ଶୂରବୀର ପୁଅମାନେ ଏବଂ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ସହ ଜାମ୍ବବତୀଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଦେଖି, ଜାମ୍ବବତୀ—ଯିଏ ଜ୍ଞାନୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଗୃହଳକ୍ଷ୍ମୀ—ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ପଦ୍ମନୟନ, ଆପଣ ଦୟାକରି ମୋତେ ଏକ ଏପରି ପୁଅ ଦିଅନ୍ତୁ, ଯିଏ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ଧର୍ମିକ ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମାନ୍ୟତାପ୍ରାପ୍ତ।” ଜାମ୍ବବତୀଙ୍କ ଏହି ଉଚ୍ଚାରଣ ଶୁଣି, ବିଶ୍ୱର ନାଥ ହରି, ନିର୍ମଳ ତପସ୍ଵୀ, ତାପରେ ଉଗ୍ର ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ତାପରେ ନାରାୟଣ—କୃଷ୍ଣ, ଯିଏ ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀ—ଉତ୍ତମ ଋଷି ବ୍ୟାଘ୍ରପାଦଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ଋଷି ଅଙ୍ଗିରାସଙ୍କୁ ଦେଖି, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ନମସ୍କାର କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଦିବ୍ୟ ପାଶୁପତ ଯୋଗ ଲାଭ କଲେ। ପରେ, ଚୁଲି ଓ ଦାଢ଼ି କାଟି, ଘୃତ ଲେପନ କରି, ମୁଞ୍ଜା ଶୃଙ୍ଖଳ ପିନ୍ଧି, ଶୁଭ କୃଷ୍ଣ ଶତ୍ରୁନିଗ୍ରହକାରୀ ଉଗ୍ର ତପସ୍ୟା କଲେ। ସେ ହାତ ଉଠାଇ, କିଛି ଉପରେ ଭରସା ନ ରଖି, ଆଙ୍ଗୁଳିର ଟିପରେ ଦଢ଼ି ଦଢ଼ି, କେବଳ ଫଳ, ପାଣି ଓ ବାୟୁ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି, ତିନି ଋତୁ ଧରି ଅଦ୍ଭୁତ ତପସ୍ୟା କଲେ। ତାଙ୍କ ଏହି ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ରୁଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ବହୁ ଵର ଦେଲେ, ତାହା ମଧ୍ୟରେ ଜାମ୍ବବତୀଙ୍କ ପୁଅ ସାମ୍ବା ମଧ୍ୟ ଦେଲେ। ଏଭଳି ଭାବରେ, ହରିଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଜାମ୍ବବତୀ ସାମ୍ବା ପୁଅ ଲାଭ କରି, ଯେପରିକି ଆଦିତି ଆଦିତ୍ୟ ଲାଭ କରିଥିଲେ, ତେଣୁ ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ପରେ, ମହାପ୍ରଜ୍ଞା ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଶାପରେ ବାଣଙ୍କ ହଜାର ହାତ କଟିଦିଆଗଲା। ତାପରେ, ହଳାୟୁଧଙ୍କ ସହଯୋଗରେ, ସେ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ବଧ କଲେ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧମଞ୍ଚରେ ଦୁଷ୍ଟ ରାଜାମାନଙ୍କୁ ସହଜରେ ନଶ୍ଟ କଲେ। ଦେବତା ଜନ୍ମ ନରକା ଦୈତ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ବଧ କଲେ, ଏହି କାମ ମହାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଚକ୍ରଙ୍କ ଵର ପ୍ରଭାବରେ ସମ୍ପାଦିତ ହେଲା। ଏହି ଅପୂର୍ବ ପ୍ରାଭଳ୍ୟ ଧାରଣ କରି, ସେ ନିଜ ଉପଭୋଗ ପାଇଁ ଷୋଳ ହଜାର ଅଧିକ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଏକ ଶାପକୁ ଅବଲମ୍ବନ କରି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବଂଶକୁ ନଶ୍ଟ କଲେ, ଏବଂ ସେଇ ବଂଶକୁ ନାଶ କରି, ଅଚ୍ୟୁତ ପ୍ରଭାସକୁ ବସିଥିଲେ। ଏପରି ଭାବରେ କୃଷ୍ଣ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବାର ଶକ୍ତି ଥିବା, ଶତାଧିକ ବର୍ଷ ଧରି ଦ୍ୱାରକାରେ ବସିଥିଲେ। ସେ ସମୟରେ, ଦୁର୍ବାସା ଋଷିଙ୍କ ଶାପ ଓ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, କଣ୍ଵ, ଏବଂ ନାରଦଙ୍କ ଶାପକୁ ପିଣ୍ଡାରକରେ ରକ୍ଷା କଲେ। ତାପରେ, ଜରାଙ୍କ ତୀର ଉପଲକ୍ଷ୍ୟରେ ନିଜ ମାନବ ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, କୃଷ୍ଣ ଶିକାରୀଙ୍କୁ କୃପା କରି, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ। ଅଷ୍ଟାବକ୍ରଙ୍କ ଶାପରେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସମସ୍ତ ପତ୍ନୀମାନେ ମାୟାବଳେ ଚୋରମାନେ ହାତରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ବଳଭଦ୍ର ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି, ନାଗ ରୂପ ଧାରଣ କରି ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ; ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ, ରୁକ୍ମିଣୀ ଆଦି ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କଲେ। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଅଗ୍ନି ସହିତ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଏହିପରି ଦେବୀ ରେବତୀ ମଧ୍ୟ ଶୁଭ କର୍ମ କରିଥିବା ବଳଭଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଏବଂ ସେ (ରେବତୀ) ପତିଙ୍କ ପଥକୁ ଗଲେ; ହରିଙ୍କ ପିଣ୍ଡଦାନ କରି, ପାର୍ଥ—ଅତିଶୟ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ—ବଳରାମ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ, ଏବଂ ବୃଷ୍ଣିମାନେ ପାଇଁ ମୂଳ, କନ୍ଦ, ଫଳ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ। ସାମଗ୍ରୀ ଅଭାବରେ, ପାର୍ଥ ନିଜେ ଭାଇମାନେ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ। ଏପରି ଭାବରେ ନିର୍ମଳ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା କୃଷ୍ଣଙ୍କ କଥା ସଂକ୍ଷେପରେ କୁହାଗଲା। ମହାନ୍ ଆତ୍ମାଙ୍କ ଉପପତ୍ତି ଓ ନାଶ ମଧ୍ୟ ସେଉଁଠି ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ହୁଏ; ଏହି ହେଉଛି ସୋମବଂଶୀ ରାଜାମାନଙ୍କ ଇତିହାସ, ହେ ଦ୍ୱିଜ! ଏହି କଥା ଯିଏ ପଢ଼େ, ଶୁଣେ, କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଶୁଣାଏ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବୈଷ୍ଣବ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ଏଠାରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏହିପରେ, ଏକ ଋଷି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ ସୂତ, ଆପଣ ପ୍ରାଚୀନ ସୃଷ୍ଟିର ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏହା ଖୋଲାସା କରିନାହାନ୍ତି; ଦୟାକରି ଏହାକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହନ୍ତୁ, ହେ ଧର୍ମାତ୍ମା।” ଏହି ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳରେ ମହେଶ୍ୱର, ମହାଦେବ, ପ୍ରକୃତି ଓ ପୁରୁଷ ଉପରେ ଅତିତ, ସମସ୍ତ ଋଷିମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମା ରହିଛନ୍ତି। ପ୍ରଭୁଠାରୁ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ—ଏହିଅଟି ସର୍ବୋଚ୍ଚ କାରଣ, ଯାହାକୁ ପ୍ରଧାନ କିମ୍ବା ପ୍ରକୃତି ଏହି ତତ୍ତ୍ୱବିଚାରୀମାନେ କହନ୍ତି। ଏହିଅଟି ଗନ୍ଧ, ବର୍ଣ୍ଣ, ରସ ହୀନ, ଶବ୍ଦ ଓ ସ୍ପର୍ଶ ରହିତ, ଜରାହୀନ, ଅଚଳ, ଅବିନାଶୀ, ନିତ୍ୟ, ନିଜ ଗୁଣରେ ବିଦ୍ୟମାନ। ଏହିଅଟି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ଗର୍ଭ, ମହାଭୂତ, ପରମ ନିତ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ରୂପ, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ପ୍ରେରିତ। ଏହାର ଆରମ୍ଭ କିମ୍ବା ଶେଷ ନାହିଁ, ଅଜନ୍ମା, ସୂକ୍ଷ୍ମ, ତିନି ଗୁଣ ଧାରଣ କରିଥିବା, ଉତ୍ପତ୍ତିର କାରଣ ଏବଂ ଅବିନାଶୀ; ଅବ୍ୟକ୍ତ, ଅଜ୍ଞେୟ, ବ୍ରହ୍ମାର ଆରମ୍ଭରେ ବିଦ୍ୟମାନ। ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ସମସ୍ତ କିଛିକୁ ବ୍ୟାପିଥିଲା, ଶିବଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ସମ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଏକତାର ଅନ୍ଧକାର ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲା। ସୃଷ୍ଟି ସମୟରେ, ପ୍ରଧାନ ରୂପୀ ପ୍ରକୃତିରୁ, କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ, ଗୁଣଗୁଡ଼ିକର କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ମହାତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ମହାତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଏବଂ ଅବ୍ୟକ୍ତରେ ବିଲୀନ, ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣ ଉପରିପ୍ରଭାବୀ, ପ୍ରଥମେ କେବଳ ଅସ୍ତିତ୍ୱକୁ ପ୍ରକାଶ କଲା। ମନ ଏବଂ ମହାତ୍ତତ୍ତ୍ୱ—ଏହି ଦୁଇଟିକୁ ଏକ ଭାବେ ବୁଝାଯାଏ; ଏହିଅଟି ତାହାର କାରଣ ଭାବରେ ସ୍ମରଣ ହୁଏ। ସୂକ୍ଷ୍ମ ଲିଙ୍ଗ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ। ଧର୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରୂପ, ଯେଉଁମାନେ ସଂସାରର ସତ୍ୟର କାରଣ, ସେମାନେ ମହାତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟିକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି, ସୃଷ୍ଟି ଇଚ୍ଛାରେ ଉତ୍ପ୍ରେରିତ ହୋଇ। ମନ, ମହାତ୍ତତ୍ତ୍ୱ, ବୁଦ୍ଧି, ବ୍ରହ୍ମା, ପୂର୍ବବୋଧ, କୀର୍ତ୍ତି, ଏଶ୍ୱରତ୍ୱ, ଜ୍ଞାନ, ଚେତନା, ସ୍ମୃତି, ଅନୁଭୂତି, ବିଶ୍ୱନାଥ—ଏଭଳି ଏହିଅଟି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଏହିଅଟି ସମସ୍ତ ଜନ୍ତୁର କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଫଳ ଚିନ୍ତା କରେ, ସୂକ୍ଷ୍ମତାରେ ଭିନ୍ନ ଥାଏ; ଏହିକାରଣରେ ଏହାକୁ 'ମନ' କୁହାଯାଏ।