ସମସ୍ତ ଜଗତର ପ୍ରଭୁ, ବ୍ରହ୍ମା, ତାଙ୍କ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପରୁ ସଙ୍କଳ୍ପ ନିଜେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ତାଙ୍କ ମନରୁ ଏକ ଜଣ ଜୀବ, ରୁଚି, ଜନ୍ମ ହେଲା। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶ୍ୱାସରୁ ଡକ୍ଷ, ଚକ୍ଷୁରୁ ମାରୀଚି, ଜଳରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ମୁନିଙ୍କ ହୃଦୟରୁ ଭୃଗୁ ଜନ୍ମ ହେଲେ। ମୁଣ୍ଡରୁ ଅଙ୍ଗିରା, କାନରୁ ଅତ୍ରି, ବାହିଁ ଶ୍ୱାସରୁ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ବିକ୍ରମଣ ଶ୍ୱାସରୁ ପୁଲହା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ସମତା ଶ୍ୱାସରୁ ବସିଷ୍ଠ, ତଳ ଶ୍ୱାସରୁ କ୍ରତୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏହି ଏଗାର ଦିବ୍ୟ ପୁତ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି। ଧର୍ମ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପ୍ରଥମ ଜନ୍ମ, ସମସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର; ଭୃଗୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ—ଏହି ନଉଜଣ ମୁନି ବ୍ରହ୍ମ ଉପଦେଶକ। ପ୍ରାଚୀନ ଗୃହସ୍ଥମାନେ ଧର୍ମକୁ ସ୍ଥାପିତ କଲେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱାଦଶ ଗୋତ୍ର, ଦିବ୍ୟ ଓ ଦେବଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ସେମାନେ କ୍ରିୟାଶୀଳ, ଉତ୍ପାଦନଶୀଳ, ମହାମୁନିମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ; ଋଭୁ ଓ ସନତ୍କୁମାର—ଏହି ଦୁଇଜଣ ଉପରି ଗତି ଶୁକ୍ର ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ। ଏହି ଦୁଇଜଣ ପୂର୍ବରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ; ଅଷ୍ଟମ ପୂର୍ବ କଳ୍ପରେ ସେମାନେ ପ୍ରାଚୀନ, ଜଗତ ଦ୍ୱାରା ସାକ୍ଷୀ। ଦୁଇଜଣ ତାଙ୍କ ତେଜ ଅପସାରଣ କରି, ଦୁଇ ଜଗତରେ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇ, ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସରେ ଲିନ, ନିଜ ପ୍ରତି ନିଜକୁ ସ୍ଥାପିତ କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ସନ୍ତାନ, ଧର୍ମ, ଏବଂ କାମକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ବିରକ୍ତିରେ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଥିଲେ; ଏହି ଭାବରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଇଥିବା ଦୁଇଜଣ କୁମାର ଭାବରେ ପରିଚିତ। ଏହିପରି ସନତ୍କୁମାର ନାମ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି; ତାଙ୍କ ଧ୍ୟାନରୁ ମନସଃ ପୁତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଶରୀରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କ୍ରିୟା ଓ ତାହାର କାରଣ ଦ୍ୱାରା, ଜ୍ଞାନୀମାନେ (କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ) ଏହି ବୁଦ୍ଧିମାନ ମୁନିଙ୍କ ଅଙ୍ଗଠୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ପରେ, ଚାରି ପ୍ରକାର—ଦେବ, ଅସୁର, ପିତୃ, ଏବଂ ମାନବ—ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ବ୍ରହ୍ମା ନିଜକୁ ଜଳରେ ଏକତ୍ର କଲେ। ସୃଷ୍ଟିର ଉଦ୍ୟମରେ ଲିନ ହୋଇ, ପ୍ରଜାପତି ଅନ୍ଧକାରର ମାତ୍ର ତତ୍ତ୍ୱରୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ତାଙ୍କ ତଳ ଅଂଶରୁ ପ୍ରଥମେ ପୁତ୍ର—ଅସୁରମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଶ୍ୱାସ (ଅସୁ) ଜୀବନ ଭାବରେ ମୁନିମାନେ କହନ୍ତି, ଏହି ଜନ୍ମରୁ ସେମାନେ ଅସୁର ଭାବରେ ପରିଚିତ। ଯେଉଁ ଶରୀରରୁ ସମସ୍ତ ଅସୁର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ବ୍ରହ୍ମା ତାହାକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ; ଏହି ତ୍ୟାଗିତ ଶରୀର ସହସା ରାତି ହେଇଗଲା। ଅନ୍ଧକାରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିବାରୁ ରାତି ନିୟମକ; ରାତିରେ ଅନ୍ଧକାର ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ହୋଇ, ପ୍ରାଣୀମାନେ ଶୟନ କରନ୍ତି। ଅସୁର ଶରୀର ସୃଷ୍ଟି କରି, ବ୍ରହ୍ମା ଏକ ଅଦୃଶ୍ୟ, ସତ୍ତ୍ୱରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅନ୍ୟ ଶରୀର ଗ୍ରହଣ କଲେ; ତାହାକୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। ଏହି ଶରୀର ସହ କ୍ରିୟା କରି, ପ୍ରଜାପତି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ; ତାଙ୍କ ମୁଁହରୁ, ତେଜ ଦେଇ, ଦେବମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ତେଜସ୍ୱୀ ଭାବରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବାରୁ, ସେମାନେ ଦେବ ଭାବରେ ପରିଚିତ; 'ଦି' ଶବ୍ଦର ମୂଳ ଅର୍ଥ ହେଉଛି 'ତେଜ', ଏହା ଖେଳରେ ଏଭଳି ବୁଝାଯାଏ। ତେଜସ୍ୱୀ ଭାବରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବାରୁ, ସେମାନେ ଦେବମାନେ; ଦେବମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରି, ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ଏକ ନୂତନ ଶରୀର ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଏହି ଶରୀର ତ୍ୟାଗ କରିବା ସହ, ସହସା ଦିନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଏହିପରି, ଦେବମାନେ ଧର୍ମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦିନକୁ ପୂଜନ କରନ୍ତି। ଏପରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଏକ ସତ୍ତ୍ୱମୟ ଶରୀର ଚିନ୍ତା କଲେ, ପିତୃମାନେ ପରି ସନ୍ତାନ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବାକୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ପିତୃମାନେ ଦିନ ଓ ରାତି ମଧ୍ୟରେ, ଦୁଇ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ଏହିପରି, ସେମାନେ ଦେବ ଭାବରେ ପରିଚିତ, ଏବଂ ପିତୃ ଭାବରେ ତାଙ୍କ ସ୍ଥିତି ସ୍ଥାପିତ ହେଲା। ଯେଉଁ ଶରୀରରୁ ପିତୃମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ବ୍ରହ୍ମା ତାହାକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ; ଏହି ଶରୀର ତ୍ୟାଗିତ ହୋଇ ସହସା ସନ୍ଧ୍ୟା ହେଲା। ଦିନ ଦେବମାନେ ପାଇଁ, ରାତି ଅସୁରମାନେ ପାଇଁ, ଏହି ଦୁଇ ମଧ୍ୟରେ ପିତୃ ଶରୀର ସର୍ବୋତ୍ତମ। ଏହିପରି, ଦେବ, ଦେବତା, ମୁନି, ଏବଂ ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲାସରେ ସନ୍ଧ୍ୟାର ମଧ୍ୟ ରୂପକୁ ପୂଜନ କରନ୍ତି। ଏପରେ, ବ୍ରହ୍ମା ରଜସ୍ୱଳ ଅନ୍ୟ ରୂପ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ତାଙ୍କ ମନ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସେ ମନରେ ରଜସ୍ୱଳ ପୁତ୍ରମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ; ଏହି ପୁତ୍ରମାନେ, ମନସ୍ୱଳ, ମନୁ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କରି, ବ୍ରହ୍ମା ତାହାର ରୂପ ତ୍ୟାଗ କଲେ; ଏହି ରୂପ ତ୍ୟାଗିତ ହେଇ, ସହସା ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା ଦେଖି ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉଲ୍ଲାସିତ ହୋଇଥିବାରୁ, ଏହି ରୂପମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗିତ। ଏକାଥିରେ ରାତି, ଦିନ, ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା, ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ଦିନ ଏହି ତିନି ସତ୍ତ୍ୱମୟ। ରାତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତମସ୍ୱଳ, ଅନ୍ଧକାରର ଗୁଣ; ଦିନର ରୂପରୁ ଦେବମାନେ ତାଙ୍କ ମୁଁହରୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟିରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଦିନରେ ଜନ୍ମ ହେବାରୁ, ସେମାନେ ଦିନରେ ପ୍ରବଳ; ଏହି ରୂପ ଦ୍ୱାରା, ପ୍ରଭୁ ରାତିରେ ତାଙ୍କ ତଳ ଅଂଶରୁ ଅସୁରମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଏହି ଶ୍ୱାସ ଦ୍ୱାରା ରାତିରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବାରୁ, ସେମାନେ ରାତିରେ ପ୍ରବଳ; ଏହି ଦେବମାନେ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଅସୁରମାନେ ସହିତ ରହିବେ। ପିତୃମାନେ ଓ ମାନବମାନେ, ସମସ୍ତ ପୂର୍ବ ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ, ଏହି ଦେବ, ଅସୁର, ପିତୃ ଓ ମାନବ ସୃଷ୍ଟିର କାରଣ। ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା, ରାତି, ଦିନ, ସନ୍ଧ୍ୟା—ଏହି ଚାରି 'ଅମ୍ଭାଁସି' ଭାବରେ ପରିଚିତ; ତେଜସ୍ୱୀ ହେବାରୁ ଏହି ଶବ୍ଦ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି। 'ଭାତି' ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ହେଉଛି 'ତେଜ'; ପ୍ରଜାପତି ଏହି ଅମ୍ଭାଁସି ସୃଷ୍ଟି କରି, ଦେବ, ମାନବ, ଦାନବମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ନିଜ ରୂପରୁ ପିତୃମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କରି, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ; ଏହି ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା ରୂପ ତ୍ୟାଗିତ କରି, ପ୍ରଭୁ ଏକ ନୂତନ ରୂପ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଏହିପରି, ବ୍ରହ୍ମା ତମସ୍ ଓ ରଜସ୍ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ରୂପକୁ ସମ୍ମାନ କଲେ, ଅନ୍ଧକାରରେ ଭୋକରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ତାହାରୁ ପ୍ରଭୁ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।