ଏକ ସମୟର କଥା, ବିଦ୍ୟାର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅନ୍ୱେଷଣରେ ନିମଗ୍ନ ଦ୍ୱିଜ ବର୍ଗର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଯୋଗ ଓ ତାହାର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅବସ୍ଥା ବିଷୟରେ ଅନୁଶାସନ ଦିଆଯାଉଛି। ଗଳା ତଳେ ଏକ ହାତ ଦୂର ଏବଂ ନାଭି ଉପରେ ଥିବା ଅଂଶକୁ ଯୋଗର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆସନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ନାଭି ତଳେ ଥିବା ଅଂଶ ନିମ୍ନ ଆସନ ଏବଂ ଭୂରୁ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଅଂଶ ମଧ୍ୟମ ଆସନ ଅଟୁଟ ଚିତ୍ତ ନିମିତ୍ତ ଅଟୁଟ ଉପାୟ ରୂପେ ବିବେଚିତ ହୁଏ। ସ୍ୱୟଂ ଜ୍ଞାନର ସମସ୍ତ ସାଧନାକୁ ଯୋଗ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହା ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଦୟାରେ ଦିନେ ଦିନେ ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତ ଲାଭ ହୁଏ। ଏହି ଦୟାର ସ୍ୱରୂପ ସ୍ୱୟଂ ଅନୁଭୂତି ହେଉଥିବା ଦୟା, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବେନି; ଏହା ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦିନେ ଦିନେ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ। ଯୋଗ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ମହେଶ୍ଵରଙ୍କର ପରମ ଅବସ୍ଥା—ନିର୍ବାଣ; ଏହାର କାରଣ ଦ୍ରଷ୍ଟାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ, ଏବଂ ଏହି ଜ୍ଞାନ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଦୟାରେ ଆସେ। ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ପାପକୁ ଦହିଦେବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କର ବିଷୟରୁ ସଦା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ; ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କର କ୍ରିୟା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କଲେ ଯୋଗସିଦ୍ଧି ହୁଏ। ଯୋଗ ହେଉଛି ମନର କ୍ରିୟା ଦମନ, ଦ୍ୱିଜ ବର୍ଗର ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଏହା ପ୍ରାପ୍ତିପାଇଁ ଏଠାରେ ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗ ଉପାୟ ବିବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ। ପ୍ରଥମ ହେଉଛି ଯମ, ଦ୍ୱିତୀୟ ନିୟମ; ତୃତୀୟ ଆସନ, ଚତୁର୍ଥ ପ୍ରାଣାୟାମ। ପଞ୍ଚମ ପ୍ରତ୍ୟାହାର, ଷଷ୍ଠ ଧାରଣା; ସପ୍ତମ ଧ୍ୟାନ ଏବଂ ଅଷ୍ଟମ ସମାଧି। ଯମ ହେଉଛି ତପସ୍ୟା ଓ ନିୟମ; ଅହିଂସା ଯମର ପ୍ରଥମ କାରଣ। ନିୟମର ମୂଳ ହେଉଛି ସତ୍ୟ, ଅପରିଗ୍ରହ, ଅସ୍ତେୟ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ; ଯମ ଏହାର ଆଧାର ନିଶ୍ଚୟ। ସମସ୍ତ ଜୀବର କ୍ଷେମ କାମନା କରିବା, ସ୍ୱୟଂ ପାଇଁ କରିବା ପରି, ଅହିଂସା ଏହିପରି ବିବର୍ଣ୍ଣିତ; ଏହା ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରାଏ। ଦୃଷ୍ଟ, ଶ୍ରୁତ, ଅନୁମାନ, ନିଜ ଅନୁଭୂତି ଯଥାର୍ଥ କୁହିବା ଏବଂ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ କ୍ଷତି ଦେବାରୁ ବର୍ଜନ କରିବା—ଏହି ହେଉଛି ସତ୍ୟ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଅଶ୍ଳୀଳ କଥା କହିବା ନୁହେଁ; ଅନ୍ୟଙ୍କର ଦୋଷ ଜାଣିଲେ ତାହାକୁ କହିବା ନୁହେଁ—ଏହି ମଧ୍ୟ ଏକ ନିୟମ। ଅନ୍ୟଙ୍କର ସମ୍ପତି ନେବା ନୁହେଁ, ଦୁଃଖରେ ମଧ୍ୟ, ମନ, କାର୍ଯ୍ୟ, କଥାରେ—ଏହି ଅସ୍ତେୟ ର ସାର। ମନ, କଥା, ଶରୀର ଦ୍ୱାରା ଯୌନ କ୍ରିୟାରୁ ବର୍ଜନ କରିବା—ଏହି ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ, ଯୋଗୀ, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ତ୍ୟାଗୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ। ଏହି ନିୟମ ବୈଖାନସ, ବିଦାର, ଗୃହସ୍ଥ, ଯାହାଙ୍କର ବିବାହିତ ପତ୍ନୀ ଅଛି, ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ନିଜ ପତ୍ନୀ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ କରିବା ଏବଂ ଅନ୍ୟ ନାରୀଙ୍କୁ ସଦା ବର୍ଜନ କରିବା—ମନ, କାର୍ଯ୍ୟ, କଥାରେ—ଏହି ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ର ସ୍ମୃତି। ନିଜ ପବିତ୍ର ପତ୍ନୀ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ ପରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ; ଏହିପରି ନିୟମିତ ଗୃହସ୍ଥ ନିଶ୍ଚୟ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ। ଏହିପରି ଦ୍ୱିଜ ଗୁରୁ ଓ ଅଗ୍ନିର ପୂଜାରେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଅହିଂସା ଅନୁଷ୍ଠାନ ହୁଏ; ଏଠାରେ ଯେଉଁ କ୍ଷତି ହୁଏ, ତାହା ଅହିଂସା ଭାବିତ। ନାରୀମାନଙ୍କୁ ସଦା ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ, ସମ୍ପର୍କ ରଖିବା ନୁହେଁ; ମୃତଦେହ ପରି ମନ ରଖିବା ଉଚିତ। ମୁତ୍ର, ମଳ ବିସର୍ଜନ ସମୟରେ, ମନ ଯେଉଁପରି ଚାହେଁ, ଭୂମିରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ; ଏହିପରି ନିଜ ପତ୍ନୀ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ ସମୟରେ, ଅନ୍ୟଥା କେବେ ନୁହେଁ। ନାରୀ ହେଉଛି ଜ୍ୱଳନ ଅଙ୍ଗାର ପରି, ପୁରୁଷ ହେଉଛି ଘୀର ମାଟି ପରି; ତେଣୁ ନାରୀଙ୍କୁ ଦୂରରୁ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ। ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ ଦ୍ୱାରା କେବେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ମିଳେନି, ବିବେଚନା କଲେ; ତେଣୁ ଭାବ, କାର୍ଯ୍ୟ, କଥାରେ ବିରାଗ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ଇଚ୍ଛା ଭୋଗ ଦ୍ୱାରା କେବେ ଶମ ହୁଏନି; ଘୀର ଆଗ ପରି, ଏହା ଅଧିକ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। ଏହିପରି, ଯୋଗୀମାନେ ଅମୃତତ୍ୱ ପାଇଁ ସଦା ବିରାଗ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁ ଯୋଗୀ ବିରାଗୀ ନୁହେଁ, ସେ ମୃତ୍ୟୁଧର୍ମୀ, ବିଭିନ୍ନ ଜନ୍ମରେ ଭ୍ରମଣ କରେ। ଅମୃତତ୍ୱ କେବଳ ବିରାଗ ଦ୍ୱାରା ଲାଭ ହୁଏ; କର୍ମ, ସନ୍ତାନ, ଧନ ଦ୍ୱାରା କେବେ ନୁହେଁ। ତେଣୁ ଭାବ, କଥା, ଶରୀର ଦ୍ୱାରା ବିରାଗ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ; ନିୟମିତ ଅପସ୍ଥାନ ଏହି ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ର ଅର୍ଥ। ଯମ ଏଠାରେ ସାରାଂଶରେ କୁହାଯାଇଛି; ଏବେ ନିୟମ ବିବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି: ଶୁଚିତ୍ୱ, ଯଜ୍ଞ, ତପସ୍ୟା, ଦାନ, ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ। ବ୍ରତ, ଉପବାସ, ମୌନ, ସ୍ନାନ—ଦଶ ନିୟମ; ଅପରିଗ୍ରହ, ଶୁଚିତ୍ୱ, ସନ୍ତୋଷ, ତପସ୍ୟା। ଜପ, ଶିବଭକ୍ତି, ପଦ୍ମାସନ ଆଦି; ବାହ୍ୟ ଓ ଆନ୍ତରିକ ଶୁଚିତ୍ୱ ଶିଖାଯାଏ, ଆନ୍ତରିକ ଶୁଚିତ୍ୱ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ବାହ୍ୟ ଓ ଆନ୍ତରିକ ଶୁଚିତ୍ୱ ଉଭୟ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ; ଶିବଭକ୍ତ ଅଗ୍ନି, ଜଳ, ବ୍ରହ୍ମର ଶୁଧି କରିବା ଉଚିତ। ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଭଲ ଭାବେ ସ୍ନାନ କରିବା ପରେ ଆନ୍ତରିକ ଶୁଚିତ୍ୱ କରିବା ଉଚିତ; ସଦା ଦେହକୁ ମାଟି ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୱିତ କରିବା ଏବଂ ପବିତ୍ର ଜଳ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରିବା ଜୀବନ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ। ସ୍ନାନ କଲେ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁ ଆନ୍ତରିକ ଶୁଚିତ୍ୱ ନାହିଁ, ସେ ଅଶୁଚି; ଜଳରେ ଥିବା ଜଳ ଉଦ୍ଭିଦ, ମାଛ, ମାଛ ଭୋଗ କରୁଥିବା ପ୍ରାଣୀ ମଧ୍ୟ ଜଳରେ ବସିଥାନ୍ତି। ଏହିପରି ସଦା ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଯଦି ଏମାନେ ଶୁଧ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ତେଣୁ ଆନ୍ତରିକ ଶୁଚିତ୍ୱ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ସ୍ୱୟଂଜ୍ଞାନର ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି, ଏକଥା ପ୍ରକୃତ ଭାବ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ବିରାଗର ମାଟି ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୱିତ, ସେ ଶୁଚି ବୋଲି କୁହାଯାଏ—ଏହି ଶୁଚିତ୍ୱର ଶିକ୍ଷା। ଶୁଚିମାନେ ମଧ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ଦେଖାଯାଏ, ଅଶୁଚିମାନେ ନୁହେଁ; ଯେଉଁ ନିୟମିତ ଏବଂ ଧର୍ମ ଲାଭ ହୁଏ, ସେ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରେ। ତାଙ୍କର ସନ୍ତୋଷ ସଦା ଅଟୁଟ, ପୂର୍ବ ଲାଭରେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି ନାହିଁ; ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରବୀଣ, ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ଓ ଶୁଭ କ୍ରିୟାରେ ଦକ୍ଷ। ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ ହେଉଛି ଜପ; ପ୍ରଣବ ଜପ ତିନିପ୍ରକାର: ଶବ୍ଦ, ଉଚ୍ଚାରଣ, ମନସିକ; ଶବ୍ଦ ନିମ୍ନ, ଉଚ୍ଚାରଣ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ମନସିକ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।