ଏହି ପବିତ୍ର ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଏହିପରି ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି—ଯେଉଁପରି ଆମେ ନିଜ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ କାମ କରୁଛୁ, ସେଉଁପରି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର କଲ୍ୟାଣ ପାଇଁ କାମ କରିବାକୁ ‘ଅହିଂସା’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରାଏ। ଯେଉଁଠି ଦେଖିଥିବା, ଶୁଣିଥିବା, ଅନୁମାନ କରିଥିବା କିମ୍ବା ନିଜର ଅନୁଭବର ଯଥାର୍ଥ କଥା କୁହାଯାଏ ଏବଂ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ କ୍ଷତି ନହେବା ପାଇଁ ଅପରାଧ କଥା ନ କୁହାଯାଏ, ସେଉଁଠି ‘ସତ୍ୟ’ ରହିଛି। ଶାସ୍ତ୍ର କହେ—ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଅଶ୍ଳୀଳ କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦୋଷ ବୁଝିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଅନ୍ୟଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଅନ୍ୟର ସମ୍ପତ୍ତି, ଯେତେବେଳେ ବିପଦ ଆସିଥାଏ ମଧ୍ୟ, ମନ, କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା କଥା ଦ୍ୱାରା ନେବାକୁ ‘ଅସ୍ତେୟ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ମନ, ଶବ୍ଦ ଓ କାୟା ଦ୍ୱାରା କାମଭୋଗରୁ ଦୂରେଇ ରହିବାକୁ ‘ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ’ ବୋଲି ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ଓ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀମାନେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି। ଏହି ନୀତି ଭୂକ୍ତ, ବୈଖାନସ, ବିଦାର, ଗୃହସ୍ଥମାନେ ମଧ୍ୟ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ୍। ନିଜ ପତ୍ନୀ ସହିତ ନିୟମାନୁସାରେ ସମ୍ବୋଗ କରିବା ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟାଙ୍କୁ ସବୁବେଳେ ତ୍ୟାଗ କରିବା, ମନ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ କଥାରେ ଏହାକୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବାକୁ ମଧ୍ୟ ‘ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ’ କୁହାଯାଏ। ନିଜ ପତ୍ନୀ ସହିତ ସମ୍ବୋଗ ପରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଏକ ନିୟମିତ ଗୃହସ୍ଥ ‘ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ’ ଭାବରେ ଗଣ୍ୟ ହୁଏ। ଏହିପରି, ଦ୍ୱିଜ ଗୁରୁ ଓ ଅଗ୍ନି ଉପାସନାରେ ନିୟମାନୁସାରେ ଯେଉଁ କ୍ଷତି ହୁଏ, ତାହା ‘ଅହିଂସା’ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ। ନାରୀମାନେ ସଦା ଏଡ଼ିବା ଉଚିତ୍, ସେମାନଙ୍କ ସହ ଏକାଠି ନ ହେବା ଉଚିତ୍; ମୃତଦେହ ସହିତ ଯେପରି ଦୂରତା, ତେଣୁ ମନରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଭାବ ରଖିବା ଉଚିତ୍। ପ୍ରକୃତିକ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ କ୍ଷଣରେ ମଳ-ମୂତ୍ର ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ପଡ଼େ, ସେଉଁଠି ଭୂମି ଉପରେ ମନ ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍; ଏହିପରି ନିଜ ପତ୍ନୀ ସହିତ ମିଳନ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ କେବେ ନୁହେଁ। ନାରୀ ଅଗ୍ନିରେ ଜଳୁଥିବା କୋଇଳା ପରି, ପୁରୁଷ ଘୃତପାତ୍ର ପରି; ତେଣୁ ଦୂରରୁ ଏହି ସଂସ୍ପର୍ଶ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍। ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ ଦ୍ୱାରା କେବେ ମନ ତୃପ୍ତି ନ ମିଳେ; ତେଣୁ ଅନାସକ୍ତି ମନ, କଥା ଓ କାୟା ଦ୍ୱାରା ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଚାହିଁଁ। ଇଚ୍ଛା କେବେ ଭୋଗ ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ; ଘୃତ ପକାଯାଉଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି ଏହା ବଢ଼ିଯାଏ। ତେଣୁ ଯୋଗୀମାନେ ମୃତ୍ୟୁଜୟ ପାଇଁ ସଦା ବିରାଗ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ୍; ଯେଉଁଠି ଅନାସକ୍ତି ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର ଚକ୍ର ଚାଲିଥାଏ। କେବଳ ବିରାଗ ଦ୍ୱାରା ଅମୃତତ୍ୱ ଲାଭ ହୁଏ, କାର୍ଯ୍ୟ, ସନ୍ତାନ କିମ୍ବା ଧନ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ। ଏହିପରି, ମନ, କଥା ଓ କାୟା ଦ୍ୱାରା ବିରାଗ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ୍; ଯଥାସମୟରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ନିୟମ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ। ଏଠାରେ ଯମମାନେ ସଂକ୍ଷେପରେ କୁହାଯାଇଛି; ଏବେ ନିୟମ ମାନେ କୁହିବି: ଶୌଚ, ଯଜ୍ଞ, ତପ, ଦାନ, ବେଦାଧ୍ୟୟନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟନିଗ୍ରହ। ନିୟମ ମାନେ ହେଉଛି: ବ୍ରତ, ଉପବାସ, ମୌନ, ନିୟମିତ ସ୍ନାନ, ଅଲୋଭ, ଶୌଚ, ସନ୍ତୋଷ ଓ ତପସ୍ୟା। ଯଜ୍ଞ, ଶିବଭକ୍ତି, ପଦ୍ମାସନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆସନ, ବାହ୍ୟ ଓ ଆନ୍ତରିକ ପବିତ୍ରତା ଶିକ୍ଷା ଦିଆଯାଇଛି, ଯେଉଁଠି ଆନ୍ତରିକ ପବିତ୍ରତା ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଦୁଇପ୍ରକାର ପବିତ୍ରତା ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ୍; ଶିବଭକ୍ତାଏ ଅଗ୍ନି, ଜଳ ଓ ବ୍ରହ୍ମ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧି କରିବା ଉଚିତ୍। ନିୟମିତ ଭାବେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସ୍ନାନ କରି, ପରେ ଆନ୍ତରିକ ଶୁଦ୍ଧି କରିବା ଉଚିତ୍; ମାଟି ଲଗାଇ ଏବଂ ପବିତ୍ର ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଜୀବନର ସେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ୍। କେବଳ ଜଳସ୍ନାନ କଲେ ଯଦି ମନ ଶୁଦ୍ଧ ନୁହେଁ, ତେବେ ଏହା ଅଶୁଦ୍ଧ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ; ଜଳରେ ଥିବା ଉଦ୍ଭିଦ, ମାଛ ଓ ମାଛ ଖାଉଥିବା ପଶୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଜଳରେ ଅପବିତ୍ର ରହିଥାନ୍ତି। ଏହିପରି, ଯଦି ସେମାନେ ସଦା ଜଳରେ ଥାଇ ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏନାହିଁ, ତେବେ ଆନ୍ତରିକ ପବିତ୍ରତା ସଦା ନିୟମାନୁସାରେ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ୍। ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ରୂପୀ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି, ଶୁଦ୍ଧ ଭାବ ଓ ବିରାଗ ମାଟି ଲଗାଇ, ସେଉଁଠି ଏକ ବ୍ୟକ୍ତି ପବିତ୍ର କୁହାଯାଏ—ଏହି ହେଉଛି ପବିତ୍ରତା ରହସ୍ୟ। ପବିତ୍ରମାନେ ସଫଳତା ଦେଖିବେ, ଅପବିତ୍ରମାନେ କେବେ ନୁହେଁ; ନିୟମିତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଥିବା ଓ ନୀତିପରାୟଣ ଲୋକ ସଫଳତା ଲାଭ କରନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର ସନ୍ତୋଷ ନିରନ୍ତର ଥାଏ, ପୂର୍ବ ଲାଭ ଉପରେ ମନ ନ ରଖନ୍ତି; ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଶୁଭ ତପସ୍ୟାରେ ଦକ୍ଷ ହୁଅନ୍ତି। ବେଦାଧ୍ୟୟନ ହେଉଛି ଜପ, ପ୍ରଣବ ମନ୍ତ୍ର ର ଜପ ତିନିପ୍ରକାର: ବାଚିକ (ନିମ୍ନ), ଉପାଂଶୁ (ମଧ୍ୟମ) ଓ ମାନସିକ (ଶ୍ରେଷ୍ଠ)। ମାନସିକ ଜପ ସବୁଠାରୁ ବିଶିଷ୍ଟ, ବିଶେଷକରି ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର; ଏହିପରି ଶିବଭକ୍ତି ମନ, କଥା ଓ କାୟା ଦ୍ୱାରା କରିବା ଉଚିତ୍। ଶିବତତ୍ତ୍ୱର ଜ୍ଞାନ, ଅଚଳ ଭକ୍ତି ଓ ଗୁରୁପ୍ରତି ଦୃଢ଼ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଆସକ୍ତି ହେଲେ ତାହାକୁ ତୁରନ୍ତ ନିଗ୍ରହ କରିବା ଶିକ୍ଷା ଦିଆଯାଇଛି। ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ କରିବାକୁ ‘ପ୍ରତ୍ୟାହାର’, ମନକୁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରେ ଧାରଣ କରିବାକୁ ‘ଧାରଣା’ କୁହାଯାଏ। ଧାରଣା ଦୃଢ଼ ହେଲେ ଧ୍ୟାନ ଓ ସମାଧି ଆସେ; ଯେଉଁଠି ମନ ଏକାଗ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ସଂସ୍କାର ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ଧ୍ୟାନ। ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା ମାତ୍ର ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଲେ, ଶରୀର ଅନୁଭବ ନଥିଲେ, ସେଉଁଠି ‘ସମାଧି’ କୁହାଯାଏ। ଏହି ସବୁର ମୂଳ କାରଣ ‘ପ୍ରାଣାୟାମ’। ପ୍ରାଣା ହେଉଛି ନିଜ ଦେହର ଭିତରେ ବାୟୁର ଗତି; ଏହାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାକୁ ‘ୟମ’ କୁହାଯାଏ। ଦ୍ୱିଜମାନେ ଏହାକୁ ତିନିପ୍ରକାର କୁହନ୍ତି: ମୃଦୁ, ମଧ୍ୟମ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ। ପ୍ରାଣ ଓ ଅପାଣର ନିଗ୍ରହକୁ ପ୍ରାଣାୟାମ କୁହାଯାଏ। ପ୍ରାଣାୟାମର ମାପ ହେଉଛି ବାରମାସିକ ମାତ୍ରା। ନିମ୍ନ ହେଉଛି ୧୨ ମାତ୍ରା, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମଧ୍ୟ ୧୨, ମଧ୍ୟମ ହେଉଛି ଉତ୍କୃଷ୍ଟର ଦୁଇଗୁଣା, ଅର୍ଥାତ୍ ୨୪ ମାତ୍ରା।