧ ହେଲେ, ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ତାଙ୍କର ନାଶ ହେଲା। ଏହାପରେ ଦେବତାମାନେ ହରିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ, କାରଣ ତାଙ୍କର ତେଜ ସମାନ କେହି ନାହିଁ। ଗୌରବମୟ ନାରାୟଣ ମନେ ଚିନ୍ତା କଲେ, “ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ କଣ କରିବି?” ଏହିଭଳି ଭାବି, ଯଜ୍ଞର ଅବତାର ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଯଜ୍ଞକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ; ସେ ଯଜ୍ଞର ଭୋକ୍ତା, ଯଜ୍ଞଦାତା ଓ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ନାଥ। ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ଦେବତାମାନେ ନମସ୍କାର କଲେ ଓ ସ୍ତୁତି କଲେ। ପରମେଶ୍ୱର ଏହି ଶାଶ୍ୱତ ଯଜ୍ଞକୁ ଦେଖି, ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ, “ଏହି ଉପାୟରେ, ହେ ଦେବମାନେ, ତୁମେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଉପାସନା କର, ତେବେ ତିନିଟି ନଗର ଧ୍ୱଂସ ଓ ତିନି ଲୋକର ଶକ୍ତି ପ୍ରଦର୍ଶନ ହେବ।” ଦେବମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି ଉଲ୍ଲାସରେ ଦେବଘୋଷ କରି, ଯଜ୍ଞପତିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ଏହାପରେ ଶ୍ରୀଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଚିନ୍ତା କରି ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ, “ଯଦି କେହି ଅନ୍ୟାୟରେ ମାରେ, ଜଳାଏ କିମ୍ବା ଭକ୍ଷଣ କରେ, ତଥାପି ଯଦି ସେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଉପାସନା କରେ, ସେ ପାପମୁକ୍ତ ହୁଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।