ଏହି ସଂସ୍କୃତ ଶ୍ଲୋକଗୁଡିକର ଅନୁସୃତିରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଗଥା ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ— ସ୍ବସ୍ତ୍ୟାତ୍ରେୟ ନାମକ ଏକ ବେଦଜ୍ଞ, ତପସ୍ବୀ ଋଷିବର୍ଗ ଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଦୁଇଜଣ ବିଶେଷ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ—ଏକଙ୍କ ନାମ ଦତ୍ତ, ଯିଏ ଅତ୍ରିମୁନିଙ୍କ ପୁଅ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଜ୍ଞାନରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ । ତାଙ୍କ ଭାଇ ଥିଲେ ଦୁର୍ବାସା, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଛୋଟ ଭଉଣୀ ଥିଲେ ଅମଳା, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ ରେ ପାରଙ୍ଗତ । ଏହି ଦୁଇ ଶାଖାରୁ ଚାରିଜଣ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ—ଶ୍ୟାବ, ପ୍ରତ୍ବସ, ବବଲ୍ଗୁସ୍ ଓ ଗହ୍ବର । ଆତ୍ରେୟ ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କାଶ୍ୟପ, ନାରଦ, ପର୍ବତ ଓ ଉଦ୍ଧତ—ଏହି ଚାରି ଶାଖା ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ଏହିମାନେ ଅରୁଣ୍ଧତୀଙ୍କ ମନଃସନ୍ତାନ ଭାବେ ଜନ୍ମିଥିଲେ । ନାରଦ ଅରୁଣ୍ଧତୀଙ୍କୁ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ । ନାରଦ ମହାତ୍ଯାଗୀ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଦକ୍ଷଙ୍କ ଶାପରେ, ଦେବ-ଦାନବ ଯୁଦ୍ଧ ‘ତାରକାମୟ’ କାଳରେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ଅଟୁଟ ରଖିଥିଲେ । ସେଇ ସମୟରେ, ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଆସିଲା, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଅନ୍ନ-ଜଳ ବିହୀନ ହେଇଗଲା । ତେବେ ବସିଷ୍ଠ ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କଲେ; ତାଙ୍କ କୃପା ଓ ଔଷଧି ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ନ, ଜଳ, କନ୍ଦ, ଫଳ ଓ ଔଷଧି ଉତ୍ପନ୍ନ କରି ଲୋକମାନେଙ୍କୁ ପୁନଃ ସ୍ଵସ୍ଥ କଲେ । ବସିଷ୍ଠ ଓ ଅରୁଣ୍ଧତୀଙ୍କ ଶତପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଥିଲେ । ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ବଡ଼ ଶକ୍ତି, ତାଙ୍କ ଜନ୍ମ ଅଦୃଶ୍ୟନ୍ତୀ ରେ ପରାଶରଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ । କିନ୍ତୁ ଏକ ଦୁଃଖଦ ଘଟଣା ଘଟିଲା—ଶକ୍ତି ଏକ ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ଷିତ ହେଲେ । ତାଙ୍କ ରକ୍ତରୁ କାଳୀ ଦେବୀ ପରାଶରଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଏବଂ ପରାଶରଙ୍କୁ ଥିଲେ କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ, ଯିଏ ବିଶ୍ଵପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ୟାସ ମୁନି । ବ୍ୟାସଦେବ ବନରେ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଶୁକଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ । ପୀବରୀଙ୍କୁ ଉପମନ୍ୟୁ ଜନ୍ମିଲେ; ଏହି ଶୁକଙ୍କ ପୁଅମାନେ—ଭୂରିଶ୍ରବା, ଶମ୍ଭୁ, କୃଷ୍ଣ, ଗୌର, ଏବଂ ଝିଅ କୀର୍ତିମତୀ, ଯିଏ ନିୟମନିଷ୍ଠ ଓ ଯୋଗମାତା ଥିଲେ । କୀର୍ତିମତୀ, ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ ଓ ଅନୁହଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ, ଶ୍ୱେତ, କୃଷ୍ଣ, ଗୌର, ଶ୍ୟାମ, ଧୂମ୍ର, ଅରୁଣ, ନୀଳ ଓ ବାଦରିକା ନାମକ ଅଠ ପୁଅ ଜନ୍ମିଲେ । ଏହି ଅଠ ଜଣେ ମହାପୁରୁଷ ପରାଶରଙ୍କ ଶାଖା ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ଏବେ ଶୁଣ, ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରମିତି ନାମକ ଶାଖା—ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପୁଅ କପିଞ୍ଜଳ ଘୃତାଚୀଙ୍କୁ ଜନ୍ମିଲେ । ତିନି ମୂର୍ତ୍ତି ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରମିତି, ପୃଥୁର କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଜନ୍ମିଲେ; ତାଙ୍କର ପୁଅ ଭଦ୍ର, ତାଙ୍କଠାରୁ ବସୁ, ବସୁଙ୍କୁ ଉପମନ୍ୟୁ ଓ ତାଙ୍କ ଅନେକ ସନ୍ତାନ ହେଲେ । ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣ ଗୋତ୍ରର କୌଣ୍ଡିନ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଏକାର୍ଷେୟ ବିଶିଷ୍ଟ ବସିଷ୍ଠ ଶାଖା ଅଛନ୍ତି । ଏହି ଦଶଟି ଶାଖା ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ମହାନ୍ତି ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ଏଭଳି ଏହି ସମସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନଃସନ୍ତାନ ଭାବେ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଉତ୍ତମ ବଂଶ ଏଇପରି ବିସ୍ତୃତ ହୋଇଛି । ଦେବମୁନିମାନଙ୍କ ଉତ୍ତରପୁରୁଷ ଏହି ତିନି ଲୋକକୁ ଧାରଣ କରିପାରିବେ ଏପରି ସାମର୍ଥ୍ୟ ରଖନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କ ପୁଅ ଓ ପଉତି ଶତ-ହଜାରେ ଗଣନୀୟ । ସେମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ କିରଣ ଭଳି ତିନି ଲୋକକୁ ବ୍ୟାପିଛନ୍ତି । ଏଠାରେ ଏକ ଦୁଃଖଦ ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା । ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପୁଅ ଶକ୍ତି ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ସହିତ କିପରି ଏକ ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ଷିତ ହେଲେ? ଏହି ଦୁଃଖ ଗାଥା ଶୁଣ । ଏକ ରାକ୍ଷସ ଥିଲେ ରୁଧିର, ଯିଏ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପୁଅ ଶକ୍ତି ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ସହିତ ଭକ୍ଷିତ କଲେ, ଏହା ଶକ୍ତିଙ୍କ ଶାପରେ ହେଲା । ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପ୍ରେରଣା ଓ ରାଜା କଳ୍ମାଷପାଦଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ରୁଧିର ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଦେଉଳ ଭୋଗ କଲେ । ଏହି ଦୁଃଖଦ ଖବର ଶୁଣି ବସିଷ୍ଠ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଷଣ୍ଣ ହେଲେ । ସେ ଦୁଃଖରେ ବାରମ୍ବାର ଚିତ୍କାର କରି କହିଲେ, “ହେ ପୁଅ! ହେ ପୁଅ!” ଏବଂ ଅରୁଣ୍ଧତୀ ସହ ଭୂମିରେ ବେହୋଶ ହେଇ ପଡ଼ିଗଲେ । ନିଜ ବଂଶ ନାଶ ହେବାର ଦୁଃଖରେ, ଶତପୁତ୍ର ଓ ଶକ୍ତିଙ୍କ ସ୍ମୃତିରେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି କଲେ—“ମୁଁ ତାଙ୍କ ବିନା ବଞ୍ଚିବି ନାହିଁ” । ସେ ପର୍ବତ ଶିଖରକୁ ଚଢ଼ି, ଜ୍ଞାନୀ ବସିଷ୍ଠ ଓ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଦୁଃଖରେ ଅଶ୍ରୁପାତ କରୁଥିଲେ । ସେଉଁଠାରେ ଭୂମି ତାଙ୍କୁ ଧରିଲା; ଏବଂ ଭୂମି ତାଙ୍କୁ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ କଣ୍ଠ ଓ ପଦ୍ମସଦୃଶ ହାତରେ ଧରି, ଦୁଃଖରେ ଆଶ୍ୱାସ କଲେ । ତାପରେ, ଶକ୍ତିଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ବହୁମାନ୍ୟ ବହୁଅ, କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଥିବା ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ମାନ୍ୟ କଲେ—“ହେ ମହାନ୍ତି, ଏଇ ଦେହକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ଯେଉଁଠି ଆପଣ ମୋର ଗର୍ଭସ୍ଥ ପୁଅ, ଶକ୍ତିଙ୍କ ପୁଅ, ଆପଣଙ୍କ ନାତିଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବେ ।” “ମୋର ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶକ୍ତିପୁତ୍ର ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଛନ୍ତି, ତେଣୁ ଆପଣ ଏହି ଶରୀରକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବେ ନାହିଁ ।” ଏହିପରି କହି, ସେ ନୀତିମତୀ ଝିଅ ପଦ୍ମସଦୃଶ ହାତରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଉଠାଇଲେ, ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ପୋଖାଇଲେ । ଏହି ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟରେ ସେ ତାଙ୍କ ଶ୍ବଶୁର ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଓ ଦୁଃଖିତ ଅରୁଣ୍ଧତୀଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସ ଦେଲେ । ଝିଅର କଥା ଶୁଣି ବସିଷ୍ଠ ଭୂମିରୁ ଉଠି, ସ୍ପନ୍ଦନ ଫେରିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ; ସେ ଅତି ଦୁଃଖରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ଛାଡ଼ିଯିଲେ । ଅରୁଣ୍ଧତୀ ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୃଷ୍ଟିରେ ତାଙ୍କୁ ଛୁଇଁଲେ, ଏବଂ ବସିଷ୍ଠ, ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀକୁ ପୁଅ ସମାନ ଭାବି, ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଲେ । ଏହି ସମୟରେ, ଯେପରି ବ୍ରହ୍ମା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାଭିର ପଦ୍ମରେ ବସିଥାନ୍ତି, ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁ ଏକ ବେଦମନ୍ତ୍ର ପାଠ କଲେ । ଏହା ଶୁଣି ବସିଷ୍ଠ ଚକିତ ହେଲେ, କିଏ ଏହି କଥା କହିଲେ ଭାବି, ଧ୍ୟାନମଗ୍ନ ହେଲେ । ତାହାପରେ, ଆକାଶରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହରି, ପଦ୍ମନୟନ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆତ୍ମା ଓ କୃପାମୟ, ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ କୃପାପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଲେ ।