ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ କଥା ତୁମକୁ କହିଥିଲେ, ସେସବୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଘଟିବାକୁ ଯାଉଛି । ଏହି ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଓ ଜ୍ଞାନୀ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଦୟାରେ, ପରାଶର ଛଅ ରୂପରେ ସମସ୍ତ ଅର୍ଥକୁ ସାଧିଥିବା ବୈଷ୍ଣବ ପୁରାଣ ରଚନା କରିଥିଲେ । ଏହି ପୁରାଣ ଛଅ ହଜାର ଶ୍ଲୋକରେ ଗଠିତ, ବେଦର ଅର୍ଥ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ଏବଂ ପୁରାଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଚତୁର୍ଥ ସ୍ଥାନରେ ଉଜ୍ୱଳ ଭାବରେ ବିଭା ହେଉଛି । ଏପରି ଭାବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ବଶିଷ୍ଠମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା ଏବଂ ଶକ୍ତିଙ୍କ ପୁତ୍ର ପରାଶରଙ୍କ ମହାତ୍ମ୍ୟ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିଦେଲି, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ । ଏବେ, ରୋମହର୍ଷଣ, ଗୋତ୍ରଜ୍ଞାନରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ତୁମେ ଆମକୁ ସୂର୍ୟବଂଶ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶ କଥା ସଂକ୍ଷେପରେ କହ । ଅଦିତି କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଆଧାର କରି ଆଦିତ୍ୟ ନାମକ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ । ସେଇ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କ ତିନିଜଣୀ ଓ ଏକ ଅନ୍ୟ ଏପରି ଚାରି ଜଣୀ ଭାର୍ୟା ଥିଲେ—ସଂଜ୍ଞା, ରାଜ୍ଞୀ, ପ୍ରଭା ଏବଂ ଛାୟା । ସଂଜ୍ଞା, ତ୍ୱଷ୍ଟାର୍ କନ୍ୟା, ସୂର୍ୟଙ୍କୁ ମନୁ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ଦେଇଥିଲେ । ସେଉଁଠି ସେ ଯମ, ଯମୁନା ଓ ରେବତୀ ରାଣୀକୁ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ । ପ୍ରଭା, ଆଦିତ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରଭାତ ନାମକ ପୁତ୍ର ଦେଇଥିଲେ । ସଂଜ୍ଞା ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ଛାୟାଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ । ଏହା ପରେ, ଛାୟା ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ସାବର୍ଣି ନାମକ ପୁତ୍ର ଦେଲେ । ପରେ ଏକେକ୍ରମରେ ଛାୟା, ଶନି, ତପତୀ ଓ ଵିଷ୍ଟିଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ । ସେ ସମୟରେ ଛାୟା ତାଙ୍କ ନିଜ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ମନୁଠାରୁ ଅଧିକ ମମତା ଦେଖାଇଥିଲେ । ପୂର୍ବରୁ ମନୁ ଏହି ଅନ୍ତର ବୁଝିନଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଯମ କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ ତାଙ୍କ ଦାହିଣା ପାଦ ଉଠାଇ ଛାୟାଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ । ଏହି ଆଘାତରେ ଛାୟା ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ହୋଇଗଲେ । ତାଙ୍କ ଶାପରେ ଯମଙ୍କ ଏକ ପାଦ ଦୁଃଖଦାୟକ ହୋଇଗଲା, ପୁସ୍ ଓ ରକ୍ତରେ ଭରିଯିବା ସହିତ କୀଟମାନେ ତାହାରେ ଚାଲିଥିଲେ । ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଯମ ଗୋକର୍ଣ୍ଣକୁ ଯାଇ, ଦୀର୍ଘ ଜୀବନ ବ୍ରତ ଓ ଶୁଧୁ ବାୟୁ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି, ଦଶହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ମହାଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ । ଭବଙ୍କ କୃପାରେ ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକର ରକ୍ଷକ, ପିତୃମାନଙ୍କ ନାୟକ ଓ ଶାପମୁକ୍ତି ଲାଭ କଲେ । ଏହି ସମସ୍ତ କୃପା ଦେବେଶ୍ୱର ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଲଭ୍ୟ ହୋଇଥିଲା । ପୂৰ্বରୁ, ଭାନୁଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ପତ୍ନୀ ସୂର୍ୟଙ୍କ ତୀବ୍ର ତାପ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ । ତେଣୁ ତ୍ୱଷ୍ଟାର୍ କନ୍ୟା ନିଜ ଦେହରୁ ଏକ ଛାୟା ତିଆରି କଲେ । ସେ ଘୋଡ଼ା ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ଭାବରେ ତପସ୍ୟା କଲେ । ସମୟ ଓ ଉଦ୍ୟମ ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ୟ ଏହି ଛାୟା, ଯାହାକୁ ବଡ଼ବା ବୋଲାଯାଏ, ଘୋଡ଼ା ରୂପେ ସମ୍ମିଳିତ ହେଲେ । ବଡ଼ବା ତ୍ୱଷ୍ଟାର୍ କନ୍ୟା, ସୂର୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଚିକିତ୍ସକ ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ । ପରେ, ସୂର୍ୟଙ୍କ ଚକ୍ର ରୂପେ ଦେବତା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଭୟାନକ ଅସ୍ତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହା ସୂର୍ୟମଣ୍ଡଳରୁ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା । ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ତ୍ୱଷ୍ଟା ରୁଦ୍ରଙ୍କ କୃପାରେ ଶୁଭ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ତିଆରି କଲେ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, ଏହି ବିନାଶାଗ୍ନି ସଦୃଶ ଚକ୍ର ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ । ମନୁଙ୍କ ପ୍ରଥମ ପୁତ୍ର ନଉଜଣ, ସେମାନେ ମନୁ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ । ସେମାନେ—ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, ନଭଗ, ଧୃଷ୍ଣୁ, ଶର୍ୟାତି, ଜ୍ଞାନୀ ନରିଷ୍ୟନ୍ତ, ନଭାଗ, ଅରିଷ୍ଟ, କରୂଷ ଓ ପୃଷଧ୍ର । ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅଗ୍ରଜ ଓ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଇଲା ପୂର୍ବେ ପୁରୁଷତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ, ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ କୃପାରେ । ପୁନଃ, ଏକ ଅରଣ୍ୟରେ ପହଞ୍ଚି ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ, ମନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶ ପ୍ରସାର ପାଇଁ ଜନା ହୋଇଗଲେ । ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁଙ୍କ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞରେ ଇଲା କିମ୍ପୁରୁଷ ହେଲେ; ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ସେ ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ । ଏକ ମାସ ପୁରୁଷ ରୂପେ, ଅନ୍ୟ ମାସ ଜନା ରୂପେ ସେ ରହୁଥିଲେ । ଇଲା, ସୋମଙ୍କ ପୁତ୍ର ବୁଧଙ୍କ ଗୃହରେ ବାସ କରି, ବୁଧଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ମିଳିତ ହେଲେ । ବୁଧଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ତାଙ୍କୁ ଏକ ପୁତ୍ର ହେଲେ—ଏହି ହେଲେ ଐଳ ପୁରୁରବା । ପୁରୁରବା, ଶିବଭକ୍ତ, ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶର ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ପ୍ରବଳ, ତାଙ୍କ ବଂଶପ୍ରସାର ମୁଁ ପରେ କହିବି । ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ତିନି ପୁତ୍ର ଥିଲେ—ଉତ୍କଳ, ଗୟା ଓ ବିନତାଶ୍ୱ । ଉତ୍କଳଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଉତ୍କଳ, ବିନତାଶ୍ୱଙ୍କ ପଶ୍ଚିମ ଦେଶ ଏବଂ ଗୟାଙ୍କ ସହର ଗୟା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର । ଏହି ସହରରେ ଦେବମାନଙ୍କ ସଭା ଓ ପିତୃମାନଙ୍କ ନିତ୍ୟ ନିବାସ । ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁଙ୍କ ଅଗ୍ରଜ ପୁତ୍ର ମଧ୍ୟଦେଶ ଲାଭ କଲେ । ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ କୌଣସି କନ୍ୟା ନଥିଲେ ଯେଉଁଥିରୁ ସେ ଅଂଶ ପାଇଲେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସେ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନରେ ବାସ କଲେ । ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହେଉଛି ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ରାଜ୍ୟ । ସେ ଏହି ରାଜ୍ୟ ପୁରୁରବାଙ୍କୁ ଦେଇ, ତାଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ କଲେ । ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁଙ୍କୁ ମାନବେୟ, ଯିଏ ନାରୀ ଓ ପୁରୁଷ ଦୁଇ ଲକ୍ଷଣ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଏକ ପ୍ରବଳ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ଭିକୁକ୍ଷି ଜନ୍ମିଥିଲେ । ସେ ଶତ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଜ ଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ସଂଖ୍ୟା ପନ୍ଦର । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କକୁତ୍ସ୍ଥ ପ୍ରଥମ, ଏବଂ କକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ସୁଯୋଧନ ହେଲେ । ପରେ ପୃଥୁ, ରିଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ରାଜା ବିଶ୍ୱକ; ବିଶ୍ୱକଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନୀ ଅର୍ଦ୍ରକ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଯୁବନାଶ୍ୱ । ପରେ ଶାବସ୍ତି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ତେଜସ୍ବୀ, ଏବଂ ବଂଶକ; ବଂଶକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗୌଡ଼ଦେଶରେ ଶାବସ୍ତିମାନେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲେ । ବଂଶରୁ ବୃହଦଶ୍ୱ, ତାଙ୍କୁ କୁବଳାଶ୍ୱ; ସେ ଧୁନ୍ଧୁ ନାମକ ପ୍ରବଳ ଦାନବକୁ ବଧ କରି ଧୁନ୍ଧୁମାର ନାମ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ । ଧୁନ୍ଧୁମାରଙ୍କ ତିନି ପୁତ୍ର ଥିଲେ—ଦୃଢାଶ୍ୱ, ଚଣ୍ଡାଶ୍ୱ ଓ କପିଳାଶ୍ୱ । ସେମାନେ ତିନିଉଁ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ।