ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ, ପ୍ରଭୁ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କର ପଶ୍ଚିମ ମୁଖରୁ ସାମ ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ, ଜଗତୀ ଛନ୍ଦ, ଚନ୍ଦସ୍ତୋମ, ସପ୍ତଦଶ, ବୈରୂପ ଓ ଅତିରାତ୍ର କ୍ରମରେ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଉତ୍ତର ମୁଖରୁ ଅଥର୍ବଣ, ଆପ୍ତୋର୍ୟାମ, ଅନୁଷ୍ଟୁଭ ଓ ସୱୈରାଜ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ। ସୃଷ୍ଟି ଚକ୍ରର ଆରମ୍ଭରେ, ଶ୍ରୀମାନ୍ ବ୍ରହ୍ମା ବିଦ୍ୟୁତ, ବିଦ୍ୟୁତ୍ମେଘ, ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ, ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୀପ୍ତିମୟ ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକ ସୃଜନ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଦେହରୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଜୀବଗୁଡ଼ିକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ—ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ, ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଗୁଡ଼ିକ ବ୍ରହ୍ମା ସୃଜନ କରିଥିଲେ। ପ୍ରଥମେ, ଚାରି ଶ୍ରେଣୀ—ଦେବତା, ଅସୁର, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ପିତୃଗଣ—ସୃଜନ କଲେ; ପରେ ସମସ୍ତ ଅନ୍ୟ ଜୀବ, ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ, ସୃଜନ କରିଲେ। ଏହାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଯକ୍ଷ, ପିଶାଚ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରାମାନେ, ନାଗ, କିନ୍ନର, ରାକ୍ଷସ, ପକ୍ଷୀ, ବୃଦ୍ଧ, ପଶୁ, ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ, ସର୍ପ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜୀବଗୁଡ଼ିକୁ ସୃଜନ କରିଲେ। ସେ ଅଚ୍ୟୁତ ଓ ଚ୍ୟୁତ, ଯାହା ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ, ସମସ୍ତକୁ ସୃଜନ କରିଥିଲେ; ଏବଂ ପୂର୍ବ ସୃଷ୍ଟିରେ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ପୁନର୍ବାର ତାହା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଜୀବ ନିର୍ମାଣ କାଳରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ପୁନର୍ବାର ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି—ହିଂସା ଓ ଅହିଂସା, ସୁମୃଦୁ ଓ କ୍ରୂର, ଧାର୍ମିକ ଓ ଅଧାର୍ମିକ, ସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଉଚିତ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ଏହିପରି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜୀବ ତାଙ୍କର ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ଅନୁଯାୟୀ ମହାଭୂତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ରୂପରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି। ପ୍ରଭୁ ନିଜେ ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କଲେ; କିନ୍ତୁ କିଛି ଜ୍ଞାନୀ ଏହାକୁ ପ୍ରୟାସରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ ଭାବନ୍ତି। ଅନ୍ୟମାନେ ଏହାକୁ ଭାଗ୍ୟ ଭାବନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ଭୂତତ୍ତ୍ୱ ଚିନ୍ତନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହାକୁ ସ୍ୱଭାବ ଭାବନ୍ତି; ଅନ୍ୟମାନେ ପ୍ରୟାସ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଭାଗ୍ୟ ତାଙ୍କର ନିଜ ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ଅନୁଯାୟୀ ଫଳ ଦେଇଥାଏ ଭାବନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଏହାକୁ ଏକାକି ନୁହେଁ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ନୁହେଁ, ନା କି ଏହାକୁ ତାହାଠାରୁ ଅଲଗା ଭାବନ୍ତି; ଏହିପରି, ଏହା ଏକାକି ନୁହେଁ, ନା କି ଅନ୍ୟ ନାମରେ, ନା ଦୁଇ ଏକସାଥି। ଯେଉଁମାନେ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆସକ୍ତ, ସେମାନେ ଭିନ୍ନତା ଦେଖନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ସତ୍ତ୍ୱରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସେମାନେ ସମଦୃଷ୍ଟି ରଖନ୍ତି; ଏବଂ ଜୀବମାନଙ୍କର ନାମ ଓ ରୂପ ଏହି ସୃଜିତ ବସ୍ତୁର ବିକାଶ। ଆରମ୍ଭରେ, ବ୍ରହ୍ମା ବେଦର ଶବ୍ଦରୁ ଋଷିମାନଙ୍କର ନାମ ଓ ବେଦର ଅନୁଷ୍ଠାନ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ। ରାତିର ଶେଷରେ, ସେ ନବଜାତ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ସେହି ଅନୁଷ୍ଠାନ ଓ ନାମ ଦେଇଥାନ୍ତି; ଏହିପରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଅଦୃଶ୍ୟ ଜନ୍ମର ସୃଷ୍ଟି। ରାତିର ଶେଷରେ, ଏହି ଜୀବମାନେ ମନରେ ସିଦ୍ଧି ଅର୍ଜନ କରି ଦେଖାଯାନ୍ତି; ଏଭଳି ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ଜୀବମାନେ ସୃଜିତ ହୁଅନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ବୃଦ୍ଧି ନ ପାଇଲେ, ବ୍ରହ୍ମା, କେବଳ ଅନ୍ଧକାରରେ ଆବୃତ ହୋଇ, ଦୁଃଖରେ ବିନ୍ଦୁ ହେଲେ। ତାପରେ, ସେ ନିଜ ମନକୁ ସଠିକ ବୁଝିବାରେ ଲଗାଇଲେ, ଏବଂ ନିଜ ଅନ୍ତରେ ଦେଖିଲେ ଯେ ଅନ୍ଧକାରରେ ଏକମାତ୍ର ଆବୃତ ଅଟୁଟ କାରଣ। ସେ ରଜସ୍ ଓ ସତ୍ତ୍ୱ ଛାଡ଼ି, ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ବସିଲେ; ଏହି ଦୁଃଖରୁ, ବ୍ରହ୍ମା ସଂସାରର ଦୁଃଖ ସୃଜନ କଲେ। ପରେ, ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରି, ରଜସ୍ ଓ ସତ୍ତ୍ୱ ତାହାକୁ ଆବୃତ କଲେ; ଏହି ଅନ୍ଧକାର ଶମିତ ହେଲାପରେ, ଏକ ଯୁଗଳ ଜନ୍ମ ନେଲା। ଅନ୍ଧକାରରୁ ଅଧର୍ମ ଜନ୍ମ ନେଲା; ଦୁଃଖରୁ ହିଂସା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଏହି ଦୁଇ ଦ୍ରୁତ ସ୍ୱଭାବର ଯୁଗଳ ମିଶି, ଅନ୍ୟ ଏକ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ପ୍ରଭୁଙ୍କର ପ୍ରାଣ ଯାଇଥିବାବେଳେ, ସ୍ନେହ ତାଙ୍କୁ ଆବୃତ କଲା। ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କର ଦୀପ୍ତିମୟ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ତାଙ୍କର ଦେହକୁ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭଜି, ଏକ ଭାଗରୁ ପୁରୁଷ ହେଲେ, ଅନ୍ୟ ଭାଗରୁ ସ୍ତ୍ରୀ ହେଲେ—ସେ ହେଲେ ଶତରୂପା। ପ୍ରଭୁ ଚାହିଁ, ସେଉଁଠି ପ୍ରକୃତି ଭାବେ ଶତରୂପାଙ୍କୁ ସୃଜନ କଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କର ମହାତ୍ମା ଦ୍ୱାରା, ସେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଦେହ ଶ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀରେ ବିସ୍ତାର କଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପୂର୍ବ ଦେହ ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ଆବୃତ କରି ରହିଛି; ଏବଂ ଦୁଇ ଭାଗରୁ ଏକ ଭାଗରୁ ଶତରୂପା ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେ ଦେବୀ ଅନେକ ବର୍ଷ ଦୁର୍ଲଭ ତପସ୍ୟା କରି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ସ୍ୱାମୀ ଭାବେ ଅର୍ଜନ କଲେ। ସେ ପୁରୁଷ ପୂର୍ବରୁ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁ ଭାବେ ପରିଚିତ; ତାଙ୍କର ସତର ଯୁଗ ଅବଧିକୁ ଏଠାରେ ମନ୍ୱନ୍ତର କୁହାଯାଏ। ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁ ଶତରୂପାଙ୍କୁ ଅଜନ୍ମା ନାରୀ ଭାବେ ଅର୍ଜନ କଲେ; ତାଙ୍କ ସହିତ ସଂଯୋଗ କରି, ସେ ରତି ଭାବେ ପରିଚିତ। ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ସଂଯୋଗ କଳ୍ପର ଆରମ୍ଭରେ ହେଲା। ବ୍ରହ୍ମା ବିରାଜକୁ ସୃଜନ କଲେ, ଯିଏ ବିଶ୍ୱପୁରୁଷ ଭାବେ ବିରାଟ ହେଲେ। ଶତରୂପା ସମ୍ରାଜ୍ଞୀ ହେଲେ, ବିରାଜରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ପୁରୁଷ ମନୁ ଭାବେ ପରିଚିତ। ସେହି ବିରାଜ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ମନୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ସୃଜନ କଲେ। ବିରାଜରୁ ମନୁ ଜନ୍ମ ନେଲା, ଶତରୂପା ଜନ୍ମ ନେଲେ; ସେ ଦୁଇ ପୁତ୍ର—ପ୍ରିୟବ୍ରତ ଓ ଉତ୍ତାନପାଦ—ସୃଜନ କଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଦୁଇ ଦୁହିତା ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ—ଦେୱହୂତି ଓ ଆକୂତି; ଏହି ଦୁଇ ଦୁହିତା ରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁ ପ୍ରସୂତିକୁ ଦକ୍ଷକୁ ଦେଲେ। ଦକ୍ଷ ପ୍ରାଣ ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ, ମନୁ ସଂକଳ୍ପ ଭାବେ। ପରେ, ପ୍ରଜାପତି ରୁଚି ଆକୂତିକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ଆକୂତି ରୁ ରୁଚିଙ୍କୁ ମନ ଦ୍ୱାରା ଏକ ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦମ୍ପତି ଦେଲେ। ଯଜ୍ଞ ଓ ଦକ୍ଷିଣା, ଏହି ଜୁଗଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ଯଜ୍ଞ ଓ ଦକ୍ଷିଣା ରୁ ଦ୍ୱାଦଶ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେମାନେ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ଯୁଗର ଦେବତା ଯାମ ଭାବେ ପରିଚିତ; ଏହି ଯଜ୍ଞଙ୍କର ପୁତ୍ର ଭାବେ ଯାମ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି। ଅଜିତ ଓ ଶୁକ୍ର, ଦୁଇ ଦଳ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଯାମମାନେ ପ୍ରଥମେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ବାସ କଲେ। ପ୍ରସୂତି, ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବର ଦୁହିତା, ରୁ ଲୋକମାତାମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଦକ୍ଷ ତାଙ୍କୁ ଚବିଶଟି ଦୁହିତା ଦେଲେ।