ଏହି ସୃଷ୍ଟିର ଆଦିକଥା ଏପରି: ସମସ୍ତ ଭୂତର ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ଏକଟା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯାହାର ଗୁଣ ହେଉଛି ଗନ୍ଧ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭୂତରେ ତାହାର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଗୁଣ ଥାଏ, ଏହିପରି ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ସୂକ୍ଷ୍ମତା ଚିହ୍ନାଯାଏ। ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭୂତମାନେ ଅବିଭିନ୍ନତାର ଚିହ୍ନ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଏହିପରି ଅବିଭିନ୍ନ ଭାବକୁ ଶାନ୍ତି, ଉଗ୍ରତା ଓ ମୋହ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଜଣାଯାଏ। ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭୂତମାନଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି, ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣରେ ପ୍ରଧାନ ଥିବା ବୈକାରିକ ଅହଂକାରରୁ ପରସ୍ପର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ବୈକାରିକ ଅହଂକାରରୁ ଏକାସାଥିରେ ପଞ୍ଚ ଜ୍ଞାନେନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ପଞ୍ଚ କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିୟ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ଏହି ଦଶ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପକରଣ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ତାଙ୍କୁ ଦଶ ବୈକାରିକ ଦେବତା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି। ଏହି ଦଶ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସହିତ ଏକାଦଶ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ହେଉଛି ମନ, ଯାହା ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାବରେ ନିଜ ଗୁଣରେ ଅବସ୍ଥିତ। କାନ, ଚର୍ମ, ଚକ୍ଷୁ, ଜିଭ ଓ ନାକ—ଏହି ପଞ୍ଚ ହେଉଛି ଜ୍ଞାନେନ୍ଦ୍ରିୟ, ଯାହା ଧ୍ୱନି, ସ୍ପର୍ଶ, ରୂପ, ରସ ଓ ଗନ୍ଧ ଅନୁଭବ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ। ପାଦ, ପାୟୁ, ଉପସ୍ଥ, ହସ୍ତ ଓ ବାଣୀ—ଏହି ପଞ୍ଚ କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିୟ, ଯାହା ଚଳନ, ବିସର୍ଜନ, ସୁଖ, କୌଶଳ ଓ ଉଚ୍ଚାରଣ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ। ଏହିପରି, ଶବ୍ଦ ଗୁଣ ଥିବା ଆକାଶକୁ କେବଳ ସ୍ପର୍ଶ ବ୍ୟାପି ରହିଥିଲା। ତେଣୁ ବାୟୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ଗୁଣ ନେଇ—ଶବ୍ଦ ଓ ସ୍ପର୍ଶ ସହିତ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। ତାପରେ ରୂପ ଲାଗିଲା, ତେଣୁ ଅଗ୍ନି ତିନି ଗୁଣ—ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ, ରୂପ ନେଇ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଏହି ତିନି ଗୁଣ ସହିତ ରସ ଯୋଗ ହେଲା, ତେଣୁ ଜଳ ଚାରି ଗୁଣର ହେଲା। ଏହି ଚାରି ଗୁଣ ସହିତ ଗନ୍ଧ ଯୋଗ ହେଲା, ତେଣୁ ପୃଥିବୀ ପଞ୍ଚ ଗୁଣର ହେଲା। ଏହିପରି, ପୃଥିବୀ ଭୂତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠୁ ସ୍ଥୂଳ ଓ ପଞ୍ଚଗୁଣୀ। ଏଠାରେ ଶାନ୍ତ, ଉଗ୍ର ଓ ମୂଢ ତିନି ପ୍ରକାରର ଭେଦ ମଧ୍ୟ ଚିହ୍ନାଯାଏ। ସମସ୍ତ ଭୂତମାନେ ପରସ୍ପର ଅନ୍ତର୍ଭୂକ୍ତ ଓ ନିର୍ଭରଶୀଳ। ପୃଥିବୀ ଭିତରେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ, ଲୋକ, ପର୍ବତ ଓ ଜଗତ ଅନ୍ତର୍ଗତ। ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଭେଦ ଅନୁଭବ କରାଯାଏ, ଏବଂ ପୂର୍ବ ଭୂତର ଗୁଣ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଭୂତ ନେଇଥାଏ। ଏହି ଗୁଣ ଥିଲେ, କେହି ଜଳରେ ମଧ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ଅନୁଭବ କରି, ସେଉଁଠି ଜଳର ଗୁଣ ବୋଲି କହନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଏହି ଗୁଣ ପୃଥିବୀର; ଏହା ଜଳ ଓ ବାୟୁରେ ମିଶି ଦେଖାଯାଏ କାରଣ ସେମାନେ ପରସ୍ପର ଅନ୍ତର୍ଗତ। ଏହି ସପ୍ତ ମହାଭୂତ ପରସ୍ପର ଗୁଣ ବାଣ୍ଟି ନେଇଥାନ୍ତି। ପୁରୁଷ ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ଅବ୍ୟକ୍ତର କୃପାରେ, ଏହି ସମସ୍ତ ମହାଭୂତ ବିଶିଷ୍ଟ ରୂପ ନେଇ, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି। ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଏକ ସମୁଦ୍ରରେ ବୁଲବୁଲି ପରି ସମସ୍ତ ଭୂତରୁ ଏକାସାଥିରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏହା ବିଶାଳ ଓ ଜଳ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ। ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ବାହାରେ ଜଳ ରହିଛି, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଠାରୁ ଦଶଗୁଣା ବଡ଼; ଏହି ଜଳକୁ ଦଶଗୁଣା ବଡ଼ ଅଗ୍ନି ଘେରିଛି; ଏହି ଅଗ୍ନିକୁ ଦଶଗୁଣା ବଡ଼ ବାୟୁ ଘେରିଛି; ଏହି ବାୟୁକୁ ବଡ଼ ଆକାଶ ଘେରିଛି। ବାୟୁ ଆକାଶରେ ଅନ୍ତର୍ଭୂକ୍ତ, ଆକାଶ ଭୂତତ୍ତ୍ୱରେ, ଭୂତତ୍ତ୍ୱ ମହତ୍ତ୍ୱରେ ଓ ମହତ୍ତ୍ୱ ଅବ୍ୟକ୍ତରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ। ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ମୁଣ୍ଡରେ ଶର୍ବ, ଜଳରେ ଭବ, ଅଗ୍ନିରେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ରୁଦ୍ର, ବାୟୁରେ ଉଗ୍ର ଅବସ୍ଥିତ। ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟରେ ଭୀମ, ଅହଂକାରରେ ମହେଶ୍ୱର, ବୁଦ୍ଧିରେ ଇଶ୍ୱର ସର୍ବତ୍ର ବ୍ୟାପି ଅଛନ୍ତି। ଏହି ସପ୍ତ ସ୍ୱାଭାବିକ ଆବରଣରେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଢାକାଯାଇଛି, ଏବଂ ଏହି ଆଠ ତତ୍ତ୍ୱ ପରସ୍ପର ଆବରଣ ଦେଇ ଅବସ୍ଥିତ। ସୃଷ୍ଟି ସମୟରେ ଏହି ତତ୍ତ୍ୱମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ଏବଂ ପରସ୍ପର ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଓ ନିର୍ଭରଶୀଳ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତ ବିକାର, ନିର୍ଭର ଓ ନିର୍ଭରିତ ଭାବରେ ଅବସ୍ଥିତ। ସର୍ବୋପରି ମହେଶ୍ୱର, ଅବ୍ୟକ୍ତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ମୂଳ। ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପୁରୁଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛାରେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ଉପାୟ ନିର୍ମିତ ହେଲା। ସେଉଁଠି ପ୍ରଥମ ଦେହୀ ପୁରୁଷ, ଯାହାକୁ ‘ପୁରୁଷ’ କୁହାଯାଏ। ତାଙ୍କ ଡାହାଣ ଦିଗରୁ ବିଶ୍ୱପୂଜିତ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଇଚ୍ଛାରୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ବାମ ଦିଗରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ସାରସ୍ୱତୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଭିତରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ତାରାଗଣ, ଗ୍ରହ ଓ ବାୟୁ ଅଛି। ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଭିତରେ ପ୍ରପଞ୍ଚ ଓ ଅପ୍ରପଞ୍ଚ ଦୁହିଁ ଅନ୍ତର୍ଭୂକ୍ତ, ଯାହାକୁ ମୁଁ ସୃଷ୍ଟି ସମୟରେ ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛି। ଏହି ସମୟକୁ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦିନ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ୍, ଏବଂ ସେହିପରି ରାତି ମଧ୍ୟ ସମାନ ଦୀର୍ଘତାର। ନିର୍ଦ୍ଦେଶୀତ ସୃଷ୍ଟି ଓ ରାତିକୁ ପ୍ରଳୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶୀତ ପ୍ରଭୁ ପାଇଁ ଏହି ଦିନ-ରାତି ବା ପ୍ରଳୟ ନାହିଁ। ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ପ୍ରକ୍ରିୟା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ତାଙ୍କ ଅବସ୍ଥା ଓ ପଞ୍ଚ ମହାଭୂତ ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ହୋଇଛି। ତେଣୁ ସମସ୍ତ ଜୀବ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଦେବତା ସହିତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶୀତ ପ୍ରଭୁରେ ଅବସ୍ଥିତ। ସୃଷ୍ଟିର ଶେଷରେ, ସମସ୍ତ ଏକାତ୍ମକ ହୋଇ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଵରୂପରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି, ଯେତେବେଳେ ମନ୍ଦ ଓ ତାହାର ବିକାର ଲୟ ହୁଏ। ପ୍ରଧାନ ଓ ପୁରୁଷ ନିଜ ଗୁଣ—ତମ, ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ରଜସ୍ ସହିତ ସମତାରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହି ଦୁଇ ଏକାପରି ଅନ୍ତର୍ଗତ ଓ ବିଲିନ ହୁଅନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଗୁଣ ସମାନ ହେଲେ ଲୟ ଓ ଅସମାନ ହେଲେ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ଯେପରି ସେମିନାରେ ତେଲ ଓ ଦୁଧରେ ଘଉ ଅନ୍ତର୍ଗତ, ସେପରି ଏହି ବିଶ୍ୱ ତମ, ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ରଜସ୍ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଥାଏ। ସମସ୍ତ ରାତି ସାରା ମାହେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ପୂଜି, ସେଇ ପରାମା ଦେବୀ, ଯୋଗ୍ୟ ମୁଖରୁ ପ୍ରକୃତିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।