ଏହି ଶ୍ରେଣୀର ଶାସ୍ତ୍ର ଶ୍ଲୋକଗୁଡ଼ିକୁ ଏକ ପ୍ରବାହମୟ ଓଡ଼ିଆ କଥାରୂପରେ ଏଭଳି କୁହାଯାଉଛି: ସପ୍ତମ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଛି ନିମ୍ନଗତି ଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର, ଯାହା ମାନବ ସୃଷ୍ଟି ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଅଷ୍ଟମ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଛି ଦୟାର, ଯାହା ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ତମସ ଦୁଇଟି ଗୁଣର ମିଶ୍ରଣ। ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ସୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱିତୀୟ (ପର) ସୃଷ୍ଟି ଭାବେ ଗଣାଯାଏ; ପ୍ରଥମ (ମୂଳ) ସୃଷ୍ଟି ତିନିଟି ଅଛି। ପ୍ରଥମ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଓ କୌମାର ସୃଷ୍ଟିଗୁଡ଼ିକୁ ନବମ ସୃଷ୍ଟି ଭାବେ ଜଣାଯାଏ। ପ୍ରଥମ ତିନିଟି ସୃଷ୍ଟି ଅବିବେକପୂର୍ବକ ଅଛି; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନିମିତ୍ତ କରି ଯାଉଥିବା ଛଅଟି ସୃଷ୍ଟି ବିବେକପୂର୍ବକ। ଏବେ ଦୟାର ବ୍ୟାପକ ସୃଷ୍ଟି ବିଷୟରେ ଶୁଣ; ଏହି ସୃଷ୍ଟି ଚାରିପ୍ରକାର ଭାବେ ବିବେଚିତ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ବିଦ୍ୟମାନ। ଏଭଳି ନବଟି ସୃଷ୍ଟି, ପ୍ରଥମ ଓ ଦ୍ୱିତୀୟ, ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟସହିତ ଜଡିତ ଅଛି, ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏଗୁଡ଼ିକୁ କାରଣ ଭାବେ ଚିହ୍ନିବା। ଆରମ୍ଭରେ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କର ମନରୁ ସମାନ ଦ୍ୱିତୀୟ—ଋଭୁ ଓ ସନତ୍କୁମାର—ଏହି ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱବୀଜ ଦୁଇଜଣା ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସମସ୍ତଙ୍କଠାରୁ ପୂର୍ବରୁ ଏହି ଦୁଇଜଣା ପ୍ରକଟ ହେଲେ, ଏବଂ ପ୍ରାଚୀନ ଅଷ୍ଟମ କଳ୍ପରେ ଏ ସମସ୍ତ ଜଗତର ସାକ୍ଷୀ ଥିଲେ। ବରାହ କଳ୍ପରେ, ଭୂଲୋକରେ, ଏହି ଦୁଇଜଣା ତାଙ୍କର ତେଜ ଅପସାରଣ କରି, ନିଜ ପ୍ରତି ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଅନ୍ତର୍ଗତ କରି ମୋକ୍ଷ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ ହେଲେ। ସନ୍ତାନ, ଧର୍ମ ଓ ଅଭିଲାଷାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ବିରାଗରେ ବ୍ୟସ୍ତ ହେଲେ; ଯେପରି ଜନ୍ମ ହେଲେ, ସେପରି ଏଠି କୁମାର ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଏହି କାରଣରୁ ସନତ୍କୁମାର ନାମ ଏଠି ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସନନ୍ଦ, ସନକ ଓ ଜ୍ଞାନୀ ସନାତନ ମଧ୍ୟ ଏହି କୁମାର ଭାବେ ଗଣାଯାନ୍ତି। ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଏହି ପ୍ରବଳମାନେ ତେଜ ଅପସାରଣ କରି, ବିଭିନ୍ନତାରେ ଲିନ ହେଲେ ନାହିଁ; ଯୋଗୀମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ ବନ୍ଦ କରି ଦିଅ। ପ୍ରାଣୀ ସୃଷ୍ଟି କରିନଥିବା, ତାଙ୍କୁ ନିରୋଧରେ ଲିନ ହେଲେ; ଏହି ଅବସ୍ଥା ଶେଷ ହେଲା ପରେ, ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟ କ୍ଷମାଶୀଳ ପୁଅମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କର ମନରୁ ତାଙ୍କ ଅବସ୍ଥା ସହ ସମ୍ପୃକ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ଯେଉଁମାନେ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ପ୍ରାଣୀଗୁଡ଼ିକର ନିରୋଧ ଅବସ୍ଥା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧାରଣ କଲେ। ପାଣି, ଅଗ୍ନି, ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ, ଆକାଶ, ମହାଶୂନ୍ୟ, ସମୁଦ୍ର, ନଦୀ, ପାହାଡ଼ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ରହ୍ମା ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ବନସ୍ପତି, ଲତା, ଗଛ, ଜ୍ୱଳି, ମାନ୍ଦା, କ୍ଳିମ୍, ଦାଉଡ଼ି, କାଳ ମାପ, ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ସନ୍ଧି, ରାତି ଓ ଦିନ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ପକ୍ଷ, ମାସ, ଅୟନ, ବର୍ଷ, ଯୁଗ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥାଧାରୀ, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କ ନାମ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ। ଏବେ ମୋଠୁ ଶୁଣ, ମହାଦେବ ଓ ଋଷିମାନେ: ମରୀଚି, ଭୃଗୁ, ଅଙ୍ଗିରା, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ। ଦକ୍ଷ, ଅତ୍ରି ଓ ବଶିଷ୍ଠ—ଏହି ନବଜଣା ମନସ୍ପୁତ ସୃଷ୍ଟି; ଏହିମାନେ ପୁରାଣରେ ପ୍ରାଚୀନ ବ୍ରହ୍ମା ଭାବେ ପ୍ରସ୍ଥାପିତ। ଏହି ବ୍ରହ୍ମସ୍ୱରୂପୀ ଓ ବ୍ରହ୍ମବାଦୀମାନେ, ମଣ୍ଡପଜନ୍ମ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ପୂର୍ବ ଅନୁସାରେ ଅବସ୍ଥା ଦେଲେ। ଏପରେ ସଂକଳ୍ପ ଓ ଧର୍ମ, ଯାହା ସୁଖ ଦେଇଥାଏ, ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ସଂକଳ୍ପରୁ ମହେଶ୍ୱର ଧର୍ମ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସଂକଳ୍ପରୁ ସଂକଳ୍ପ ନିଜେ ପ୍ରଭୁ ବ୍ରହ୍ମା ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ଏବଂ ମନରୁ ରୁଚି ନାମକ ବ୍ୟକ୍ତି ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଶ୍ୱାସରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଦକ୍ଷ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ଚକ୍ଷୁରୁ ମରୀଚି; ଭୃଗୁ ଜଳଜ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ହୃଦୟରୁ ଜନ୍ମିଲେ। ମୁଣ୍ଡୁରୁ ଅଙ୍ଗିରା, କାନରୁ ଅତ୍ରି, ବାହାରୁ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ବିସ୍ତାର ଶ୍ୱାସରୁ ପୁଲହ। ସମତା ଶ୍ୱାସରୁ ବଶିଷ୍ଠ, ନିମ୍ନ ଶ୍ୱାସରୁ କ୍ରତୁ; ଏହି ଏକାଦଶ ଦିବ୍ୟ ପୁଅମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର। ଧର୍ମ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପ୍ରଥମଜନ୍ମ, ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପୁଅ; ଭୃଗୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ—ଏହି ନବଜଣା ବ୍ରହ୍ମବାଦୀ। ପ୍ରାଚୀନ ଗୃହସ୍ଥମାନେ ଧର୍ମ ପ୍ରସ୍ଥାପିତ କଲେ; ଏମାନେ ଦ୍ୱାଦଶ ଦିବ୍ୟ ବଂଶ, ଦେବଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ଏମାନେ କ୍ରିୟାରେ ଲିନ, ବହୁସଂଖ୍ୟ, ମହାଋଷିମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ; ଋଭୁ ଓ ସନତ୍କୁମାର—ଏହି ଦୁଇଜଣା ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱବୀଜ। ପୂର୍ବରୁ ଜନ୍ମିଥିବା, ସମସ୍ତଙ୍କଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପ୍ରାଚୀନ ଅଷ୍ଟମ କଳ୍ପରେ ଜଗତର ସାକ୍ଷୀ। ତେଜ ଅପସାରଣ କରି, ଦୁଇଜଣା ଦୁଇ ଲୋକରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଯୋଗ ଶିଳ୍ପରେ ଲିନ, ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ନିଜେ ଅନ୍ତର୍ଗତ କଲେ। ସନ୍ତାନ, ଧର୍ମ, ଅଭିଲାଷା ତ୍ୟାଗ କରି, ବିରାଗରେ ବ୍ୟସ୍ତ, ଉପଜିଥିବା କୁମାର ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଏହି କାରଣରୁ ସନତ୍କୁମାର ନାମ ସ୍ଥାପିତ; ତାଙ୍କର ଧ୍ୟାନରୁ ମନସ୍ପୁତ ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମିଲେ। ତାଙ୍କର ଶରୀରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ କାରଣ ଦ୍ୱାରା, କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞମାନେ (ପ୍ରତ୍ୟେକ ଆତ୍ମା) ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏପରେ, ଚାରିପ୍ରକାର—ଦେବ, ଅସୁର, ପିତୃ, ମନୁଷ୍ୟ—ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ବ୍ରହ୍ମା ନିଜକୁ ଜଳରେ ଯୋଗ କଲେ। ସୃଷ୍ଟି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ ହେଇ, ପ୍ରୟାସରେ, କେବଳ ଅନ୍ଧକାରର ତତ୍ତ୍ୱରୁ ପ୍ରଜାପତିରୁ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା। ତାଙ୍କର ନିମ୍ନ ଅଂଗରୁ ପ୍ରଥମେ ଅସୁର ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମିଲେ; ଶ୍ୱାସ (ଅସୁ) କୁ ଋଷିମାନେ ପ୍ରାଣ ଭାବେ କୁହନ୍ତି, ଏହି ଜନ୍ମରୁ ଅସୁର ନାମ ହେଲା। ଯେଉଁ ଶରୀରରୁ ସମସ୍ତ ଅସୁର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ବ୍ରହ୍ମା ଏହି ଶରୀରକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କଲେ; ଏହି ଶରୀର ପରିତ୍ୟାଗ ହେଉଥିବା ସମୟରେ ଏହା ରାତି ହେଇଗଲା। ଅନ୍ଧକାରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିବାରୁ ଏହା ରାତି ନିୟମକ; ରାତିରେ ଅନ୍ଧକାରରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ନିଦ୍ରା କରନ୍ତି। ଅସୁର ଶରୀର ସୃଷ୍ଟି କରି, ବ୍ରହ୍ମା ଏକ ଅପ୍ରକାଶ, ସତ୍ତ୍ୱରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶରୀର ଗ୍ରହଣ କଲେ; ଏହି ଶରୀରକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ। ଏହି ଶରୀରରେ ସୃଷ୍ଟି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ ହେଲେ, ପ୍ରଜାପତି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ; ମୁଁହରୁ, ତାଙ୍କର ତେଜରେ, ଦେବତାମାନେ ଜନ୍ମିଲେ। ତେଜରେ ଜନ୍ମିଥିବାରୁ ଦେବତାମାନେ ଦେବ ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ; "ଦି" ମୂଳ ଅର୍ଥ ତେଜ, ମଜାରେ ଏହିପରି ବୁଝାଯାଏ।