ଗର୍ଗ ଋଷିଙ୍କ ଶାପରେ ରାଜା ଜନମେଜୟଙ୍କ ରଥ ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଗଲା, କାରଣ ଜନମେଜୟ ଗର୍ଗଙ୍କ ଅପରିପକ୍ୱ ପୁଅକୁ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ। ସେ ଏହା ସହିତ ଅକୃରକୁ କ୍ଷତି କରିଥିଲେ ଏବଂ ଏହିପରି ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ଆରୋପିତ ହେବାରୁ, ଏହି ରାଜା ଋଷି, ଲୋହାର ଗନ୍ଧ ବୋଝି ନିଜ ଦେହରେ ଧାରଣ କରି, ଏଠାରୁ ସେଠା ଭ୍ରମଣ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲେ। ସେ ନାଗରିକ ଓ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗିତ ହେଲେ, କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତି ନ ପାଇଲେ, ଶୋକରେ ଅତିଶୟ ପୀଡିତ ହେଲେ। ଏଭଳି ଦୁଃଖିତ ଅବସ୍ଥାରେ, ସେ ଶରଣ ନେବାକୁ ମହାମୁନି ଶୌନକଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ଏହି ଶୌନକ, ଇନ୍ଦ୍ରେତି ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଚିତ୍ତବନ୍ତ ମୁନି। ଇନ୍ଦ୍ରେତି ମହାମୁନି ଜନମେଜୟଙ୍କୁ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରମୁଖ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହିତ ଏକ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରାଇଲେ। ଏହି ଯଜ୍ଞ ପରେ ଲୋହାର ଗନ୍ଧ ଓ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ମହାନ ରାଜା ଜନମେଜୟ ଯଜ୍ଞ ସ୍ନାନ ସମୟରେ ଦିବ୍ୟ ଏବଂ ଶୋଭାମୟ ରଥ ଉପରେ ଆରୋହଣ କଲେ। ଏହି ବଂଶରୁ ଚେଦି ରାଜା ବସୁ ବାହାର କରାଯାଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଇନ୍ଦ୍ର ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ବ୍ରିହଦ୍ରଥଙ୍କୁ ଏହା ପୁନଃ ଦେଇଥିଲେ। ପରେ ଭୀମ, ଜରାସନ୍ଧଙ୍କୁ ବଧ କରି, ସେ ଅତି ଉତ୍ତମ ରଥକୁ ପ୍ରେମବଶତଃ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ। ନହୁଷ ରାଜବଂଶର ପ୍ରଭଳ ନରେଶ ଯୟାତି ତାଙ୍କ ପୁଅ ପୁରୁଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିଥିଲେ; ଏହିପରି ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁରୁ ତାଙ୍କୁ ପୃଥକ ଭାବେ ପୂରଣ କଲେ। ପୁରୁଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କ ମୁଖ୍ୟଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଏହିପରି କଥା କହିଲେ—“ଶୁକ୍ରଙ୍କ ନାତି, ଦେବୟାନୀଙ୍କ ପୁଅ, ପୁରୁ କିପରି ବଡ଼ ପୁଅ ଯଦୁଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ରାଜ୍ୟର ଅର୍ହତା ହେବେ?” ସେମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କଲେ—ଧର୍ମକୁ ରକ୍ଷା କର। ଯୟାତି ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମୋ ଦେଖାରେ ରାଜ୍ୟ କେବେ ବଡ଼ ପୁଅକୁ ଦିଆଯିବ ନାହିଁ। ମୋ ବଡ଼ ପୁଅ ଯଦୁ ମୋ ଆଜ୍ଞା ଶୁଣିଲେ ନାହିଁ; ତାଙ୍କ ମନ ମୋ ଆଜ୍ଞାର ବିପରୀତ, ଏବଂ ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୁଅ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଯିଏ ପିତାମାତାଙ୍କ କଥା ମାନେ, ସେଉଁଠି ସତ୍ପୁତ୍ର; ଯିଏ ମାତାପିତାଙ୍କୁ ପୁଅ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ଚାଲେ, ସେଉଁଠି ପୁଅ। ଯଦୁ, ତୁର୍ବସୁ, ଦ୍ରୁହ୍ୟୁ, ଅନୁ—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ମୋତେ ଅପମାନ କରିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ପୁରୁ ମୋ କଥା ପୂରଣ କଲେ ଏବଂ ମୋତେ ବିଶେଷ ମାନ୍ୟତା ଦେଲେ; ତେଣୁ ସେ ଛୋଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମୋ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ, କାରଣ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ସେ ମୋତେ ରକ୍ଷା କଲେ। ଶୁକ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେବୟାନୀଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ବୟସ୍ୟ ଦାନ ହୋଇଥିଲା; ପୁନଃ ଏହି ବୟସ୍ୟ ଅନ୍ୟ ପୁଅଙ୍କୁ ଦିଆଯିବା ସହ ଶୁକ୍ର ନିଜେ କାବ୍ୟ ଉଶନସଙ୍କୁ ଏହି ବର ଦେଇଥିଲେ—“ତୁମ ପୁଅ ଯିଏ ତୁମକୁ ଅନୁସରଣ କରିବ, ସେଇ ତୁମ ରାଜ୍ୟର ଅଧିପତି ହେବ।” ସମସ୍ତେ ଏହିପରି ସମ୍ମତି ଦିଅନ୍ତୁ—ଯିଏ ପୁଅ ଗୁଣବାନ୍, ମାତାପିତାଙ୍କୁ ସଦା ଭକ୍ତି କରେ, ସେଉଁଠି ରାଜ୍ୟାଭିଷିକ୍ତ ହେଉ। ଯଦିଓ ସେ ସବୁଠୁ ଛୋଟ, ଯଦି ଯୋଗ୍ୟ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାଗ୍ୟ ଓ ଶାସନର ଅର୍ହତା; ପୁରୁ ଏହି ରାଜ୍ୟର ଅର୍ହ, କାରଣ ସେ ଆଜ୍ଞାପାଳନ କରେ। ଶୁକ୍ରଙ୍କ ଦିଆ ବର ଅନୁସାରେ ଏହା ଅନ୍ୟଥା ହେବ ନାହିଁ, ଏହିପରି ନହୁଷ ରାଜା ରାଜ୍ୟବାସୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କହିଥିଲେ। ତେଣୁ ଯୟାତି ନିଜ ପୁଅ ପୁରୁଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କଲେ, ତୁର୍ବସୁଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଦିଗର ଅଧିକାର ଦେଲେ। ବଡ଼ ପୁଅ ଯଦୁଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ, ଦ୍ରୁହ୍ୟୁ ଓ ଅନୁଙ୍କୁ ପଶ୍ଚିମ ଓ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଅଧିକାର ଦେଲେ। ଏଭଳି ନହୁଷ ପୁତ୍ର ଯୟାତି ସାତ ଦ୍ୱୀପ ଓ ସାଗର ସମେତ ପୃଥିବୀ ଜୟ କରି, ତାଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଜ୍ୟକୁ ତିନି ଭାଗ କରି ଦେଲେ। ରାଜ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି, ଏବଂ ରାଜ୍ୟମହିମା ପୁଅମାନେକୁ ଦେଇ, ରାଜା ଆନନ୍ଦ ଓ ସନ୍ତୋଷରେ ଆପଣଙ୍କ ଭାର ଆତ୍ମୀୟମାନେ ପାଖରେ ଦେଲେ। ଏଠି ମହାରାଜା ଯୟାତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁରୁଣାଦିନରେ ଗାଇଯାଇଥିବା ଶ୍ଲୋକ ଅଛି, ଯାହା ମାନବ ଏକ ଖେଚୁଆ ନିଜ ପାଆଁ ଓ ହାତ ଟାଣି ନେବାପରି, ଅନେକ ପ୍ରକାର ଆଶାକୁ ନିଜ ମନରୁ ଟାଣି ନେଇପାରେ। ଏହି ଶ୍ଲୋକ ଦ୍ୱାରା, ଅନେକ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ମଧ୍ୟ ଯେମିତି ଲାଭ ମିଳେନି, ଏକ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ପୁରୁଷ ଏହି ଉପଦେଶ ଦ୍ୱାରା ଲାଭ କରେ; ଇଚ୍ଛା କେବେ ଭୋଗରେ ଶାନ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ। ଅଗ୍ନିକୁ ହବି ଦେଲେ ଯେମିତି ତାହା ବଢ଼େ, ଏହି ଇଚ୍ଛା ମଧ୍ୟ ତେଣୁ ଅଧିକ ବଢ଼େ—ଏ ଭୂମିରେ ଯେତେ ଧାନ, ଯେତେ ସୋନା, ଯେତେ ଗାଈ, ଯେତେ ନାରୀ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତ ଉପରେ ଭାବି, “ଏହା ଏକ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରଚୁର ନୁହେଁ,” ଏପରି ଭାବିବା ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ଶାନ୍ତି ଆଶା କରିବା ଉଚିତ, ଯେତେବେଳେ ସେ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ଦୁଷ୍ଟ ଭାବ ରଖେ ନାହିଁ। କାର୍ଯ୍ୟ, ମନ ଓ ବାଚନ ଦ୍ୱାରା, ଯେତେବେଳେ ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ—ଯେତେବେଳେ ସେ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଉନାହିଁ, ନାହିଁ ଅନ୍ୟେ ତାଙ୍କୁ ଭୟ କରନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ଦ୍ୱେଷ ନାହିଁ, ତେବେ ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ; ମୂଢ଼ମତି ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଦୁଃସାଧ୍ୟ ଏହି ତୃଷ୍ଣା ଦେହ ବୃଦ୍ଧି ସହ ଶୁଷ୍କ ହୁଏ। ଏହି ରୋଗ, ଯାହା ଜୀବନକୁ ଶେଷ କରେ—ତୃଷ୍ଣା—ଯିଏ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ଆନନ୍ଦ ପାଏ; ବୟସ୍ ହେଲେ ଯେମିତି କେଶ ଓ ଦାନ୍ତ ଶୁଷ୍କ ହୁଏ, ତେଣୁ ତୃଷ୍ଣା ମଧ୍ୟ ଶୁଷ୍କ ହୁଏ। ଚକ୍ଷୁ ଓ କର୍ଣ୍ଣ ବୟସ୍ ହେଲେ ଶିଥିଲା ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ତୃଷ୍ଣା କେବେ ଅଶିଥିଲା ହୁଏନାହିଁ; ଦେହର ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ବୟସ୍ ସହ ଶିଥିଲା ହୁଏ, ଏହାର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ। ଜୀବନ ଓ ଧନ ପ୍ରତି ଆଶା ବୟସ୍ ସହ ଶିଥିଲା ହୁଏନାହିଁ; ଏଠି ବିଶ୍ୱରେ ଯେତେ ଭୋଗ ଅଛି, ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଯେତେ ମହାନ ଭୋଗ ଅଛି— —ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ତୃଷ୍ଣା ନିବୃତ୍ତିର ଏକ ଷୋଡ଼ଶଂଶ ଆନନ୍ଦ ସମାନ ନୁହେଁ। ଏପରି କଥା କହି, ରାଜା ଯୟାତି ତାଙ୍କ ରାନୀ ସହିତ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏଠାରେ ବୃଗୁ ପର୍ବତ ଶିଖରରେ, ଏହି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା ତପସ୍ୟା କରି, ଉପବାସ ଉପବାସ୍ଥିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ରାନୀ ସହ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କଲେ।