ସମସ୍ତ ଜୀବ ମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅପରାଜେୟ, ଶବ୍ଦରୂପ ଓ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବରେ ପରିଚିତ, ସେଇ ପ୍ରଭୁ ଭୂମିକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବା ପାଇଁ ପାତାଳ ଲୋକକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସୃଷ୍ଟିର ନାୟକ, ପ୍ରଜାପତି, ବେଗରେ ଜଳରେ ଆବୃତ ଭୂମିକୁ ଛୁଁଇଲେ, ତାହାକୁ ଧରି ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସମସ୍ତ ନଦୀ ମହାସାଗରରେ ଲିନ ଥିଲେ, ଦାନଗୁଡ଼ିକ ନଦୀମାନେ ଧାରଣ କରୁଥିଲେ; ଭୂମି ପାତାଳର ଗଭୀରତମ ସ୍ଥାନକୁ ଡୁବିଯାଇଥିଲା। ସମସ୍ତ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ସେଇ ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କର ଦାନ୍ତରେ ଭୂମିକୁ ଉଠାଇ ତାହାକୁ ତାହାର ନିଜ ଅବସ୍ଥାନରେ ପୁନଃସ୍ଥାପିତ କଲେ। ଏହିପରି ଭାବରେ ଭୂମିକୁ ଧାରଣ କରି, ଭୂଧର ସେଉଁଥିରେ ତାହାକୁ ପୁନର୍ବାର ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ଭୂମି ଉପରେ ଏକ ବିଶାଳ ଜଳରାଶି ଥିଲା, ଯେଉଁଠି ଏକ ବଡ଼ ଜାହାଜ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏହି ଭୂମି ତାଙ୍କର ନିଜ ଦେହରେ ଧାରଣ ହେଉଥିବାରୁ ଡୁବିଲାନି; ପରେ, ସେ ତାହାକୁ ଉଠାଇ ଏହି ସଂସାରକୁ ସ୍ଥିର କରିଦେଲେ। ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କର ମନରେ ଭୂମିକୁ ବିଭାଜନ କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ; ଏବଂ ଭୂମିକୁ ସମତଳ କରି, ତାହାପରେ ପାହାଡ଼ମାନେ ରଖିଲେ। ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ, ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ କିଛି ପ୍ରଳୟ ଅଗ୍ନିରେ ଦହିଯାଉଥିଲା, ସେଇ ବିଶାଳ ପାହାଡ଼ମାନେ ଏହି ଅଗ୍ନିରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିଲେ। ପରେ, ଏହି ପାହାଡ଼ମାନେ ଏକ ମାତ୍ର ସାଗରରେ ବାତ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଚାପିଯାଇ, ଯେଉଁଠି ପଡ଼ିଥିଲେ, ସେଠି ଅଚଳ ପାହାଡ଼ ହେଇଯାଇଥିଲେ। ଏହିପରି ଅଚଳ ଥିବାରୁ ସେମାନେ 'ପାହାଡ଼' (ଅଚଳ) ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯାନ୍ତି; ଏବଂ ଏହି ଶିଳାମାନେ ଏକାଠି ହୋଇଥିବାରୁ 'ଶିଳୋଚ୍ଛୟ' ବୋଲି ଓଡ଼ାଯାନ୍ତି। ଏପରି ଲକ୍ଷ-ଲକ୍ଷ ପାହାଡ଼ ଛିଟିଯାଇଥିଲେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କଳା ବିଶ୍ୱକର୍ମା ପ୍ରତ୍ୟେକ କଳ୍ପରେ ସେମାନେକୁ ପୁନଃ ବିଭାଜିତ କରିଥାନ୍ତି। ପରେ, ସେଉଁଥିରେ ସାଗର, ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ, ପର୍ବତ ଓ ଚାରି ଭୂଲୋକ ଆଦିକୁ ପୁନଃ ସଜାଇଦେଲେ। ଏଭଳି ଭାବରେ ସମସ୍ତ ଲୋକଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ଥାପନ କରି, ସ୍ୱୟଂଭୂ ବ୍ରହ୍ମା ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ପୂର୍ବ କଳ୍ପମାନେ ଯେପରି ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା, ସେପରି ଏହି କଳ୍ପରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଚିନ୍ତନ ଅନୁସାରେ ସୃଷ୍ଟି ଘଟିଲା। ଏହି ସମୟରେ ବୁଦ୍ଧି ସହିତ ଏକ ଅନ୍ଧକାର ମୟ ସ୍ୱରୂପ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା: ଅବିଦ୍ୟା, ମହାମୋହ, ତମସ୍ ଓ ଅନ୍ଧସ୍। ଏହି ଅବିଦ୍ୟା ପାଞ୍ଚଭୂତ ରୂପରେ ମହାତ୍ମା ଠାରୁ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା; ଏହି ପାଞ୍ଚଭୂତ ରୂପୀ ସୃଷ୍ଟି ସେଇ ଅଭିମାନୀ ଧ୍ୟାନୀଙ୍କର। ଏହି ସୃଷ୍ଟି ଅନ୍ଧକାରରେ ଆବୃତ, ମନ୍ଦାକାର, ଅନ୍ତଃ ବାହ୍ୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ନାହିଁ, ଏହା ଜଡ଼ ଓ ଅଚେତନ। ଏହିପରି ଅନ୍ଧକାରରେ ବୁଦ୍ଧି ଆବୃତ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଦୁଃଖଦାୟକ ଥିବାରୁ, ଏହି ଦେହୀ ଜନ୍ମମାନେ 'ମୂଳ ବୃକ୍ଷ' ଭାବେ ଚିହ୍ନାଯାନ୍ତି। ଏପରି ମୂଳ ସୃଷ୍ଟି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ନ ହେଉଥିବାକୁ ଦେଖି, ବ୍ରହ୍ମା ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ମନେ ଅନ୍ୟ ଏକ ସୃଷ୍ଟି ଚିନ୍ତନ କଲେ। ତାଙ୍କର ଚିନ୍ତନରୁ ଏକ ଅନ୍ୟ ଧାରା ଉଦ୍ଭବ ହେଲା; ଏଠାରୁ ତିର୍ୟକ୍ ଚଳନ ଜୀବମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଯେଉଁମାନେ 'ତିର୍ୟକ୍ ସ୍ରୋତ' ବୋଲି ପରିଚିତ। ଏମାନେ ଗାଈ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଶୁ ଆଦି ଥିଲେ, ଏମାନେ ମାର୍ଗ ଛାଡ଼ି ଚଳିଥିଲେ। ପରେ, ଏକ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ସୃଷ୍ଟି ଉପଜିଲା। ତୃତୀୟ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଛି 'ଉର୍ଧ୍ୱସ୍ରୋତ', ଯାହା ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ; ଏହି ସୃଷ୍ଟି ଉପରକୁ ଯାଏ, ତେଣୁ 'ଉର୍ଧ୍ୱସ୍ରୋତ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏମାନେ ଆନନ୍ଦ ଓ ସୁଖରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅନ୍ତଃ ବାହ୍ୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଥିବା, ଏମାନେ 'ଉର୍ଧ୍ୱସ୍ରୋତଜ' ବୋଲି ପରିଚିତ। ଏମାନେ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ସଂଯୋଗରେ ଉତ୍ପନ୍ନ, ତୃତୀୟ 'ଉର୍ଧ୍ୱସ୍ରୋତ' ଦେବତାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ଭାବରେ ଅନୁସ୍ମୃତ। ଏମାନେ ଅନ୍ତଃ ବାହ୍ୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଆତ୍ମା ଭାବେ ପରିଚିତ। ଏହି ଉର୍ଧ୍ୱସ୍ରୋତ ଦେବମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବା ପରେ, କୃପାମୟ ବ୍ରହ୍ମା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ଏବଂ ତାହାପରେ ଅନ୍ୟ ଏକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ସୃଷ୍ଟି ଚିନ୍ତନ କଲେ। ସେଉଁଥିରେ, ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କର ଚିନ୍ତନରେ ଏକ ନୂତନ ସୃଷ୍ଟି ଉପଜାଇଲେ, ଯାହା କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ୟ ସାଧନ କରେ। ଏହିପରି ଭାବେ ପ୍ରକଟ ରୂପରୁ 'ଅର୍ଷ ସ୍ରୋତ' ଉଦ୍ଭବ ହେଲା; ଏମାନେ ସାମ୍ନାକୁ ଚଳନ କରୁଥିଲେ, ତେଣୁ 'ଅର୍ଷ ସ୍ରୋତ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏମାନେ ଆଲୋକରେ ପ୍ରଚୁର, ଅନ୍ଧକାର ମିଶ୍ରିତ, ରଜୋଗୁଣ ଶାସିତ; ଏହିପରି କାରଣରୁ ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରିୟାରେ ଭରିଆ। ମାନବମାନେ ଏହି ସୃଷ୍ଟିର କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ଜନ୍ମ, ଅନ୍ତଃ ବାହ୍ୟ ଆବୃତ। ଏମାନେ ଅଷ୍ଟଭିନ୍ନ ରୂପରେ ବିଭକ୍ତ, ତାରା ଆଦି ଲକ୍ଷଣରେ ଚିହ୍ନିତ। ଏହି ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ମାନବମାନେ ଗନ୍ଧର୍ବ ସଦୃଶ; ଏହି ଅଗ୍ନିମୟ ସୃଷ୍ଟିକୁ 'ଅର୍ଷ ସ୍ରୋତ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ପଞ୍ଚମ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଛି 'କୃପା ସୃଷ୍ଟି', ଯାହା ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ: ବିପରୀତ, ଶକ୍ତି, ସାଧନା ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା। ଜଡ଼ମାନେ ବିପରୀତ, ପଶୁଜନ୍ମରେ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ମାନବମାନେ ସିଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା, ରୁଷି ଓ ଦେବମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଥାଏ। ଏହିଭଳି ମୂଳ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଛି; ଦ୍ୱିତୀୟ ସୃଷ୍ଟି ନବମ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ; ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ଭୂତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଷଷ୍ଠ ସୃଷ୍ଟି ଏହା ପରିଚିତ। ଏହି ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ଭୂତମାନେ ଆବିର୍ଭାବ ଓ ନାଶ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି; ସପ୍ତମ ସୃଷ୍ଟି ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଅଛି। ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ଗ୍ରାହକ, ବିଭାଜନରେ ଲିନ, ଚେଷ୍ଟାଶୀଳ, ଚଞ୍ଚଳ ଚରିତ୍ର, ତତ୍ତ୍ୱ ଆଦିରୁ ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ଏମାନେ। ବିପରୀତ ଓ ଶକ୍ତି ଅଭାବରେ, ତତ୍ତ୍ୱ ଆଦିରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ; ପ୍ରଥମ ସୃଷ୍ଟି ମହାତ୍ତ୍ୱ ଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଏହିକୁ 'ବ୍ରହ୍ମା ସୃଷ୍ଟି' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଦ୍ୱିତୀୟ ସୃଷ୍ଟି କୁହାଯାଏ 'ତନ୍ମାତ୍ର ସୃଷ୍ଟି', ତୃତୀୟ ଉପାଧି ରୂପରେ 'ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୃଷ୍ଟି' ପରିଚିତ। ଏହିପରି ମୂଳ ସୃଷ୍ଟି, ବୁଦ୍ଧି ପ୍ରାଗ୍ଭାବରେ ଉଦ୍ଭବ; ଚତୁର୍ଥ ସୃଷ୍ଟି 'ମୂଳ' ଓ ମୂଳଗୁଡ଼ିକୁ ଜଡ଼ ଭାବରେ ଚିହ୍ନାଯାଏ।