ଚିତ୍ରକଙ୍କର ପୁଅମାନେ ଥିଲେ—ବିପୃଥୁ, ପୃଥୁ, ଅଶ୍ୱଗ୍ରୀବ, ସୁବାହୁ, ସୁଧା, ସୂକା ଏବଂ ଗବେକ୍ଷଣ। ଏହାପରେ ଅରିଷ୍ଟନେମି, ଅଶ୍ୱ, ଧର୍ମ, ଧର୍ମଭୃତ୍, ସୁଭୂମି, ବହୁଭୂମି ଏବଂ ଦୁଇଜଣୀ ଜନନୀ—ଶ୍ରବିଷ୍ଠା ଓ ଶ୍ରବଣା—ଉପଲବ୍ଧ ହେଲେ। ଅନ୍ଧକରୁ, କାଶୀର ଜନନୀ ଚାରିଜଣ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ—କୁକୁର, ଭଜମାନ, ଶୁଚି ଓ କମ୍ବଳବର୍ହିଷ। କୁକୁରଙ୍କର ପୁଅ ହେଲେ ବୃଷ୍ଣି; ବୃଷ୍ଣିରୁ ଶୂର ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଶୂରଙ୍କର ପୁଅ ହେଲେ କପୋତରୋମ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ତାଙ୍କର ପୁଅ ହେଲେ ବିଲୋମକ। ବିଲୋମକଙ୍କର ପୁଅ ନଳ, ସାଧୁ ଓ ତୁମ୍ବୁରୁଙ୍କ ମିତ୍ର ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ; ତାଙ୍କୁ ଚନ୍ଦନାନକ ଡୁନ୍ଦୁଭି ନାମରେ ମହାନ ମାନ୍ୟତା ମିଳିଲା। ତାଙ୍କର ପୁଅ ଅଭିଜିତ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତାଙ୍କରୁ ପୁନର୍ବସୁ ହେଲେ; ସେ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ପୁଅ ପାଇଁ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ। ଏହି ଅତିରାତ୍ର ଯଜ୍ଞର ମଧ୍ୟରୁ, ଏହାର ମଧ୍ୟକୁ, ଜନ୍ମ ନେଲେ ଜ୍ଞାନୀ, ସର୍ବଜ୍ଞ, ଦାନଶୀଳ, ଯଜ୍ଞ କରିଥିବା ପୁନର୍ବସୁ। ସେଠିଁ ପୁନର୍ବସୁଙ୍କର ଦୁଇଜଣ ଶିଶୁ ଥିଲେ—ଆହୁକ ଓ ଆହୁକୀ—ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ମହାନ୍ୟ। ଆହୁକଙ୍କୁ, କାଶ୍ୟର ଜନନୀ ଦୁଇଜଣ ପୁଅ ଦେଲେ—ଦେବକ ଓ ଉଗ୍ରସେନ, ଦୁଇଜଣ ଦିବ୍ୟ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଦେବକ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେବତା ସମାନ ଚାରିଜଣ ପୁଅ ହେଲେ—ଦେବବାନ, ଉପଦେବ, ସୁଦେବ ଓ ଦେବରକ୍ଷିତ। ତାଙ୍କର ସାତ ଭଉଣୀ ନିବାହ ହେଲେ ବସୁଦେବଙ୍କୁ—ବୃଷଦେବୀ, ଉପଦେବା, ଦେବରକ୍ଷିତା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ। ଶ୍ରୀଦେବା, ଶାନ୍ତିଦେବା, ସହଦେବା ଓ ଦେବକୀ ମଧ୍ୟରେ, ଦେବକୀ ସବୁଠୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ମହାନ ଚରିତ୍ରର ଥିଲେ। ଉଗ୍ରସେନଙ୍କର ନଉଜଣ ପୁଅ ଥିଲେ, କଂସ ସବୁଠୁ ବଡ; ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ଓ ନାତିମାନେ ଶଂଖରେ ହଜାର ହଜାର ଥିଲେ। ଦେବକୀ, ଦେବକଙ୍କ ଜନନୀ, ବିବେକୀ ବସୁଦେବଙ୍କର ପତ୍ନୀ ହେଲେ; ସେ ଦେବମାନେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆଦର କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପତିପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଥିଲା। ରୋହିଣୀ, ଅତିଶୟ ଶୁଭ, ଅନକଡୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କର ପତ୍ନୀ ହେଲେ; ପୌରବୀ, ବାହ୍ଲିକର ଜନନୀ, ଦେବମାନେ ଆଦର କରୁଥିଲେ। ରୋହିଣୀ ଜନ୍ମ ଦେଲେ ରାମଙ୍କୁ, ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରଥମ, ହଳଧର; କଂସଙ୍କ ଭୟରେ ସେ ନିଜ ଦୀପ୍ତିକୁ ଲୁଚାଇ ରଖିଥିଲେ। ରାମଙ୍କ ଜନ୍ମ ଓ ଛଅଜଣ ପୁଅ ନିହତ ହେବା ପରେ, ବିବେକୀ ବସୁଦେବ ଦେବକୀରେ ହରିଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ସେ ପରମାତ୍ମା, ଦେବତାଙ୍କର ଦେବତା, ଜନାର୍ଦନ; ଶୁଭ୍ର ହଳାୟୁଧ, ଅନନ୍ତ, ଚାନ୍ଦି ସଦୃଶ ଚମକୁଥିଲେ। ଭୃଗୁଙ୍କ ଶାପର ଅବସ୍ଥାନରେ, ମାନବ ରୂପକୁ ଗୃହଣ କରି, ଜନାର୍ଦନ ବସୁଦେବ ଦେବକୀରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଯୋଗନିଦ୍ରା, ଉମାଙ୍କର ଶରୀରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ କୌଶିକୀ ନାମରେ, ଦେବତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ, ଯଶୋଦାଙ୍କର ଜନନୀ ହେଲେ। ସେ ପ୍ରକୃତି ନିଜେ, ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି; ଶୁଭ କୃଷ୍ଣ, ପରମ ପୁରୁଷ, ଧର୍ମ ଓ ମୋକ୍ଷର ଫଳ ଦେଇଥିବା। ଏହି କନ୍ୟା, ବିଶାଳ ଚକ୍ଷୁ ଓ ଚାରିଟି ହାତ ଥିବା, ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ଚେଷ୍ଟରେ ରଖି, ତାଙ୍କୁ ନିଜ ପୁଅକୁ କଂସରୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ନେଇଯିବା ହେଲା। ଜନାର୍ଦନ, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଓ ପଦ୍ମ ଧାରଣ କରି, ବସୁଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯଶୋଦାଙ୍କୁ ଦିଆଯିବା ହେଲେ। ବସୁଦେବ, 'ଏହି ପୁଅକୁ ରକ୍ଷା କର' କହି, ନନ୍ଦଗୋପଙ୍କୁ ଦେଇ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ, ଯିଏ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ରୂପ ନେଇଥିଲେ, ନିବେଦନ କରିଥିଲେ। ଅପାର ତେଜସ୍ବୀ ଶିବଙ୍କ ଦୟାରେ, କୃପାପ୍ରଦାୟୀ ପରମେଶ୍ୱର ରାମଙ୍କୁ ଦିଆଯିବା ହେଲେ। ପୃଥିବୀର ଭାର ହଟାଇବା ପାଇଁ, ଜଗତର ଗୁରୁ ଅବତରଣ କରିଥିଲେ; ଏହିପରି, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଯାଦବମାନଙ୍କୁ ଆସିବ। ଏହା ଦେବକୀଙ୍କର ଗର୍ଭ, ଯିଏ ଆମ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବେ; ତାପରେ ଉଗ୍ରସେନଙ୍କର ପୁଅ, କଂସ, ଅନକଡୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କର ଜନନୀର ପୁଅ। ଏହାପରେ, ସେ ଏକ ଚିହ୍ନିତ କନ୍ୟାର ଜନ୍ମ ଘୋଷଣା କଲେ: 'ଏହି ଦେବକୀଙ୍କ ଅଷ୍ଟମ ଗର୍ଭ ଅଟା, ଓ କଂସ, ଉତ୍ତମ ବ୍ରତଧାରୀ।' ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ମୃତ୍ୟୁ ନିଜେ—ପୁରାତନ କଥା ଅନୁସାରେ; ତେବେ କଂସ, ଆକାଶକୁ ଲାଘି, ତାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହି ଅଷ୍ଟାଭୁଜା ଦେବୀ ମେଘ ସଦୃଶ ଗଭୀର ସ୍ୱରେ କହିଲେ: 'ନିଜ ଶରୀରକୁ ରକ୍ଷା କର; ତୋର ମୃତ୍ୟୁ ଆସିଗଲା।' 'ତୁମେ ନିଜ ଶରୀରକୁ ରକ୍ଷା କରୁଛ; ଓ କଂସ, ଏହି ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କଣ କଲ, ମୂର୍ଖ, ତୁମର ବିନାଶକ ଏବେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି?' ଦେବକୀଙ୍କ ଭୟରେ, କଂସ ଅଷ୍ଟମ ଶିଶୁକୁ ମାରିଦେଲେ—ଏହିପରି ସ୍ମୃତି ଅଛି; ଦେବକୀଙ୍କ ଅଷ୍ଟମ ପୁଅ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହେବା ନିଶ୍ଚିତ ଥିଲା। ଭୋଜଙ୍କର ଏହି ଶିଶୁ ବଦଳାଇବା ଚେଷ୍ଟା ବ୍ୟର୍ଥ ହେଲା, ଓ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, କାରଣ ହରି ଓ ଦେବୀଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ସେ ଅସାର ହୋଇଗଲା। କଂସ ମଧ୍ୟ ଏହି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିହତ ହେଲେ, ଯିଏ ନିର୍ମଳ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ; ଅନେକ ଦେବ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନନକାରୀ ମଧ୍ୟ ନିହତ ହେଲେ। କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଆଗ୍ରଣୀ, ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ, ସମସ୍ତେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ। କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କର ନାମ ଦିଆଯାଇଛି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ କୃଷ୍ଣ ସଦୃଶ; ହରିଙ୍କ ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ଚାରୁଦେଷ୍ଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ବିଶେଷ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ। ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ପୁଅମାନେ ବିଶେଷ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ; କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଷୋଳେ ହଜାର ଏକଶ ଜନ ପତ୍ନୀ ଥିଲେ। ସମସ୍ତ ପତ୍ନୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ରୁକ୍ମିଣୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଓ ବଡ; ସେଠିଁ, କୃଷ୍ଣ, ଯିଏ ନିର୍ମଳ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ତାଙ୍କ ସହ ରହିଥିଲେ। ପୁଅ ପାଇଁ ଇଚ୍ଛା କରି, ହରଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ବାୟୁରେ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ରହିଥିଲେ; ତାଙ୍କୁ ଚାରୁଦେଷ୍ଣ, ସୁଚାରୁ, ଚାରୁବେଷ, ଏବଂ ଯଶୋଧର ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଚାରୁଶ୍ରବା, ଚାରୁୟଶସ୍, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ସାମ୍ବ ମଧ୍ୟ—ଏହି ସମସ୍ତେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଭଗବାନଙ୍କ କୃପାରେ ମିଳିଥିଲେ। ଏହିପରି ଦିବ୍ୟ ବଂଶର ଉତ୍ପତ୍ତି, ମହାନ କୃଷ୍ଣ ଓ ତାଙ୍କ ପରିବାର, ତାଙ୍କ ଶୂଭ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅପୂର୍ବ ଦୟାର ଉପାସନା ଅନେକ ପୂର୍ବ ଏବଂ ପରମ୍ପରାରେ ଉଲ୍ଲିଖିତ।