ଓ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପ୍ରାଚୀନ କାଳର କଥା ଶୁଣ। ଉତ୍କଳଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ଉତ୍କଳ ଥିଲା, ଓ ଭିନତାଶ୍ୱଙ୍କର ଦକ୍ଷିଣପଶ୍ଚିମ ଭୂମି ଥିଲା। ଗୟାଙ୍କର ନଗର, ଯାହାକୁ ଗୟା ବୋଲାଯାଏ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଥିଲା। ସେହି ନଗରରେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ସଭା ଓ ପିତୃମାନଙ୍କର ସ୍ଥାୟୀ ନିବାସ ଅଛି। ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁଙ୍କର ଜେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ମଧ୍ୟଭାଗର ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କରିଥିଲେ। ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କର କୌଣସି କନ୍ୟା ନଥିଲେ, ତେଣୁ ସେ ଅଂଶ ପାଇଲେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଉପଦେଶରେ, ସେ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନରେ ବାସ କରିଥିଲେ। ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ହେଲା। ସେ ଏହି ରାଜ୍ୟ ପୁରୁରବାଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ, ଯିଏ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ମାନବେୟ, ଯିଏ ନାରୀ ଓ ପୁରୁଷ ଦୁଇର ଲକ୍ଷଣ ଥିଲେ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଏକ ସାହସୀ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ଥିଲେ—ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ବିକୁକ୍ଷି। ସେ ଶତପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜେଷ୍ଠ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପ୍ରତିଶିଷ୍ୟ ପନ୍ଦରିଏ ଓ ଦଶ ଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜେଷ୍ଠ କକୁତ୍ସ୍ଥ ଥିଲେ, ତାଙ୍କଠାରୁ ସୁୟୋଧନ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ପରେ ପୃଥୁ, ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଓ ତାଙ୍କ ପରେ ରାଜା ବିଶ୍ୱକ ହେଲେ; ବିଶ୍ୱକଙ୍କୁ ଅର୍ଦ୍ରକ ନାମକ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ ପୁତ୍ର ହେଲେ ଓ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ହେଲେ ଯୁବନାଶ୍ୱ। ଶାବସ୍ତି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ତେଜସ୍ବୀ, ପରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ତାଙ୍କଠାରୁ ବଂଶକ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ବଂଶକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶାବସ୍ତିମାନେ ଗୌଡ଼ ଭୂମିରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲେ। ବଂଶଠାରୁ ବୃହଦଶ୍ୱ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର କୁବଳାଶ୍ୱ। ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧୁନ୍ଧୁକୁ ବଧ କରି 'ଧୁନ୍ଧୁମାର' ନାମ ଲାଭ କଲେ। ଧୁନ୍ଧୁମାରଙ୍କର ତିନି ପୁତ୍ର ଥିଲେ—ଦୃଢାଶ୍ୱ, ଚଣ୍ଡାଶ୍ୱ, କପିଲାଶ୍ୱ—ଏହି ତିନିଜଣ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଦୃଢାଶ୍ୱଠାରୁ ପ୍ରମୋଦ ଓ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ହର୍ୟାଶ୍ୱ, ତାଙ୍କଠାରୁ ନିକୁମ୍ଭ ଓ ସଂହତାଶ୍ୱ। ସଂହତାଶ୍ୱଙ୍କର ପୁତ୍ର କୃଶାଶ୍ୱ ଓ ରଣାଶ୍ୱ; ରଣାଶ୍ୱଙ୍କର ପୁତ୍ର ଯୁବନାଶ୍ୱ, ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ମାନ୍ଧାତୃ। ମାନ୍ଧାତୃଠାରୁ ପୁରୁକୁତ୍ସ, ଶୂର ଅମ୍ବରୀଷ, ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମୁଚୁକୁନ୍ଦ—ଏହି ତିନିଜଣ ବିଶ୍ୱେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଅମ୍ବରୀଷଙ୍କର ପୁନି ଏକ ଯୁବନାଶ୍ୱ ଥିଲେ, ତାଙ୍କଠାରୁ ହରିତ, ତାଙ୍କଠାରୁ ହରିତବଂଶୀମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି ହରିତମାନେ ଅଙ୍ଗିରସ୍ ବଂଶର ହେଲେ ମଧ୍ୟ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ପୁରୁକୁତ୍ସଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତ୍ରସଦସ୍ୟୁ। ନର୍ମଦା ତଟରେ ତ୍ରସଦସ୍ୟୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ସମ୍ଭୂତି ଜନ୍ମ ନେଲେ; ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ବିଷ୍ଣୁବୃଦ୍ଧ, ତାଙ୍କଠାରୁ ବିଷ୍ଣୁବୃଦ୍ଧବଂଶୀମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହିମାନେ ଅଙ୍ଗିରସ୍ ବଂଶର ହେଲେ ମଧ୍ୟ କ୍ଷତ୍ରିୟ ହେଲେ। ସମ୍ଭୂତିଙ୍କ ଅନ୍ୟ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ଅନରଣ୍ୟ। ଏହି ଅନରଣ୍ୟ, ଯିଏ ତିନି ଲୋକ ଜୟ କରିଥିବା ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଇଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ବୃହଦଶ୍ୱ, ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ହର୍ୟାଶ୍ୱ। ହର୍ୟାଶ୍ୱଙ୍କୁ ଦୃଷଦ୍ୱତୀ ତଟରେ ରାଜା ବସୁମାନସ୍ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଦିବ୍ୟ ପ୍ରେରଣାରେ ତ୍ରିଧନ୍ୱନ ହେଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ତଣ୍ଡିନଙ୍କ କୃପାରେ ଶିଷ୍ୟତ୍ୱ ଗ୍ରହଣ କରି, ସେ ତଣ୍ଡିନଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଲାଭ କଲେ। ସେ ଭବଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ଅଶ୍ୱମେଧ କିପରି କରିବେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ। ଧନ ନଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲେ। ସେ ତଣ୍ଡିନଙ୍କୁ ଦେଖି ଚାହିଁଲେ, ତାଙ୍କଠାରୁ ଆବଶ୍ୟକ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କଲେ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ବ୍ରହ୍ମା ରୁଦ୍ରଙ୍କ ହଜାର ନାମ କହିଥିଲେ। ତଣ୍ଡିନ୍ ସେହି ହଜାର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ମହାଦେବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ତଣ୍ଡିନ୍, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମାର ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ଗଣମାନଙ୍କ ଉପରେ ଅଧିକାର ଲାଭ କଲେ। ତଣ୍ଡିନ୍ ଯେଉଁ ଫଳ ପାଇଥିଲେ, ରାଜା ମଧ୍ୟ ତାହା ପାଇଲେ। ହଜାର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ସେ ଗଣପତିର ପଦ ଲାଭ କଲେ। ଏହି ରୁଦ୍ରଙ୍କ ହଜାର ନାମ ତଣ୍ଡିନ୍ କହିଥିଲେ। ସୂତ, ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଥିବା, ସମସ୍ତ ବେଦର ଅର୍ଥ ଏଠାରେ କଥିତ; ତୁମେ ଏହି ମଙ୍ଗଳମୟ ହଜାର ନାମ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ। ଏବେ, ଅଚଳ ଧୀରମାନେ, ହରଙ୍କ ହଜାର ଏବଂ ଆଠ ନାମ ଶୁଣ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜୀବର ଆତ୍ମା, ଅପାର ତେଜସ୍ବୀ। ଏହି ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ସେ ଗଣମାନଙ୍କ ଉପରେ ଅଧିକାର ଲାଭ କଲେ: ଓଁ! ଅଚଳ, ଦୃଢ, ପ୍ରଭୁ, ଉଜ୍ୱଳ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଦାତା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା, ସର୍ବତ୍ର ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, କର୍ତ୍ତା, ଭବ, ଜଟାଧାରୀ, ଦଣ୍ଡଧାରୀ, ଚୂଡାଧାରୀ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା। ହରି, କୃଷ୍ଣାନ୍ଗ, ମୃଗନେତ୍ର, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୁଃଖ ହରଣ କରୁଥିବା, କ୍ରିୟା ଓ ନିବୃତ୍ତିର ମୂର୍ତ୍ତି, ଶାନ୍ତ, ନିତ୍ୟ, ଅଚଳ। ଶ୍ମଶାନବାସୀ, ଭଗବାନ୍, ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀରେ ଚଳିଥିବା, ଦୂର୍ଜୟ, ପୂଜ୍ୟ, ମହାକର୍ମା, ତପସ୍ବୀ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ଧାରକ। ମୃଗାବେଶଧାରୀ, ଗୁପ୍ତ, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍, ପ୍ରଜାପତି, ମହାକାୟ, ସର୍ବରୂପୀ, ମହାଖ୍ୟାତ। ମହାତ୍ମା, ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ବ୍ୟାପି, ବିଭିନ୍ନ ରୂପ, ବାମନ, ମାନବ, ଲୋକରକ୍ଷକ, ଗୁପ୍ତାତ୍ମା, କୃପାଳୁ, ଅଭୟଦାନ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ। ଶୁଭ୍ର, ମହାନ୍, ନିୟମିତ, ନିୟମିତମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ, ସ୍ୱୟଂଭୂ, କର୍ତ୍ତା, ଆଦି, ପ୍ରଭାବକ, ଧନର ଭଣ୍ଡାର। ସହସ୍ରନୟନ, ବ୍ରହ୍ମାନ୍ଦ, ସୋମ, ତାରାମଣ୍ଡଳର କର୍ତ୍ତା; ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଶନି, କେତୁ, ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଭୁ। ରାଜା, ରାଜ୍ୟ ଉଦୟର କାରଣ, କର୍ତ୍ତା, ମୃଗାନ୍କୁ ଶର ଛାଡ଼ୁଥିବା, ମେଘ, ଦୀର୍ଘତପସ୍ବୀ, ଦୃଶ୍ୟାଦୃଶ୍ୟ, ଧନଦାତା। ବର୍ଷ, ମନ୍ତ୍ରଧାରୀ, ପ୍ରାଣାୟାମୀ, ମହାତପସ୍ବୀ, ଯୋଗୀ, ଯୋଗ, ମହାବୀଜ, ମହାରଥୀ, ମହାବଳ। ସୁବର୍ଣ୍ଣବୀଜ, ସର୍ବଜ୍ଞ, ଉତ୍ତମବୀଜ, ବୃଷଧ୍ୱଜ, ଦଶଭୁଜ, ଅନିମିଷ, ନୀଳକଣ୍ଠ, ଉମାପତି। ବିଶ୍ୱରୂପୀ, ସ୍ୱୟଂଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବଳଶାଳୀ, ପ୍ରବଳ, ଗଣପତି ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଗଣାଧୀଶ, ଦିଗ୍ବାସା, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆକାଂକ୍ଷିତ। ମନ୍ତ୍ରବିଦ୍, ପରମମନ୍ତ୍ର, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ହର, କମଣ୍ଡଳୁଧାରୀ, ଧନୁର୍ଧର, ବାଣଧାରୀ, ଖପରଧାରୀ।