ବିରାଜରୁ ଏକ ପୁରୁଷ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଶତରୂପା। ଶତରୂପାଙ୍କୁ ଦୁଇ ପୁଅ ହେଲେ—ପ୍ରିୟବ୍ରତ ଓ ଉତ୍ତାନପାଦ, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ଏହି ଶତରୂପାଙ୍କୁ ଦୁଇଜଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହିମାଶାଳୀ କନ୍ୟା ମଧ୍ୟ ହେଲେ—ଦେୱହୂତି ଓ ଆକୂତି। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଏହି ଦୁଇ ଜଣୀରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁ, ପ୍ରସୂତିକୁ ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ଦେଲେ। ଏଠାରେ ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ପ୍ରାଣ ଭାବରେ ଓ ମନୁଙ୍କୁ ସଂକଳ୍ପ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ। ପରେ, ରୁଚି ନାମକ ପ୍ରଜାପତି ଆକୂତିଙ୍କୁ ସ୍ୱୀକାର କଲେ। ଆକୂତିଙ୍କୁ ମନରେ ଭାବି ରୁଚିଙ୍କୁ ଏକ ଧର୍ମମୟ ଦମ୍ପତି ଦେଖାଗଲା—ଯଜ୍ଞ ଓ ଦକ୍ଷିଣା। ଏହି ଯଜ୍ଞ ଓ ଦକ୍ଷିଣାଙ୍କୁ ଦ୍ୱାଦଶ ପୁଅ ହେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ବନ୍ତରର ଦେବତା ଯାମ ଭାବେ ପରିଚିତ। ଏହି ଯାମମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବାସ କଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଜିତ ଓ ଶୁକ୍ର ନାମକ ଦୁଇ ଶ୍ରେଣୀ ତିଆରି ହେଲା। ପ୍ରସୂତି, ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁଙ୍କର କନ୍ୟା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମାତୃ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଦକ୍ଷ ୨୪ ଜଣୀ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଭାଗ୍ୟଶାଳି, ପଦ୍ମନୟନୀ, ଭୋଗଶୀଳ ଓ ଯୋଗର ମାତୃ ଭାବେ ପରିଚିତ। ଏହି ସମସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମବାଦିନୀ ଓ ବିଶ୍ୱର ମାତୃ ହେଲେ—ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଧୃତି, ତୁଷ୍ଟି, ପୁଷ୍ଟି, ମେଧା, କ୍ରିୟା, ବୁଦ୍ଧି, ଲଜ୍ଜା, ଵପୁଃ, ଶାନ୍ତି, ସିଦ୍ଧି ଓ କୀର୍ତ୍ତି। ଏହି ତେର ଜଣୀକୁ ଧର୍ମ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଭାବେ ନେଲେ। ବାକି ଏଗାରଜଣୀ ସୁନ୍ଦରନୟନୀ ଥିଲେ—ସତୀ, ଖ୍ୟାତି, ସମ୍ଭୂତି, ସ୍ମୃତି, ପ୍ରୀତି, କ୍ଷମା, ସମ୍ନତି, ଅନସୂୟା, ଊର୍ଜା, ସ୍ୱାହା, ଓ ସ୍ୱଧା। ଏହି ଏଗାରଜଣୀକୁ ବିଭିନ୍ନ ମହାର୍ଷି ଓ ଦେବତାମାନେ ସ୍ୱୀକାର କଲେ—ସତୀକୁ ଭବ (ରୁଦ୍ର), ଖ୍ୟାତିକୁ ଭୃଗୁ, ସମ୍ଭୂତିକୁ ମରୀଚି, ସ୍ମୃତିକୁ ଅଙ୍ଗିରାସ, ପ୍ରୀତିକୁ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, କ୍ଷମାକୁ ପୁଲହ, ସମ୍ନତିକୁ କ୍ରତୁ, ଅନସୂୟାକୁ ଅତ୍ରି, ଊର୍ଜାକୁ ବଶିଷ୍ଠ, ସ୍ୱାହାକୁ ଅଗ୍ନି ଓ ସ୍ୱଧାକୁ ପିତୃମାନେ। ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କର ସନ୍ତାନମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀରେ ବିସ୍ତୃତ ହେଲେ। ସମସ୍ତ ମନ୍ବନ୍ତର ଯାଏଁ, ସୃଷ୍ଟିର ସମାପ୍ତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଶ୍ରଦ୍ଧାଙ୍କୁ କାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ଦର୍ପ ପୁଅ ଭାବରେ ହେଲେ। ଧୃତିଙ୍କୁ ନିୟମ, ତୁଷ୍ଟିଙ୍କୁ ସନ୍ତୋଷ, ପୁଷ୍ଟିଙ୍କୁ ଲୋଭ, ମେଧାଙ୍କୁ ଶ୍ରୁତ ଓ କ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଓ ସମୟ ପୁଅ ଭାବରେ ହେଲେ। ବୁଦ୍ଧିଙ୍କୁ ବୋଧ ଓ ପ୍ରମାଦ, ଲଜ୍ଜାଙ୍କୁ ଵିନୟ, ଵପୁଃଙ୍କୁ ବ୍ୟବସାୟ, ଶାନ୍ତିଙ୍କୁ କ୍ଷେମ, ସିଦ୍ଧିଙ୍କୁ ସୁଖ ଓ କୀର୍ତ୍ତିଙ୍କୁ ଯଶ ପୁଅ ଭାବରେ ହେଲେ। ପ୍ରୀତିଙ୍କୁ କାମଙ୍କୁ ହର୍ଷ ପୁଅ ଭାବେ ହେଲେ। ଏହିପରି ଧର୍ମର ଅନୁସୂତି ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲା। ଅଧର୍ମରୁ ହିଂସା ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତାଙ୍କୁ ନିକୃତି ଓ ଅନୃତ ପୁଅ ଭାବେ ହେଲେ। ନିକୃତିଙ୍କୁ ଭୟ ଓ ନରକ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ମାୟା ଓ ବେଦନା ଜନ୍ମ ନେଲେ। ମାୟାଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ବେଦନାଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଓ ରୌରବ ପୁଅ ଭାବେ ହେଲେ। ମୃତ୍ୟୁଙ୍କୁ ରୋଗ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ଶୋକ, କ୍ରୋଧ, ଏବଂ ଇର୍ଷ୍ୟା ପୁଅ ଭାବେ ହେଲେ—ଏହି ସମସ୍ତ ଦୁଃଖର ଚିହ୍ନ ଓ ଅଧର୍ମର ଲକ୍ଷଣ। ଏହିପରି ସମସ୍ତଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ, ପୁଅ ଓ ସମ୍ପତ୍ତି ମଧ୍ୟ ଏହି ତାମସିକ ସୃଷ୍ଟିର ଅଂଶ ହେଲେ, ଯାହା ଧର୍ମ ନିୟମ ଦ୍ୱାରା ଚାଲିଥାଏ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ, ନୀଳଲୋହିତ (ଶିବ) ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସତୀଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ନିଜରୁ ସନ୍ତାନ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ସେ ନିଜଠାରୁ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀକୁ ନ ଛୋଟ କଲେ, ନ ମହାନ। କୃତ୍ତିବାସ (ଶିବ) ହଜାର-ହଜାର ସ୍ୱୟଂସମାନ ଚିତ୍ତଶକ୍ତି ଓ ରୂପରେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ତାଳଚୁଡ଼ା, ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଜ୍ଞାନୀ, ଅସାଧାରଣ ରୂପ ଓ ଦେହରେ ଏକାକାର। ସେମାନେ କେହି ସୁବର୍ଣ୍ଣ କେଶ, କେହି ଭୟାନକ ଦୃଷ୍ଟି, କେହି ଖପର ଧାରଣ କରି, ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିରେ ଓ ନିଜସ୍ୱ ରୂପରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। କେହି ରଥୀ, କେହି ଚର୍ମବସ୍ତ୍ରଧାରୀ, କେହି ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ, କେହି ଶତ-ହଜାର ହସ୍ତ, ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏହି ଭୂମି ଓ ଆକାଶରେ ବିହାର କରୁଥିଲେ। କେହି ବିଶାଳ ମୁଣ୍ଡ, ଆଠ ଦାନ୍ତ, ଦୁଇ ଜିଭ୍, ତିନି ଚକ୍ଷୁ, ଭୋଜନ ଓ ମାଂସ ଭକ୍ଷକ, ଘୃତ ଓ ସୋମପାନ କରୁଥିଲେ। କେହି ଭୟାନକ ରକ୍ଷକ, ନୀଳକଣ୍ଠ, ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେତା, ହୋମ ଭକ୍ଷକ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଦର୍ଭାଧାରଣ କରୁଥିଲେ। କେହି ବସି, କେହି ଦୌଡ଼ି, ପଞ୍ଚଭୂତ ଅନୁସାରେ ହଜାର-ହଜାର ଜୀବ, କେହି ଶିକ୍ଷକ, କେହି ପାଠକ, କେହି ଜପକାରୀ, କେହି ଯୋଗୀ ଥିଲେ। କେହି ଧୂମ୍ର, କେହି ଦୀପ୍ତିମାନ, କେହି ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ, କେହି ବୃଦ୍ଧ, ଜ୍ଞାନୀ, ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ, ଶୁଭ ରୂପରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ନୀଳକଣ୍ଠ, ହଜାର ଚକ୍ଷୁ, ଧୈର୍ୟଶୀଳ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଅଦୃଶ୍ୟ, ମହାଯୋଗୀ, ଅପାର ଶକ୍ତିର ଧାରକ। ସେମାନେ ଚାଲି, ଦୌଡ଼ି, ଲାଫି, ହଜାର-ହଜାର ରୂପ ଧାରଣ କରି ରୁଦ୍ର ଭାବେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଯେଉଁମାନେ କେବେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୁଅନ୍ତିନାହିଁ। ଏହି ଭୟାନକ ଦୃଷ୍ଟି ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଦେଖି, ବ୍ରହ୍ମା ନୀଳଲୋହିତଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ଦେବ, ଏପରି ଭୟାନକ ଦୃଷ୍ଟିର ପ୍ରାଣୀ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ନିଜ ସମାନ ପ୍ରାଣୀ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।