ଏହିପରି ଦିବ୍ୟ କଥାରେ, ମହାତ୍ମା ପ୍ରଜାପତି, ଯେଉଁଠାରେ ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା (ଚାନ୍ଦ୍ରିକା) ଦେଖି ସମସ୍ତ ଜୀବଜନ୍ତୁ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ, ସେଉଁଠି ସେ ନିଜ ଏହି ରୂପକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ। ଏହା ସହିତ ସହସା ରାତି, ଦିନ, ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା ଜନ୍ମ ନେଲା। ଏହି ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା, ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ଦିନ—ଏହି ତିନିଟି ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣରୁ ଗଠିତ। ରାତି ମାତ୍ର ତମୋଗୁଣରୁ ଗଠିତ, ଏହିଠାରୁ ଏହା ଅନ୍ଧକାରର ସ୍ୱରୂପ। ଦିନର ରୂପରୁ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ମୁଖରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ସେମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଥିଲେ। ଏହି ଦିନରେ ଜନ୍ମ ହେବାରୁ ସେମାନେ ଦିନରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ଏହି ରୂପରେ, ପ୍ରଭୁ ରାତିରେ ନିଜ ନାଭିରୁ ଅସୁରମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଯେଉଁଠାରେ ରାତିରେ ଜନ୍ମ ହେଲା, ସେମାନେ ରାତିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ। ଏହି ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ଭବିଷ୍ୟତରେ ମିଶି ଥିବେ। ପିତୃମାନେ ଓ ମାନବମାନେ, ସମସ୍ତ ପୂର୍ବ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ଏହି ସଂସ୍ଥାପିତ ତତ୍ତ୍ୱମାନେ କାରଣ ଭାବେ ରହିଛନ୍ତି। ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା, ରାତି, ଦିନ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟା—ଏହି ଚାରିଟିକୁ 'ଅମ୍ଭାଁସି' କୁହାଯାଏ, କାରଣ ସେମାନେ ଦୀପ୍ତିମାନ; ଏହି ନାମ ପଣ୍ଡିତମାନେ ଦେଇଛନ୍ତି। 'ଭାତି' ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେବା; ପ୍ରଜାପତି ଏହି ଅମ୍ଭାଁସିକୁ ସୃଷ୍ଟି କରି, ଦେବତା, ମାନବ, ଓ ଦାନବମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ସେ ନିଜ ରୂପରୁ ପିତୃମାନେ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଜାମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ; ପୁଣି ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା ରୂପକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଅନ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ଏହିପରେ, ତମସ୍ ଓ ରଜସ୍ ଗୁଣରେ ଭରିଥିବା ଏକ ଭିନ୍ନ ରୂପ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ଯାହା ଅନ୍ଧକାରରେ ଭୋକରେ ଭରିଥିଲା; ଏହି ରୂପରେ ପ୍ରଭୁ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଯେଉଁଠାରେ ଭୋକ ଥିଲା, ସେମାନେ ଅମ୍ଭାଁସିକୁ ଧରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କିଛି କହିଲେ, "ଆମେ ଅମ୍ଭାଁସିକୁ ରକ୍ଷା କରିବା," ସେମାନେ ହେଲେ ରାକ୍ଷସ, କାରଣ ସେମାନେ ଭୋକରେ ରାତିରେ ଘୁରିବାକୁ ଚାଲିଥିଲେ। ଅନ୍ୟମାନେ କହିଲେ, "ଆମେ ଅମ୍ଭାଁସିର ଉପଭୋଗ କରିବା," ସେମାନେ ପରସ୍ପର ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ। ଏହି କାରଣରୁ ସେମାନେ ଯକ୍ଷ, ଗୁହ୍ୟକ ଭାବରେ ପରିଚିତ; ରକ୍ଷ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ରକ୍ଷା କରିବା ମଧ୍ୟ ଅଟୁଟ। ଏହିପରି, 'ଯକ୍ଷ' ମାନେ ଖାଇବା ଅର୍ଥ ଭିତରେ ଅଛି। ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ଦେଖି କିଛି ଜଣେ ପଣ୍ଡିତଙ୍କର କେଶ ଖସିଗଲା କ୍ଷୁଦ୍ରତାରେ। ଯେଉଁମାନେ ମୁଣ୍ଡ ଛିନାଇଦେଲେ ସେମାନେ ଉପରକୁ ଉଠିଗଲେ, ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରଭୁ ପାଇଁ କାନ୍ଦିଲେ ସେମାନେ ମୁଣ୍ଡ ହାରାଇଲେ; ସେଉଁଠାରୁ 'ବାଳା' ନାମକ ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। 'ବାଳା' ସର୍ପସ୍ୱରୂପ ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି; ଅପୂର୍ଣ୍ଣତାରୁ ସେମାନେ ସର୍ପ, ଝରିପଡ଼ିବାରୁ 'ପଣ୍ନଗ', ଓ ରେଙ୍ଗିବାରୁ ସର୍ପ ଭାବରେ ପରିଚିତ। ପ୍ରଭୁଙ୍କ କ୍ରୋଧରୁ ଅଗ୍ନିର ସ୍ୱରୂପ ଏକ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ସେ ସମସ୍ତ ସର୍ପମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିଷର ଗୁଣ ନେଇ ପ୍ରବେଶ କଲା। ଏହି ସର୍ପମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରି, ପ୍ରଭୁ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ, କ୍ରୋଧର ଗୁଣରେ ଭରିଥିବା, ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗର, ଭୟଙ୍କର ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ଯେଉଁମାନେ ମାଂସ ଭୋଜନ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ଥିଲେ ଭୂତମାନେ, ମାଂସ ଖାଇବାରୁ ପିଶାଚ ଭାବରେ ଓଡ଼ିଆରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି। ପ୍ରଭୁ ଶାନ୍ତ ମନରେ ଗୀତ ଗାଇଲେ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। 'ଧୟତି' ମାନେ ପିଇବା; ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ବାଣୀ ପିଇଥିଲେ, ଏହିପରି ସେମାନେ ଗନ୍ଧର୍ବ ଭାବରେ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କଲେ। ଅଷ୍ଟ ଶ୍ୱେତ ଦିବ୍ୟ ପ୍ରଜାତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବା ପରେ, ପ୍ରଭୁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷୀମାନେ ତାଙ୍କର ଆୟୁ ଅନୁଯାୟୀ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଏହିପରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରାଣୀ ଓ ପକ୍ଷୀ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଓ ଆୟୁ ଅନୁଯାୟୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ପ୍ରଭୁ ମୃଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଶୁ ସୃଷ୍ଟି କରି, ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ତାଙ୍କର ମୁଖରୁ ଛାଗ, ବକ୍ଷରୁ ମେଷ, ନାଭିରୁ ଗାଈ, ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଶୁ ବ୍ରହ୍ମା ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ପାଦରୁ ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ଗଧା, ଉଣ୍ଟ, ହରିଣ, ଓ ଖଚ୍ଛର ଭଳି ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ତାଙ୍କର କେଶରୁ ଔଷଧି, ଫଳ ଓ କନ୍ଦ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଉଦ୍ଭିଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏହିପରି ପଶୁ ଓ ଉଦ୍ଭିଦ ସୃଷ୍ଟି କରି, ପ୍ରଭୁ ସେମାନେକୁ ଯଜ୍ଞରେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ। ବୃଷ, ମନୁଷ୍ୟ, ମେଷ, ଘୋଡ଼ା, ଖଚ୍ଛର, ଓ ଗଧା—ଏହିମାନେ ଘରୋଇ ପଶୁ; ବନ୍ୟ ପଶୁମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ମାଂସ ଭୋଜୀ, ଦୁଇ ନଖିଆ, ହାତୀ, ବାନର, ପକ୍ଷୀ (ପଞ୍ଚମ ଶ୍ରେଣୀ), ଜଳଚର (ଛଠଠ ଶ୍ରେଣୀ), ଓ ସର୍ପ (ସପ୍ତମ ଶ୍ରେଣୀ)। ମହିଷ, ଅରଣ୍ୟ ଶ୍ୱ, ନୀଳଗାଈ, ବାନର, ଶରଭ, ବଘା, ସିଂହ—ଏହିମାନେ ସପ୍ତମ ଶ୍ରେଣୀର ବନ୍ୟ ପଶୁ। ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କର ମୁଖରୁ ଗାୟତ୍ରୀ, ଋଚ୍ଛ, ତ୍ରିବୃତ୍, ସାମ, ରଥନ୍ତର, ଓ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ନାମକ ପ୍ରଥମ ଯଜ୍ଞ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ତେଣୁ ସେ ଯଜୁସ୍, ତୃଷ୍ଟୁପ୍, ଛନ୍ଦସ୍ତୋମ, ପଞ୍ଚଦଶ, ବୃହତ୍ସାମ, ଉକ୍ଥ୍ୟ ଓ ଦକ୍ଷିଣା ମୁଖରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ପଶ୍ଚିମ ମୁଖରୁ ସାମ ମନ୍ତ୍ର, ଜଗତୀ ଛନ୍ଦ, ଛନ୍ଦସ୍ତୋମ, ସପ୍ତଦଶ, ବୈରୂପ, ଓ ଅତିରାତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଉତ୍ତର ମୁଖରୁ ଅଥର୍ବଣ, ଆପ୍ତୋର୍ୟାମ, ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍, ଓ ସବୈରାଜ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଅବତରଣର ଆରମ୍ଭରେ, ପ୍ରଭୁ ବିଦ୍ୟୁତ, ମେଘ, ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୀପ୍ତିମାନ ପ୍ରକାଶ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗଅବୟବରୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର, ଉଚ୍ଚ-ନୀଚ୍ଚ ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିଲେ। ପ୍ରଥମେ, ସେ ଚାରି ପ୍ରକାରର—ଦେବ, ଅସୁର, ମାନବ ଓ ପିତୃମାନେ—ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ; ପରେ ସମସ୍ତ ଚର ଅଚର ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଏହିପରି, ସେ ଯକ୍ଷ, ପିଶାଚ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା, ନାଗ, କିନ୍ନର, ରାକ୍ଷସ, ପକ୍ଷୀ, ଗୋ, ବନ୍ୟ ପଶୁ ଓ ସର୍ପ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଚଳ ଓ ଅଚଳ, ନଶ୍ୱର ଓ ଅନଶ୍ୱର—ଯାହା କିଛି ରହିଛି ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ଏବଂ ପୂର୍ବ ସୃଷ୍ଟିରେ ସେମାନେ ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ପୁଣି ସେହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ପୁନଃପୁନଃ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି—ସେ କରୁଣାମୟ ହେଉ, ନିଷ୍ଠୁର, ଧର୍ମମୟ କିମ୍ବା ଅଧର୍ମ, ସତ୍ୟ କିମ୍ବା ମିଥ୍ୟା।