ଏହି କଥାରେ, ବିଜାତିର ଛଅଜଣ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁତ୍ରମାନେ ଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯତି ସବୁଠୁ ବଡ଼, ଏବଂ ତାଙ୍କ ପରେ ଯୟାତି ଥିଲେ। ଯତି, ମୁକ୍ତିକୁ ଅନ୍ୱେଷଣ କରି, ବ୍ରହ୍ମନ୍ରେ ଏକତା ପାଇଲେ; ଅନ୍ୟ ପାଞ୍ଚଜଣ ମଧ୍ୟରୁ ଯୟାତି ଅତିଶୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରତାପୀ ଥିଲେ। ଯୟାତି, ଉଶନାସଙ୍କ ଝିଅ ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ; ଏହି ସହ ଅସୁରରାଜ ବୃଶପର୍ବନଙ୍କ ଝିଅ ଶର୍ମିଷ୍ଠାକୁ ମଧ୍ୟ ଜୀବନସଙ୍ଗୀନୀ କରିଲେ। ଦେବୟାନୀ ତାଙ୍କୁ ଦୁଇ ପୁତ୍ର ଦେଲେ—ଯଦୁ ଓ ତୁର୍ବସୁ—ଏମାନେ ଶୁଭ କର୍ମରେ ନିପୁଣ ଓ ପ୍ରଶଂସିତ। ଶର୍ମିଷ୍ଠା ତାଙ୍କୁ ଦୃହ୍ୟୁ, ଅନୁ ଓ ପୁରୁ ଦେଲେ; ଯୟାତିଙ୍କୁ ଶୁକ୍ରାଚାର୍ଯ୍ୟ ଏକ ଦିବ୍ୟ ରଥ ଦାନ କଲେ। ଏହି ରଥ ସୁନ୍ଦର, ସୁନାର, ଦିବ୍ୟ ଓ ଅକ୍ଷୟ ଥିଲା; ଏହି ରଥକୁ ମନର ତଳା ଘୋଡା ଯୋଗାଯୋଗ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି ରଥରେ ଯୟାତି ଜୀବନସଙ୍ଗୀନୀଙ୍କୁ ନେଇ ଛଅମାସରେ ପୃଥିବୀକୁ ବିଜୟ କରିଥିଲେ। ଯୟାତିକୁ ଦେବ, ଦାନବ ଓ ମାନବ କେହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ କରିପାରିଲେନି; ସେ ଭବ ଉପାସକ, ଶୁଧ୍ଧ ହୃଦୟ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ସଠିକ୍ ଚରିତ୍ରର ଅଧିକାରୀ ଥିଲେ। ସେ ଅନେକ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ, କ୍ରୋଧକୁ ନିବାରଣ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି ଦୟାଶୀଳ ଥିଲେ। କୌରବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭବଦ୍ରଥ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ। କୌରବ ଜନମେଜୟ ରାଜା ହେଉଯିଏ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ପୁରୁ ଓ ପରିକ୍ଷିତ ବଂଶର ରାଜାମାନେ ଥିଲେ। ଗର୍ଗ ଋଷିଙ୍କ ଶାପରେ ଏହି ରଥ ନଷ୍ଟ ହେଇଯାଇଥିଲା, କାରଣ ରାଜା ଜନମେଜୟ ଗର୍ଗଙ୍କ ପୁଅକୁ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ। ସେ ଅକୃରୁରକୁ କ୍ଷତି କରିଥିଲେ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟାର ପାପ ଲାଗିଥିଲା; ଏହି ରାଜା ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ଲୋହାର ଗନ୍ଧ ନିୟେ ଏଠାଉଠା ଭ୍ରମଣ କରିଥିଲେ। ନାଗରିକ ଓ ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ; ସେ କେଉଁଠି ଶାନ୍ତି ନାପାଇଲେ, ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ଏବଂ ଦିନରେ ଅଶାନ୍ତ ରହିଥିଲେ। ତାପରେ, ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ସେ ଶୌନକ ଋଷିଙ୍କ ଶରଣ ନେଇଥିଲେ; ଏହି ଋଷି ଇନ୍ଦ୍ରେତି ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ଉତ୍ତମ ଚିତ୍ତର ଥିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ରେତି ରାଜା ଜନମେଜୟଙ୍କୁ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ପ୍ରେରଣା କଲେ; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କଲେ। ଏହି ଶୁଦ୍ଧି ପରେ, ଲୋହାର ଗନ୍ଧ ଓ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଏହି ରାଜା ଦିବ୍ୟ ଓ ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥରେ ଆରୋହଣ କଲେ। ଏହି ବଂଶରୁ, ଚେଦିର ରାଜା ବାସୁ ବିଦୂର୍ଭ ହୋଇଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଇନ୍ଦ୍ର ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ବୃହଦ୍ରଥଙ୍କୁ ଏହି ବଂଶ ଫେରାଇ ଦେଲେ। ପରେ, ଭୀମ ଜରାସନ୍ଧକୁ ହତ୍ୟା କରି, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥକୁ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଭାବରେ ଦେଇଥିଲେ। ଯୟାତି, ନହୁଷଙ୍କ ପ୍ରବଳ ବଂଶଜ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ପୁରୁଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିଥିଲେ; ଏହିପରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପୁରୁଙ୍କୁ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଇଥିଲେ। ସେ, ସବୁଠୁ କନିଆ ପୁତ୍ର ପୁରୁଙ୍କୁ ରାଜା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—ଦେବୟାନୀଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଶୁକ୍ରଙ୍କ ନତି, କିପରି ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଯଦୁଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି କନିଆ ପୁରୁକୁ ରାଜ୍ୟ ଦେବେ? ସେମାନେ କହିଲେ—ଧର୍ମକୁ ରକ୍ଷା କର। ଯୟାତି ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ—ମୋ ପ୍ରକୃତିରେ, ଏହି ରାଜ୍ୟ ସବୁଠୁ ବଡ଼ ପୁତ୍ରକୁ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ମୋ ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଯଦୁ ମୋ କଥା ମାନିନାହିଁ; ତାଙ୍କ ମନ ଅନ୍ୟଥା, ଏବଂ ଶୁଭ ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ପୁତ୍ର ଭାବେ ଗଣନା କରନ୍ତିନାହିଁ। ଏକ ପୁତ୍ର ଜଣେ, ଜେ ଜଣେ ମାଁବାପାଙ୍କ କଥା ମାନେ, ସେ ନିଜର ପୁତ୍ରତ୍ୱ ଦାୟିତ୍ୱ ପୂରଣ କରେ। ଯଦୁ, ତୁର୍ବସୁ, ଦୃହ୍ୟୁ ଓ ଅନୁ ମୋ ପ୍ରତି ଅଗ୍ରହ କରିଥିଲେ; ସେମାନେ ମୋତେ ଅତି ଅପମାନ କରିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ପୁରୁ ମୋ କଥା ପୂରଣ କରିଥିଲେ ଓ ମୋତେ ବିଶେଷ ଆଦର କରିଥିଲେ; ହେଲେ ସବୁଠୁ କନିଆ, ମୋ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ସେ ମୋତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ଭାବେ ଦେଖିଥିଲେ। ଶୁକ୍ର ମୋତେ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ; ଦେବୟାନୀଙ୍କ ପାଇଁ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଚାହିଁଥିଲେ, ଏହିପରି ଏହି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଅନ୍ୟ ପୁତ୍ରକୁ ଦେଇଥିଲେ। ଶୁକ୍ର ନିଜେ କାବ୍ୟ ଉଶନାସଙ୍କୁ ଏକ ଵର୍ ଦେଇଥିଲେ—'ତୁମରେ ଯେଉଁ ପୁତ୍ର ତୁମକୁ ଅନୁସରଣ କରିବେ, ସେ ରାଜ୍ୟର ଅଧିକାରୀ ହେବେ।' ସମସ୍ତେ ଏହିପରି ଅନୁମୋଦନ କରିବାକୁ ଉଚିତ—ଯେଉଁ ପୁତ୍ର ଗୁଣବତ୍ତା ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ମାଁବାପାଙ୍କ ପ୍ରତି ନିତ୍ୟ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥାଏ, ସେ ରାଜା ହେବା ଯୋଗ୍ୟ। ସବୁଠୁ କନିଆ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ଯୋଗ୍ୟ ହେବେ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାଗ୍ୟ ଓ ଅଧିକାର ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ; ପୁରୁ ଏହି ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ କାରଣ ସେ ଆଜ୍ଞାପାଳନ କରିଥିଲେ। ଶୁକ୍ରଙ୍କ ଦିଆଯାଇଥିବା ଵର୍ ଦ୍ୱାରା ଏହା ଅନ୍ୟଥା ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ; ଏହିପରି ନହୁଷ ଲୋକମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କହିଥିଲେ। ତାପରେ, ସେ ନିଜ ପୁତ୍ର ପୁରୁଙ୍କୁ ରାଜା କରିଲେ; ତୁର୍ବସୁଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଦିଗର ଅଧିକାର ଦେଲେ। ଯୟାତି ତାଙ୍କ ସବୁଠୁ ବଡ଼ ପୁତ୍ର ଯଦୁଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଦେଲେ; ପଶ୍ଚିମ ଓ ଉତ୍ତର ଦିଗର ଅଧିକାର ଦୃହ୍ୟୁ ଓ ଅନୁଙ୍କୁ ଦେଲେ। ଯୟାତି, ପୃଥିବୀର ସାତ ଦ୍ୱୀପ ଓ ସମୁଦ୍ର ଜୟ କରି, ରାଜ୍ୟକୁ ତିନି ଭାଗରେ ପୁତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିଭାଜନ କଲେ। ତାଙ୍କ ରାଜସ୍ୱ ତେଜ ପୁତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାନାନ୍ତର କରି, ରାଜା ହୃଦୟରେ ସନ୍ତୋଷ ଓ ଆନନ୍ଦ ନେଇ, ଦାୟିତ୍ୱ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭାଗ କଲେ। ଏଠି, ଯୟାତି ରାଜା ଏକ ସମୟରେ ଗାଇଥିବା ଶ୍ଲୋକ ଅଛି; ଏହି ଶ୍ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ଜଣେ ମାନବ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାକୁ କୁମିର ପରି ନିଜ ଅଙ୍ଗକୁ ଅନ୍ତର୍ଗତ କରିପାରିବେ। କେତେ ଅନେକ କର୍ମ କଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ଶ୍ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ଏକ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ମାନବ ଲାଭ କରିପାରିବେ; ଭୋଗ କରିବା ଦ୍ୱାରା କେବେ ଇଚ୍ଛା ଶାନ୍ତି ହୁଏନି। ଅଗ୍ନିକୁ ହବି ଦେଇ ଯେପରି ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ, ଏହିପରି ଭୋଗରେ ଇଚ୍ଛା ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ; ପୃଥିବୀରେ ଯେତେ ଚାଉଳ, ଜାଉ, ସୁନା, ଗାଁଠି ଓ ନାରୀ ଅଛନ୍ତି। 'ଏହି ସବୁ କିପରି ଏକ ଲୋକ ପାଇଁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ହେବ?' ଭାବି, ଜଣେ ମାନବ ଶାନ୍ତି ଚାହିଁବା ଉଚିତ୍, ଯେତେବେଳେ ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି କୌଣସି ଦୁଷ୍ଟ ଭାବ ରଖିନାହିଁ।