ଏହିପରି ଦୁଃଖଦ ଘଟଣା ଘଟିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଶକ୍ତି ଓ ତାଙ୍କର ଭାଇମାନେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ନିଗଳି ଯାଇଥିଲେ । ଏହି ରାକ୍ଷସ ନାମ ଥିଲା ରୁଧିର, ଯିଏ ଶକ୍ତିଙ୍କ ଶାପରେ ଏପରି କାମ କରିଥିଲା । ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର ପଛରେ ଥିଲେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଯିଏ ରାଜା କଲ୍ମାଷପାଦଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ ରୁଧିର କୁ ବାଧ୍ୟ କରିଥିଲେ ଯେ, ସେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ପ୍ରସାଦ ଭୋଜନ କରିବ । ଏହି ଦୁଃଖଦ ସୂଚନା ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ମିଳିଲା – ତାଙ୍କର ପୁଅ ଶକ୍ତି, ଯିଏ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ସେ ତାଙ୍କର ଭାଇମାନେ ସହିତ ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ନିଗଳି ଯାଇଛନ୍ତି । ଏହି ଦୁଃଖରେ ବସିଷ୍ଠ ଭାଙ୍ଗି ପଡିଲେ । ସେ ଆରୁନ୍ଧତୀ ସହିତ ଆବାରେ ଆବାରେ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି “ପୁଅ, ପୁଅ, ପୁଅ !” ବୋଲି ଭୂମିରେ ଲୁହା ଛାଡି ଛାଡି ପଡିଗଲେ । ସମସ୍ତ ବଂଶ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା ବୋଲି ଶୁଣି ବସିଷ୍ଠ ମୃତ୍ୟୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି କଲେ, ତାଙ୍କର ଶତ ପୁଅ ଓ ଶକ୍ତିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି କହିଲେ, “ମୁଁ ତାଙ୍କ ବିନା ବଞ୍ଚିବି ନାହିଁ ।” ତେଣୁ ସେ ଅପରିଣାମ ଶିଖରକୁ ଚଢ଼ି, ଆପଣଙ୍କର ପତ୍ନୀ ସହିତ ଲୁହା ଭରା ଚକ୍ଷୁରେ ଭୂମିରେ ପଡିଗଲେ । କିନ୍ତୁ ଏହି ସମୟରେ ଭୂମିଦେବୀ ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର କମଳ ହସ୍ତରେ ଧରିଲେ, ଏବଂ ଜଣେ ମାତୃଭାବରେ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ସେହି ଦୁଃଖିତ ଋଷିଙ୍କୁ ଉଠାଇଲେ । ଏହି ଦୁଃଖର ମହୁରେ, ଶକ୍ତିଙ୍କର ପତ୍ନୀ, ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ସ୍ନୁଷା, ଭୟ ଓ ଶୋକରେ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ପୁଜ୍ୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଶରୀରକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ଯେଉଁପରି ଆପଣ ଆପଣଙ୍କ ନାତି, ମୋର ପୁଅକୁ ଦେଖିପାରିବେ । ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଶୋଭାମୟ ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବେ ନାହିଁ, କାରଣ ଶକ୍ତିଙ୍କର ପୁଅ, ଯିଏ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ପୂରଣ କରିବେ, ସେ ଏଉଁଠି ଗର୍ଭରେ ଅଛନ୍ତି ।” ଏପରି କହି, ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, କମଳନୟନୀ ନାରୀ ତାଙ୍କର ଶ୍ୱଶୁରଙ୍କୁ ହାତରେ ଧରି ଉଠାଇଲେ, ପାଦସ୍ପର୍ଶ କରି, ଜଳ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ପରିଷ୍କାର କଲେ । ଦୁଃଖରେ ଭାଗ୍ନ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ସେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ଏବଂ ଦୁଃଖିତ ଆରୁନ୍ଧତୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆହ୍ୱାନ କଲେ । ସ୍ନୁଷାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବସିଷ୍ଠ ଭୂମିରୁ ଉଠି, ସ୍ଥିର ହେଲେ, ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ଯାହାକି ଦୁଃଖରେ ଅଚେତନ ହୋଇ ପଡିଲେ । ଆରୁନ୍ଧତୀ, ଲୁହା ଭରା ଚକ୍ଷୁରେ, ତାଙ୍କୁ ଛୁଇଁଲେ, ଏବଂ ବସିଷ୍ଠ, ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀକୁ ପୁଅ ସମାନ ଭଲପାଇ, କାନ୍ଦିବାକୁ ଲାଗିଲେ । ଏହି ସମୟରେ, ଯେପରି ବ୍ରହ୍ମା ଚତୁର୍ମୁଖ ଭାବେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାଭିର କମଳରେ ବସିଛନ୍ତି, ତେଉଁପରି ଗର୍ଭରେ ଥିବା ଶିଶୁ ଏକ ବେଦମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ । ଏହା ଶୁଣି ବସିଷ୍ଠ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ, କିଏ ଏହି କଥା କହିଲା ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରି, ମନୋଯୋଗ ଦେଲେ । ଏହି ସମୟରେ ହରି, ନୀଳକମଳ ନୟନ ଓ ଦୟାର ସାଗର, ଆକାଶରେ ଦୃଶ୍ୟ ହେଇ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ କୃପାଭାବରେ କହିଲେ, “ପ୍ରିୟ ବାଲକ, ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ ବସିଷ୍ଠ, ତୁମେ ତୁମ ପୁଅକୁ ଯେପରି ଭଲପାଉଛ, ତୁମ ନାତିଙ୍କ କମଳମୁଖରୁ ଏହି ବେଦମନ୍ତ୍ର ନିସ୍କ୍ରମିତ ହୋଇଛି । ଏହି ଶକ୍ତିଙ୍କର ପୁଅ, ତୁମ ନାତି, ମୋର ମଧ୍ୟ ଅଟୁଟ ଅଂଶ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ତେଣୁ ଦୁଃଖ ତ୍ୟାଗ କର, ବ୍ରହ୍ମାପୁତ୍ର ଶ୍ରେଷ୍ଠ । ସେ ଗର୍ଭେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ରୁଦ୍ରଭକ୍ତ, ରୁଦ୍ରାରାଧନାରେ ଲିନ; ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ତୁମ ବଂଶ ରକ୍ଷିତ ହେବ ।” ଏପରି କହି ଦୟାମୟ ପରମେଶ୍ୱର ତାହାଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ । ବସିଷ୍ଠ ତାଙ୍କର ମସ୍ତକ ନମାଇ କମଳନୟନ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ, ଏବଂ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ ବୋଲି ମନେ କରି, ଗର୍ଭକୁ ସ୍ନେହରେ ଛୁଇଁଲେ । ତଥାପି, ଦୁଃଖରେ ଜଡିତ ଥିବା ବସିଷ୍ଠ, “ହା ପୁଅ, ପୁଅ !” ବୋଲି କାନ୍ଦି ପଡିଲେ; ଆରୁନ୍ଧତୀଙ୍କୁ କାନ୍ଦିବା ଦେଖି, ଅନ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ । ନିଜ ପୁଅଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, “ଆସ, ଆସ, ପୁଅ! ଦେଖ, ଶକ୍ତି, ତୁମ ପୁଅ, ବଂଶର ଧାରକ !” ବୋଲି ଡାକିଲେ । “ମୁଁ ତୁମ ଓ ତୁମ ମାଆ ସହିତ ତୁମ ପାଖକୁ ଯିବି” ବୋଲି କାନ୍ଦିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଆରୁନ୍ଧତୀଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ । ଏହି ସମୟରେ, ଶକ୍ତିଙ୍କ ମହିଳା ପତ୍ନୀ ନିଜ ଗର୍ଭକୁ ହାତରେ ମାଡ଼ି ଦୁଃଖରେ ଭୂମିରେ ପଡିଗଲେ ଏବଂ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଇ, ଶକ୍ତିଙ୍କ ଘରକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲେ । ତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଭୂମିରେ ଚିତ୍କାର କଲା, ଏହା ଦେଖି ଆରୁନ୍ଧତୀ ଓ ବସିଷ୍ଠ ଭୟଭୀତ ହେଲେ । ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କ ଯୁବ ସ୍ନୁଷାଙ୍କୁ ଉଠାଇ, ଭୟରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ପଚାରିଲେ, “ହେ ମୂଢ଼ା, କମଳହସ୍ତରେ ତୁମେ ଗର୍ଭକୁ କାହିଁକି ମାଡ଼ିଲ ? କିଏ ତୁମକୁ ଏପରି ଦୁର୍ଲଭ ବଂଶ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ପ୍ରେରିତ କଲା ? ଆମକୁ କହ, ହେ ସାଧ୍ବୀ, ତୁମେ କିପରି ଏପରି କାମ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲୁ ? “ଶକ୍ତିଙ୍କର ପୁଅକୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ମୁଖର ଅମୃତ ଚୁମି, ସେ ନିଜ ଶରୀରକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତ; ତେଣୁ ଏହି ଦେହକୁ ରକ୍ଷା କର ।” ଏପରି କହି, ତାଙ୍କ ସ୍ନୁଷାକୁ ଭର୍ଜନା କଲେ । ଆରୁନ୍ଧତୀ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପାଖରେ ଦାଉଁ ହୋଇ କହିଲେ, “ହେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଏହି ଋଷିଙ୍କ ଜୀବନ ତୁମ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ; ମୋର ଜୀବନକୁ ରକ୍ଷା କର, ଏବଂ ଶରୀରର ପାଳନକାରୀ ଭାବରେ ଉପକୃତ କାମ କର । “ମୁଁ ଏହି ମହାନ ଋଷିଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚିତ କରିଛି, ତେଣୁ ମୋର ଦେହ ଶୁଭ ହେଉ କି ଅଶୁଭ, ମୁଁ ଯେପରି ହେଉ, ତାକୁ ରକ୍ଷା କରିବି । “ମୁଁ ଆନନ୍ଦ ଓ ଦୁଃଖ ଦୁଇଟି ଦେଖିଛି, ଏବଂ ଅପତିତା ହୋଇଛି – ଏହି ନେଇ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ଦଗ୍ଧ, କାରଣ ମୁଁ ତୁମ ପୁଅ । “ଆହା, ମୁଁ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଛି; ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଦୁଃଖର ପାତ୍ର, ହେ ପ୍ରଭୁ । ହେ ବ୍ରହ୍ମନ, ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର, ଜଗତ୍ଗୁରୁ, ଦୁଃଖ ଦୂର କର । “ତଥାପି, ପତିହୀନା ନାରୀ ଏଠି ଦୁଃଖିତ ହୁଏ; ମୋତେ ରକ୍ଷା କର, ହେ ଆର୍ୟ, ନହେଲେ ମୁଁ ଅପମାନିତ ହେବି । “ପିତା, ମାତା, ପୁଅ, ନାତି, ଶ୍ୱଶୁର – ଏମାନେ ନାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ସତ୍ୟ ନାହିଁ; ପତି ଏକମାତ୍ର ସତ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଶ୍ରୟ ।