ଭୟରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ, ବସିଷ୍ଠ ଓ ଅରୁନ୍ଧତୀ ତାଙ୍କର ଯୁବତୀ ବହୁ ଅଦୃଶ୍ୟନ୍ତୀଙ୍କୁ ଉଠାଇ ନିଜ କଥା କହିଲେ। ସେମାନେ ଭୟଭୀତ ଭାବରେ ଅଦୃଶ୍ୟନ୍ତୀଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, “ହେ ବିମୂଢ଼ା, କେଉଁଠି ତୁମେ ତୁମର କମଳପ୍ରଭ ହାତରେ ତୁମର ଗର୍ଭକୁ ଆଘାତ କଲା? ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଦୁର୍ଲଭ ବଂଶକୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କେଉଁଠି ଆସିଲା? ମହିଳା, ଏହି କାରଣ କ'ଣ, ତୁମେ କିପରି ଏପରି କାମ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲା?" ସେମାନେ ଅଦୃଶ୍ୟନ୍ତୀଙ୍କୁ ଦୂଷଣ କରି, ଅରୁନ୍ଧତୀ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପାଖରେ ଦଉଡି ଏବଂ ଭୟଭୀତ ହୋଇ କହିଲେ, "ହେ ଧର୍ମମୟ, ଏହି ଋଷିଙ୍କର ଜୀବନ ତୁମଠାରେ ନିର୍ଭର କରେ; ମୋ ଜୀବନକୁ ରକ୍ଷା କର, ଏବଂ ଶରୀରର ରକ୍ଷାକାରୀ ଭାବେ ଯାହା ଉପକୃତିକର, ତାହା କର।" ଅଦୃଶ୍ୟନ୍ତୀ ନିଶ୍ଚୟ କରିଲେ, "ମୁଁ ଏହି ମହାଋଷିଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚାହେଁ, ତେଣୁ ମୋର ଶରୀର ଶୁଭ କିମ୍ବା ଅଶୁଭ ଯେପରି ହେଉ, ମୁଁ କିପରି ନା କିପରି ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କରିବି।" ସେ କହିଲେ, "ମୁଁ ଆନନ୍ଦ ଏବଂ ଦୁଃଖ ଦୁଇଟି ଅନୁଭବ କରିଛି, ଏବଂ ଅଵିଦ୍ୱା ମହିଳା ହେବାରେ ନିଶ୍ଚିତ; ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ପୁଡ଼ିଯାଇଛି କାରଣ ମୁଁ ତୁମ ଝିଅ।" ଅଦୃଶ୍ୟନ୍ତୀ ଦୁଃଖରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ, "ଆହା, ମୁଁ ଚମତ୍କାର ଦେଖିଛି; ମୁଁ ଦୁଃଖର ପାତ୍ର; ମୁଁ ଦୁଃଖ ହରାଇବାକୁ ଚାହେଁ, ହେ ବ୍ରହ୍ମାପୁତ୍ର, ଜଗତ୍ର ଗୁରୁ।" ସେ କହିଲେ, "ତଥାପି, ପତି ହୀନ ମହିଳା ଏଠାରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇଯାନ୍ତି; ମୋତେ ରକ୍ଷା କର, ନଥିଲେ ମୁଁ ଅପମାନିତ ହେବି।" ଅଦୃଶ୍ୟନ୍ତୀ କହିଲେ, "ପିତା, ମାତା, ପୁଅ, ପୁଅପୁଅ, ଶ୍ଵଶୁର—ମହିଳାଙ୍କ ପାଇଁ ଏମାନେ ପ୍ରକୃତ ଆତ୍ମୀୟ ନୁହଁନ୍ତି; ପତି ହିଁ ଏକମାତ୍ର ଆତ୍ମୀୟ ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଶ୍ରୟ।" "ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ଯାହା ଆତ୍ମା ବିଷୟରେ କହିଥିଲେ, ତାହା ଅର୍ଧସତ୍ୟ; ଏଠାରେ ସେହି ମିଥ୍ୟା ହେଲା, କାରଣ ଶକ୍ତି ଚାଲିଗଲେ ଏବଂ ମୁଁ ରହିଗଲି।" "ଆହା, ମୋର ମନ କେତେ କଠିନ, ମୁଁ ଏଠାରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ରହିଛି, ମୋର ପତିଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ଯିଏ ଜୀବନ ସମାନ ପ୍ରିୟ।" "ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ବେଳ ଲତା ଗଛରେ ଲଗିଥିବା ପରି, ମୁଁ ଉପେକ୍ଷିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅମର ରହିଛି; ପତି ଛାଡ଼ି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ରହିଛି।" ଏପରି ମନ୍ତ୍ରଣା ଶୁଣି, ବସିଷ୍ଠ ଓ ଅରୁନ୍ଧତୀ ସ୍ୱ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରିଲେ। ବସିଷ୍ଠ ଏବଂ ଅରୁନ୍ଧତୀ ଦୁଃଖରେ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇଲେ; ସେମାନେ ଚିନ୍ତା ମନେ କରି ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବେ ଆଶ୍ରମରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଶକ୍ତିଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ତାଙ୍କ ପତିପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭକ୍ତିଶୀଳ, କିପରି ନା କିପରି ତାଙ୍କର ଗର୍ଭକୁ ରକ୍ଷା କରିଲେ, ବଂଶ ରକ୍ଷା ପାଇଁ। ଦଶମ ମାସରେ, ଶକ୍ତିଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ପୁଅ ପ୍ରସୂତ କଲେ, ଅରୁନ୍ଧତୀ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଏକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପୁଅ ପ୍ରସୂତ କରିଥିଲେ। ଅଦୃଶ୍ୟନ୍ତୀ ଦିତି ଯେମିତି ବିଷ୍ଣୁକୁ, ସ୍ୱାହା ଯେମିତି ଗୁହକୁ, ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଯେମିତି ଅଗ୍ନିକୁ ଉପଲାରୁ ପ୍ରସୂତ କଲେ, ଏମିତି ଶକ୍ତିଙ୍କ ପତ୍ନୀ ପରାଶରକୁ ପ୍ରସୂତ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଶକ୍ତିଙ୍କ ପୁଅ ପୃଥିବୀରେ ଆସିଲା, ଶକ୍ତି ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ପିତୃଗଣଙ୍କ ସମାନ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ପିତୃଗଣ ମଧ୍ୟରେ ବସିଷ୍ଠ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ସହ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ, ଆଦିତ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି, ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହାପରେ, ପିତୃମାନେ ଗୀତ ଗାଇଲେ, ପ୍ରପିତୃମାନେ ନୃତ୍ୟ କଲେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପରାଶରଙ୍କ ଅବତରଣରେ ଆନନ୍ଦ କଲେ। ବ୍ରହ୍ମଣ ବିଷୟରେ କଥା କରୁଥିବା ମାନେ ଭୂମିରେ ନୃତ୍ୟ କଲେ, ଦେବମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ନୃତ୍ୟ କଲେ, ଆକାଶରୁ ପୁଷ୍କର ଆଦି ଦେବମାନେ ପୁଷ୍ପ ବର୍ଷା କଲେ। ରାକ୍ଷସ ନଗରରେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ କଲେ, ଆଶ୍ରମରେ ଋଷିମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଭରି ଗଲେ। ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଡିଂଗୁରୁ ଉଦୟ ହୁଏ, ଏମିତି ପରାଶର ଉପଲାରୁ ଉଦୟ ହେଲେ, ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ମେଘମାଳାରୁ ଉଦୟ ହେବା ପରି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆକାଶରୁ ଉଦୟ ହେବା ପରି। ଅଦୃଶ୍ୟନ୍ତୀଙ୍କୁ ନିଜ ପୁଅ ଦେଖି ଏବଂ ନିଜ ପତିକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖ ଦୁଇଟି ଅନୁଭବ ହେଲା, ଅରୁନ୍ଧତୀଙ୍କ ପାଇଁ ଯେପରି ହେଲା। ପରାଶରଙ୍କୁ ଦେଖି, ଅଦୃଶ୍ୟନ୍ତୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ, ଗଳା ଚାପି ଆସି, କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ଭୂମିରେ ଝରି ପଡ଼ିଲେ। ସେ, ଶୁଭ ହାସ ଓ ଅଶ୍ରୁ ଭରା ଚକ୍ଷୁ ଦେଇ, ପରାଶରଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ—ଏକ ଜ୍ଞାନୀ, ନିର୍ଦ୍ୱନ୍ଦ, ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ସମ୍ମାନିତ କରୁଥିବା, ଏଉଁ ନବଜାତ ପରି। ସେ କହିଲେ, "ହେ ବସିଷ୍ଠପୁତ୍ର, ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଅଛ, ନିଜ ନିର୍ଦ୍ୱନ୍ଦ ପୁଅକୁ ଦେଖ, ନିଜ ପୁଅକୁ! ମୋତେ ଛାଡ଼ି, ଦୁଃଖ ମୁହଁ ଦେଇ ଅଟବୀରେ ଆମର ପୁଅକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆଶା କରୁଥିବା, ହେ ସ୍ୱାମୀ!" "ହେ ଶକ୍ତି, ନିଜ ଛଅମୁଖ ପୁଅକୁ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ସହ ଦେଖ, ଯେପରି ମହେଶ୍ୱର ନିଜ ପୁଅକୁ ତାଙ୍କ ପାର୍ଷ୍ୱଦେବମାନେ ସହ ଦେଖି, ମୁହଁ ଆନନ୍ଦରେ ଭରି ଯାଇଥିଲେ।" ବସିଷ୍ଠ ଏହି ଶୋକାକୁଳ କଥା ଶୁଣି, ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଅଦୃଶ୍ୟନ୍ତୀଙ୍କୁ କହିଲେ, "କାନ୍ଦିବା ନାହିଁ।" ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ବସିଷ୍ଠ ବଂଶର ମହିଳା ଦୁଃଖ ପରିତ୍ୟାଗ କରି, ନିଜ ପୁଅକୁ ନିର୍ମଳ ମନେ ଲାଡ଼ିଲେ, ନିଜେ ଯୁବତୀ, ହରିଣ ଦୃଷ୍ଟି। ଯୁବତୀ ଅଦୃଶ୍ୟନ୍ତୀ ଅଶୁଭ ଭାବରେ, ନିର୍ମଳ ଶରୀର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶୁଭ ଭୂଷଣ ବିହୀନ ଦେଖି, ପରାଶର ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, "ମା, ଶୁଭ ଭୂଷଣ ବିହୀନ ତୁମର ଶରୀର ଅନ୍ଧାର ରାତିରେ ଚନ୍ଦ୍ର ବିହୀନ ପରି ଦେଖାଯାଉଛି, କାରଣ କ'ଣ?" "ମା, କାହିଁକି ତୁମେ ତୁମର ଶୁଭ ଭୂଷଣ ବିହାରି ବସିଛ, ପତି ବିହୀନ ପରି? ମୋତେ କହ।" ପରାଶରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଅଦୃଶ୍ୟନ୍ତୀ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ। ତାପରେ ପରାଶର ପୁନି ଅଦୃଶ୍ୟନ୍ତୀଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, "ମା, ମୋର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପିତା କେଉଁଠି? କହ, କହ!" ପୁଅର କଥା ଶୁଣି, ଅଦୃଶ୍ୟନ୍ତୀ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ କାନ୍ଦିଲେ, "ତୁମର ପିତାକୁ ଏକ ରାକ୍ଷସ ଭକ୍ଷିଥିଲା," କହି ଭୂମିରେ ଝରି ପଡ଼ିଲେ। ପରାଶରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ବସିଷ୍ଠ ମଧ୍ୟ ଭୂମିରେ ଝରି ପଡ଼ିଲେ, ଅରୁନ୍ଧତୀ, ଆଶ୍ରମର ତପସ୍ବୀମାନେ, ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ ପଡ଼ିଲେ।