ଏ ଭଳି, ଆଠ ପ୍ରକାର ଶ୍ୱେତ ଦିବ୍ୟ ପ୍ରଜାତି ସୃଷ୍ଟି ହେବା ପରେ, ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛାଅନୁସାରେ ବିଭିନ୍ନ ବୟସ୍କ ଅନୁଯାୟୀ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଏହିପରି, ସେ ସ୍ୱଇଚ୍ଛାରେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ବୟସ୍ ଅନୁଯାୟୀ ତିଆରି କଲେ; ପଶୁମାନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ପରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାଥ ଆଉ ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀ ଦଳମାନେ ତିଆରି କଲେ। ତାଙ୍କର ମୁଖରୁ ଛାଗ, ବକ୍ଷସ୍ଥଳରୁ ମେଷ, ଉଦରରୁ ଗାଈ, ଓ ପାର୍ଶ୍ୱ ଅଂଗରୁ ବ୍ରହ୍ମା ସେମାନୋକୁ ଗଢ଼ିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପାଦରୁ ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ଗଧା, ଉଣ୍ଟ, ହରିଣ ଓ ଖଚ୍ଚର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରଜାତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ତାଙ୍କର କେଶରୁ ଔଷଧି, ଫଳ ଓ ମୂଳ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଗଛ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏହିପରି ପଶୁପ୍ରାଣୀ ଓ ଉଦ୍ଭିଦ ସୃଷ୍ଟି କରି, ପ୍ରଭୁ ସେମାନଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞରେ ନିୟୋଜିତ କଲେ। ବଳଦ, ମଣିଷ, ମେଷ, ଘୋଡ଼ା, ଖଚ୍ଚର ଓ ଗଧା—ଏମାନେ ଗୃହସ୍ଥ ପଶୁ ବୋଲି ଅଭିହିତ; ବନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏବେ ଶୁଣ। ମାଂସାହାରୀ, ଦୁଇ ନଖିଆ, ହାତୀ, ବାନର, ପଞ୍ଚମ ଦଳ ଭାବରେ ପକ୍ଷୀ, ଷଷ୍ଠ ଭାବେ ଜଳଚର, ସପ୍ତମ ଭାବେ ଅଜଗର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସରିସୃପ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ମହିଷ, ଅରଣ୍ୟ ଗାଈ, ନୀଳଗାଈ, ବାନର, ଶରଭ, ବଘ, ସିଂହ—ଏମାନେ ସପ୍ତମ ବନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ ଭାବେ ସ୍ମୃତ। ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କର ମୁଖରୁ ଗାୟତ୍ରୀ, ଋଚ୍, ତ୍ରିବୃତ୍, ସାମ, ରଥନ୍ତର ଓ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ମାନେ ପ୍ରଥମ ଯଜ୍ଞ ଭାବେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ତାଙ୍କର ମୁଖରୁ ଯଜୁଷ୍, ତ୍ରିଷ୍ଟୁପ୍, ଛନ୍ଦୋଷ୍ଟୋମ, ପଞ୍ଚଦଶ, ବୃହତ୍ସାମ, ଉକ୍ଥ୍ୟ ଓ ଦକ୍ଷିଣା ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ପଶ୍ଚିମ ମୁଖରୁ ସାମ ମନ୍ତ୍ର, ଜଗତୀ ଛନ୍ଦ, ଛନ୍ଦୋଷ୍ଟୋମ, ସପ୍ତଦଶ, ବୈରୂପ ଓ ଅତିରାତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଉତ୍ତର ମୁଖରୁ ଅଥର୍ବଣ, ଆପ୍ତୋର୍ୟାମ, ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ଓ ସୂବୈରାଜ ଉତ୍ପାଦନ କଲେ। କଳ୍ପର ଆରମ୍ଭରେ, ଭାଗ୍ୟବାନ୍ ପ୍ରଭୁ ବିଜୁଳି, ମେଘ, ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଦୃଶ୍ୟ ତିଆରି କଲେ। ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗଅଂଶରୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଉଚ୍ଚ-ନିମ୍ନ ଜୀବ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ବ୍ରହ୍ମା ଜୀବମାନଙ୍କ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିଲେ। ପ୍ରଥମେ, ସେ ଚାରି ପ୍ରକାର ଜନ୍ମଦେଲେ—ଦେବତା, ଅସୁର, ମଣିଷ ଓ ପିତୃଗଣ; ତାପରେ ସମସ୍ତ ଚଳ-ଅଚଳ ଜୀବମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏହାପରେ ସେ ଯକ୍ଷ, ପିଶାଚ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଦଳ, ନାଗ, କିନ୍ନର, ରାକ୍ଷସ, ପକ୍ଷୀ, ଗୋ, ବନ୍ୟ ପଶୁ ଓ ସର୍ପ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଅବିନାଶୀ ଓ ବିନାଶୀ—ଯେଉଁଠି ଚଳ କିମ୍ବା ଅଚଳ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ଏବଂ ପୂର୍ବ ସୃଷ୍ଟିରେ ସେମାନେ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ପୁନର୍ବାର ସେ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରାଣୀମାନେ ପୁନଃ ପୁନଃ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି—ସେମାନେ ହେଉଛନ୍ତି କ୍ରୂର କିମ୍ବା ଅକ୍ରୂର, ମୃଦୁ କିମ୍ବା କଠୋର, ଧାର୍ମିକ କିମ୍ବା ଅଧାର୍ମିକ, ସତ୍ୟ କିମ୍ବା ଅସତ୍ୟ। ସେଇ କାର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ, ପ୍ରାଣୀମାନେ ନିଜ ଯଥାଯଥ ସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ଏହିପରି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜୀବ ତାଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ ଅନୁଯାୟୀ ପଞ୍ଚମହାଭୂତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ରୂପରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି। ପ୍ରଭୁ ନିଜେ ଜୀବମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କଲେ; କିନ୍ତୁ କିଛି ଜ୍ଞାନୀ କହନ୍ତି ଉଦ୍ୟମ ହେଉଛି କାର୍ଯ୍ୟର କାରଣ। ଅନ୍ୟେ କହନ୍ତି, ଏହା ଭାଗ୍ୟ; ଯେଉଁମାନେ ତତ୍ତ୍ୱ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି, ସେମାନେ କହନ୍ତି ଏହା ସ୍ୱଭାବ; ଆଉ କିଛି କହନ୍ତି ଉଦ୍ୟମ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଭାଗ୍ୟ ତାଙ୍କର ନିଜ ନିଜ ଧର୍ମାନୁସାରେ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଏହାକୁ ଏକ ଭାବି ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ନ ଆଲଗା ଭାବି, ନ କିଛି ଅତିରିକ୍ତ; ଏହିପରି, ଏହା କେବଳ ଏକ ନୁହେଁ, ନ ଭିନ୍ନ ନାମ ମାତ୍ର, ନ ଦୁଇଁଝିଏ ମିଶି। କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆସକ୍ତ ଲୋକ ଭିନ୍ନତା କଥା କହନ୍ତି; ସତ୍ତ୍ୱରେ ନିଷ୍ଠିତ ଲୋକ ସମଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଦେଖନ୍ତି; ଏବଂ ଜୀବମାନଙ୍କର ନାମ ଓ ଆକୃତି ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଫଳର ମୂର୍ତ୍ତିରୂପ। ଆରମ୍ଭରେ, ମହାପ୍ରଭୁ ବେଦ ଶବ୍ଦରୁ ଋଷିମାନଙ୍କର ନାମ ଓ ବେଦୋକ୍ତ କ୍ରିୟା ନିର୍ମାଣ କଲେ। ରାତିର ସେଷରେ, ସେ ନବଜାତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ସେଇ ନାମ ଓ କ୍ରିୟା ଦେଇଥାନ୍ତି; ଏହିପରି ଅଦୃଶ୍ୟ ଜନ୍ମ ଥିବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି। ସେଇ ରାତିର ସେଷରେ, ସେମାନେ ମନୋବଳରେ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରି, ଚଳ-ଅଚଳ ଜୀବ ଭାବେ ଦୃଶ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି। କିନ୍ତୁ, ସେଇ ଉତ୍ତମ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବଢ଼ିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ କେବଳ ଅନ୍ଧକାରରେ ବ୍ରହ୍ମା ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ଏବେ, ସେ ନିଜ ମନକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଜ୍ଞାନରେ ଲଗାଇ, ଅନ୍ତର୍ଦ୍ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିଲେ ଯେ, ଏହି ଅନ୍ଧକାର ହେଉଛି କାରଣ। ସେ ରଜସ୍ ଓ ସତ୍ତ୍ୱ ତ୍ୟାଗ କରି, ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ବସିଲେ; ଏହି ଦୁଃଖରୁ, ପ୍ରଭୁ ଦୁଃଖକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ପରେ, ସେ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କଲେ, ରଜସ୍ ଓ ସତ୍ତ୍ୱ ଏହି ଅନ୍ଧକାରକୁ ଢାଙ୍କିଲା; ଯେତେବେଳେ ଏହି ଅନ୍ଧକାର ଦମିତ ହେଲା, ଏକ ଦମ୍ପତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଅନ୍ଧକାରରୁ ଅଧର୍ମ ଜନ୍ମ ନେଲା; ଦୁଃଖରୁ ହିଂସା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଏହି ଦୁଇଁ ଭୟଙ୍କର ଦମ୍ପତିର ଯୁଗଳ ମିଶ୍ରଣରୁ ଆଉ ଏକ ଦୁଷ୍ଟ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଏହିପରି, ପ୍ରଭୁଙ୍କର ପ୍ରାଣ ବିଦାୟ ନେଲା, ସେ ଆସକ୍ତିରେ ଆବୃତ ହେଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କର ଦୀପ୍ତିମାନ ରୂପକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କଲେ। ନିଜ ଦେହକୁ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରି, ଏକ ଭାଗରେ ପୁରୁଷ ଭାବେ, ଅନ୍ୟ ଭାଗରୁ ସ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ—ସେ ସ୍ତ୍ରୀ ଥିଲେ ଶତରୂପା। ପ୍ରଭୁ, ଅଭିଲାଷାବଶତଃ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରକୃତି ଭାବେ, ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କର ଧାରଣକାରୀ ଭାବେ ତିଆରି କଲେ। ତାଙ୍କର ବିଶାଳତାରେ, ସେ ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତରେ ଏବଂ ପୃଥିବୀରେ ବ୍ୟାପି ରହିଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପୂର୍ବ ଦେହ ଆକାଶକୁ ଆବୃତ କରି ଅଛି; ଏବଂ ଯେଉଁ ଅର୍ଧ ଦେହରୁ ସ୍ତ୍ରୀ ତିଆରି ହେଲେ, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଶତରୂପା। ସେ ଦେବୀ ଦୀର୍ଘ ଓ ଦୁର୍ଲ୍ଲଭ ତପସ୍ୟା କରି, ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି, ଏହି ପୁରୁଷଙ୍କୁ ସ୍ୱାମୀ ଭାବେ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ସେଇ ପୁରୁଷ ପୂର୍ବକାଳରେ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁ ଭାବେ ପରିଚିତ; ତାଙ୍କର ସତ୍ତରି ଯୁଗ ଅବଧିକୁ ଏଠାରେ ମନ୍ୱନ୍ତର ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେଇ ପୁରୁଷ ଶତରୂପାଙ୍କୁ ଗର୍ଭ ଛାଡ଼ିଥିବା ସ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।