ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ଦେବତା, ସତ୍ୟ ରୁଦ୍ର, ମହାପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ ଜଗତର କଳ୍ୟାଣ ପାଇଁ ନିଜେ ନିଜେ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ। ଏହି ରୁଦ୍ର, ଯିଏ ପଶୁପତି ଭି ଅଟୁଟ, କେବେକି ତିନିଟି ନଗରକୁ ଦହି ଦେଇଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଜୀବଜନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ପଶୁ ଭଳି ହୋଇଗଲେ। ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ସୃଷ୍ଟିର ଶୁଭ କଥା ଯିଏ ପଢ଼େ, ଶୁଣେ କିମ୍ବା ଉତ୍ତମ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ଶୁଣାଇ ଦେଇଥାଏ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ସୃଷ୍ଟିର ଶୁଭ ବିବରଣୀ ସାରାଁଶ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ କହିଛ, ତେବେ ପଶୁପତି, ମହାପ୍ରଭୁ, କିପରି ଏହି ତିନିଟି ନଗରକୁ ଦହିଲେ? ଦେବତା ଓ ବ୍ରହ୍ମା କିପରି ପଶୁ ହେଲେ? ମାୟାଙ୍କର ତପଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟାରେ ଏକ ଅତି ଦୁର୍ଲଭ ନଗର ପୂର୍ବରୁ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା। ଏକ ସୁବ୍ରଣ, ଏକ ରୂପା ଓ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଲୋହାର ନଗର, ଯାହା ଅତି ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଦୁର୍ଲଭ; ଦେବତାଙ୍କର ଦେବତା ଏହାକୁ ଦହି ଦେଇଥିଲେ, ଏହି କଥା ଆମେ ଶୁଣିଛୁ। ଭାଗର ଚକ୍ଷୁ ନାଶକ ଶ୍ରୀମାନ୍, କିପରି ଏକ ଦିବ୍ୟ ବାଣରେ ସମସ୍ତ ନଗରକୁ ଏକ ସାଥିରେ ଦହି ଦେଲେ? ତିନିଟି ନଗର, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଉତ୍ପନ୍ନ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦହି ହୋଇନଥିଲେ; ଏହି ନଗରର ସମସ୍ତ ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ଦାନର ଦାନ ପୂର୍ବରୁ ଶୁଣିଛୁ। ଏବେ, ଓ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ତିନିଟି ନଗରର ସମସ୍ତ ଦହନ କଥା କହିବାକୁ ଉଚିତ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କଥାକାର ସୂତା, ଏହି କଥା ଯେପରି ବ୍ୟାସ ଠାରୁ ଶୁଣିଥିଲେ, ବିଶ୍ୱର ଅର୍ଥ ଉଦ୍ଘାଟକ ଭଳି କହିଲେ। ଏହି ତିନି ଲୋକର ଶାପ ଦ୍ୱାରା, ମନ, ବାଣୀ ଓ ଶରୀରରୁ ଏହା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା। ତାରକ ଦାନବ, ତାରାଙ୍କର ପୁତ୍ର, ତାଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟ ସହିତ, ମହା ପ୍ରୟାସରେ ଶ୍କନ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ନିହତ ହେଲାପରେ, ତାଙ୍କର ପୁତ୍ରମାନେ—ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀ, ତାରକାକ୍ଷ ଓ କମଳାକ୍ଷ—ଏହି ମହାପୁରୁଷମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ବୀର, ଦୂର୍ଲଭ ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହି ଦାନବମାନେ ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା ଓ ନିୟମରେ ଲଗି, ନିଜ ଦେହକୁ ତପସ୍ୟାରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥିଲେ। ତାଙ୍କର ସନ୍ତୁଷ୍ଟିରେ, ବ୍ରହ୍ମା, ଦାନ ଦେବାରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଏମାନଙ୍କୁ ଏକ ଦାନ ଦେଲେ: ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟେ କେହି ତାଙ୍କୁ ମାରିପାରିବେ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ଜଗତର ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଏକ ଦାନ ପାଇଁ ସେମାନେ ଏକାଠି ହେଇ ଚାହିଲେ; ତେବେ ଅବିନାଶୀ ଭଗବାନ ଏମାନଙ୍କୁ କହିଲେ— “ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଅମରତ୍ୱ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ—ଏଠାରୁ ଫେରିଯାଅ, ଓ ଅସୁରମାନେ। ଅନ୍ୟ ଦାନ ଚୟନ କର, ଯାହା ଚାହିଁଛ।” ତେବେ ଦାଇତ୍ୟମାନେ ଏକାଠି ହେଇ, ଆପସରେ ଚିନ୍ତା କରି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନମ୍ରତା ସହ କହିଲେ— “ଓ ଲୋକପତି, ଆପଣଙ୍କ ଦୟାରେ, ଆମେ ପୃଥିବୀରେ ପୁରାତନ ତିନିଟି ନଗରରେ ଅଲଗା ଅଲଗା ରହିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।” “ଏଭଳି, ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ପରେ ଆମେ ଏକାଠି ହେବା, ଓ ସେପରି ତିନିଟି ନଗର ଏକାଠି ହେବା।” “ଓ ପ୍ରଭୁ, ଯିଏ ଏକ ଦିବ୍ୟ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଏକାଠି ହୋଇଥିବା ନଗରଗୁଡ଼ିକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିବେ—ତାହା ମାତ୍ର ଆମର ମୃତ୍ୟୁ ହେଉ।” ଦେବତା କହିଲେ, “ତଥାସ୍ତୁ,” ଏଭଳି କହି, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ। ତାପରେ, ମାୟା ନିଜ ତପସ୍ୟାରେ ପୁରାତନ ତିନିଟି ନଗର ତିଆରି କଲେ। ଏକ ସୁବ୍ରଣ ନଗର ଆକାଶରେ, ଏକ ରୂପା ନଗର ମଧ୍ୟ ଆକାଶରେ, ଏକ ଲୋହା ନଗର ପୃଥିବୀରେ ଏହି ମହାପୁରୁଷମାନେ ପାଇଁ ତିଆରି କଲେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ନଗର ଏକ ଶତ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ଓ ଲମ୍ବା; ସୁବ୍ରଣ ନଗର ତାରକାକ୍ଷଙ୍କର, ରୂପା ନଗର କମଳାକ୍ଷଙ୍କର। ଲୋହା ନଗର ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀଙ୍କର; ଏହିପରି ତିନିଟି ଉଚ୍ଚତମ ଦୁର୍ଗ ତିଆରି ହେଲା। ସେଠାରେ ମାୟା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦାଇତ୍ୟ, ଦାନବମାନେ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ, ନିବାସ କଲେ। ସୁବ୍ରଣ, ରୂପା ଓ କଳା ଲୋହାର ନଗରରେ ମାୟା ନିଜ ଘର ତିଆରି କଲେ ଓ ଏଠାରେ ନିବାସ କଲେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭଳି। ଏଭଳି, ଦାଇତ୍ୟମାନଙ୍କର ତିନି ପୁରାତନ ଦୁର୍ଗ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭବନ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏକ ତିନି ଲୋକ ଭଳି ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ତିନିଟି ନଗର ତିଆରି ହେଲାପରେ, ସମସ୍ତ ଦାଇତ୍ୟମାନେ ଏମାନେ ଏଠି ପ୍ରବେଶ କରି, ତିନି ଲୋକରେ ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ। ଏହି ନଗରଗୁଡ଼ିକ ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ବୃକ୍ଷ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବିଭିନ୍ନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହଳ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ରତ୍ନର ଜାଳରେ ଆବୃତ। ଦିବ୍ୟ ମନ୍ଦିର, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ରୂପରେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ମୁହାଁ ଦେଇ, ଶୁଦ୍ଧ ମାଣିରେ ତିଆରି ଓ ଚନ୍ଦ୍ରର ଚମକରେ ଦୀପ୍ତିମାନ। ଦିବ୍ୟ ମହଳ ଓ ଉଚ୍ଚ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, କୈଳାସ ପର୍ବତର ଶିଖର ଭଳି, ତ୍ରିପୁରା ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭବନ ଦ୍ୱାରା ଅଲଗା ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ। ଦିବ୍ୟ ନାରୀ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘରରେ ଉତ୍ତମ ଦ୍ୱିଜମାନେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ମନ୍ଦିରରେ ଅଗ୍ନି ହୋମ କରୁଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଦିଗରେ କୁଆଁ, ପୋକରି, ଜଳାଶୟ ଓ ଲମ୍ବା ତଳା, ମଦ ଭରିଥିବା ହାତୀ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ। ବିଭିନ୍ନ ରୂପର ରଥ, ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ମୁହାଁ ଦେଇ, ସଭା ଘର, ଦ୍ୱାର ଓ ଖେଳ ପାଇଁ ଅଲଗା ସ୍ଥାନ। ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବିଭିନ୍ନ ବେଦାଦ୍ୟୟନ ପାଠଶାଳା ଦ୍ୱାରା ଘିରା, ଅନ୍ୟମାନେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, କେବଳ ମାୟାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ। ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ଭକ୍ତିଶୀଳ ଜଣେ ଜଣେ ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଉପସ୍ଥିତ; ମହାପାପ କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶଙ୍କରଙ୍କ ପୂଜାରେ ନିର୍ମଳ ହେଇଯାଉଥିଲେ। ମହା ଦାଇତ୍ୟ ଏବଂ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ, ପୁତ୍ରମାନେ ସମସ୍ତେ ବେଦ ଓ ସ୍ମୃତିର କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିମଗ୍ନ, ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ। ସମସ୍ତ ଦେବତାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, କେବଳ ମହାଦେବଙ୍କ ପୂଜାରେ ଲଗି ରହିଥିଲେ—ବିଶାଳ ଛାତି, ବୃଶଭ ଭଳି କାନ୍ଧ, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଥିଲେ। ସଦା ଭୂକ୍ତ, ଅଗ୍ନି ଭଳି ଚକ୍ଷୁ, ଶାନ୍ତ କିମ୍ବା କ୍ରୋଧିତ, ଏବଂ କୁଞ୍ଚିତ ଓ ବାଘା ଭଳି କଳା କେଶ, ନୀଳ ପର୍ବତ ଓ ମେରୁ ଭଳି, ମେଘ ଭଳି ଶବ୍ଦ, ସମସ୍ତେ ମାୟାଙ୍କର ଯୋଧାମାନେ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ତୟାରି। ଏଭଳି, ସଦା ଯୁଦ୍ଧପ୍ରିୟ ଏହି ଦାଇତ୍ୟମାନେ, ଶିବଙ୍କ ପାଦ ପୂଜାରେ ଶକ୍ତି ଲାଭ କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବାୟୁ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଦୃଢ଼ ଓ ବୀର, ଏହି ନଗରକୁ ଭଲ ଭାବରେ ସୁରକ୍ଷିତ କରିଥିଲେ।