ଏକ ସମୟରେ, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନର ପଥରେ ଅଗ୍ରଗାମୀ ଅନେକ ଋଷିମୁନି ଓ ଯୋଗୀମାନେ ଥିଲେ। ସ୍ଵେତ, ସ୍ଵେତଶିଖଣ୍ଡୀ, ସ୍ଵେତାଶ୍ୱ, ସ୍ଵେତଲୋହିତ, ଦୁନ୍ଦୁଭି, ଶତରୂପା, ଋଚୀକ, କେତୁମାନ, ବିଶୋକ, ବିକେଶ, ଭିପାଶା, ସୁମୁଖ, ଦୁର୍ମୁଖ, ଦୁର୍ଦମ, ଦୁରତିକ୍ରମ ଏମିତି ଅନେକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାମର ମୁନିମାନେ ଥିଲେ। ସନକ, ସନନ୍ଦ, ପ୍ରଭୁ, ସନାତନ, ଋଭୁ, ସନତ୍କୁମାର, ସୁଧାମା, ବିରଜା, ଶଂଖପାଦ, ବୈରଜା, ମେଘ, ସାରସ୍ୱତ, ସୁଵାହନ, ମେଘବାହା—ଏମିତି ଅନେକ ମୁନି ଏହି ଦିବ୍ୟ ଯୋଗ ଧାରାରେ ଅଗ୍ରଗାମୀ ଥିଲେ। କପିଳ, ଅସୁରି, ପଞ୍ଚଶିଖ, ବାଲ୍କଳ, ପରାଶର, ଗର୍ଗ, ଭାର୍ଗବ, ଆଙ୍ଗିରସ, ବଳବନ୍ଧୁ, ନିରାମିତ୍ର, କେତୁଶୃଙ୍ଗ, ତପୋଧନ, ଲମ୍ବୋଦର, ଲମ୍ବ, ଲମ୍ବାକ୍ଷ, ଲମ୍ବକେଶକ, ସାଧ୍ୟ, ସର୍ବ ଏମିତି ଏକ ଦୀଘଳ ଶ୍ରେଣୀରେ ଅନେକ ଋଷି ଏହି ପାଶୁପତ ଯୋଗର ଅନୁସାରୀ ଥିଲେ। ସୁଧାମା, କାଶ୍ୟପ, ଵାସିଷ୍ଠ, ବିରଜା, ଅତ୍ରି, ଦେଵସଦ, ଶ୍ରବଣ, ଶ୍ରବିଷ୍ଠକ, କୁଣି, କୁଣିବାହୁ, କୁଶରୀର, କୁନେତ୍ରକ, କାଶ୍ୟପ, ଉଶନା, ଚ୍ୟବନ, ବୃହସ୍ପତି, ଉତଥ୍ୟ, ବାମଦେଵ, ବଡ଼ ଯୋଗୀ ଏବଂ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ମୁନିମାନେ ଏହି ପଥରେ ଚାଲିଥିଲେ। ବାଚଶ୍ରବା, ସୁଧୀକ, ଶ୍ୟାଵାଶ୍ୱ, ତପସ୍ୱୀଙ୍କ ନାଥ, ହିରଣ୍ୟନାଭ, କୌଶଳ୍ୟ, ଲୋଗାକ୍ଷି, କୁଥୁମି, ସୁମନ୍ତୁ, ବର୍ବରୀ, କବନ୍ଧ, କୁଶିକଂଧର, ପ୍ଲକ୍ଷ, ଦାଲ୍ଭ୍ୟାୟଣି, କେତୁମାନ, ଗୋପନ, ଭଲ୍ଲାଭୀ, ମଧୁପିଙ୍ଗ, ଶ୍ଵେତକେତୁ, ଉଶିକ, ବୃହଦଶ୍ୱ, ଦେଵଳ, କବି, ଶାଲିହୋତ୍ର, ଅଗ୍ନିବେଶ, ଯୁବନାଶ୍ୱ, ଶରଦ୍ବସୁ, ଚଗଳ, କୁଣ୍ଡକର୍ଣ୍ଣ, କୁମ୍ଭ, ପ୍ରଭାହକ, ଉଲୂକ, ବିଦ୍ୟୁତ, ମଣ୍ଡୂକ, ଆଶ୍ୱଲାୟନ, ଅକ୍ଷପାଦ, କୁମାର, ଉଲୂକ, ଭତ୍ସ, କୁଶିକ, ଗର୍ଭ, ମିତ୍ର, କୌରୁଷ୍ୟ—ଏମିତି ଅନେକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶିଷ୍ୟ ଏହି ଯୋଗୀ ପରମ୍ପରାରେ ଅନୁସୃତ ଥିଲେ। ଏହି ମୁନିମାନେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ, ପ୍ରଶିଷ୍ୟ ଶତ ଶତ, ହଜାର ହଜାର ଲୋକ ପାଶୁପତ ଯୋଗରେ ଅଭିଷ୍ଠ ହୋଇ ରୁଦ୍ରର ଲୋକରେ ବସିଥିଲେ। ଦେବତା ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପିଶାଚ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପାଶୁ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ହେଉଛନ୍ତି; ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ନାଥ ଭବ ହେବାରୁ ତାଙ୍କୁ ପାଶୁପତି କୁହାଯାଏ। ଏହି ପାଶୁପତ ଯୋଗ ରୁଦ୍ର, ଭୁତମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି, ଦ୍ଵିଜ ଜନ, ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ ଶକ୍ତି ଅର୍ଜନ ପାଇଁ। ଏବେ ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ସ୍ଥାପିତ ଯୋଗର ଆସନ ବିଷୟରେ ବ୍ୟଖ୍ୟା କରିବି। ଗଳା ଠାରୁ ଏକ ହସ୍ତ ତଳେ ଏବଂ ନାଭି ଉପରେ ଯୋଗର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସନ ଅଛି; ନାଭି ତଳେ ନିମ୍ନ, ଭୃକୁତି ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟମ ଆସନ ଅଛି। ନିଜ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ସାଧନାକୁ ଯୋଗ କୁହାଯାଏ; ତାଙ୍କର କୃପାରେ ଜନମେ ଏକାଗ୍ରତା ଅର୍ଜନ କରିପାରିବେ। କୃପାର ସ୍ଵରୂପ ନିଜ ଅନୁଭୂତି ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାଏ, ଦ୍ଵିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି କୃପାକୁ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ବି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ଏହା ଦୀରେ ଦୀରେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମନରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ‘ଯୋଗ’ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ମହେଶ୍ଵରଙ୍କ ଉତ୍ତମ ଅବସ୍ଥା—ନିର୍ବାଣ; ଏହାର କାରଣ ହେଉଛି ଦ୍ରଷ୍ଟାର ଜ୍ଞାନ, ଏହି ଜ୍ଞାନ ତାଙ୍କର କୃପାରେ ଆସେ। ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ପାପକୁ ଦଗ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ, ସମସ୍ତ ସେନ୍ସ ବିଷୟରୁ ସଂଯମ ରଖିବା ଉଚିତ; ସେନ୍ସ କାର୍ଯ୍ୟର ସଂଯମ ଦ୍ୱାରା ଯୋଗ ସିଦ୍ଧି ଆସେ। ଯୋଗ ହେଉଛି ମନର କାର୍ଯ୍ୟର ନିଗ୍ରହ, ଦ୍ଵିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଏହି ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଏଠାରେ ଏଟି ଉପାୟ ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି। ଯମ ପ୍ରଥମ, ନିୟମ ଦ୍ୱିତୀୟ; ତୃତୀୟ ହେଉଛି ଆସନ, ଚତୁର୍ଥ ପ୍ରାଣାୟାମ। ପଞ୍ଚମ ପ୍ରତ୍ୟାହାର, ଷଷ୍ଠ ଧାରଣା, ସପ୍ତମ ଧ୍ୟାନ, ଅଷ୍ଟମ ସମାଧି। ତପଃ ଓ ସଂଯମକୁ ଯମ କୁହାଯାଏ; ଅହିଂସା ଯମର ପ୍ରଥମ କାରଣ, ଦ୍ଵିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ସତ୍ୟ, ଅସ୍ତେୟ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ, ଅପରିଗ୍ରହ ନିୟମର ମୂଳ; ଯମ ଏହାର ଆଧାର ନିଶ୍ଚୟ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ନିଜ ପରି ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଅହିଂସା କୁହାଯାଏ; ଏହି ଅହିଂସା ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ଦେଇଥାଏ। ଯାହା ଦେଖି, ଶୁଣି, ଅନୁମାନ କରି, ନିଜ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଅନୁଭୂତି ଦ୍ୱାରା ସତ୍ୟ କୁହିବା ଓ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ—ଏହି ସତ୍ୟବାଦିତା। ବ୍ରାହ୍ମଣ ବିଷୟରେ ଅପବାଦ କୁହିବା ନାହିଁ; ଅନ୍ୟର ଦୋଷ ଜାଣି ତାହା କୁହିବା ନାହିଁ—ଏହି ଅନ୍ୟ ନିୟମ। ଅନ୍ୟର ସମ୍ପତ୍ତି ନିଜ କଷ୍ଟରେ ବି ନିଅନ୍ତି ନାହିଁ, ମନ, କାର୍ଯ୍ୟ, କଥାରେ ତାହା ନିଷେଧ—ଏହି ଅସ୍ତେୟର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଅର୍ଥ। ମନ, କଥା, ଶରୀରରେ କାମକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ କୁହାଯାଏ; ଏହି ନିୟମ ତପସ୍ୱୀ ଓ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ପାଇଁ ଉଚିତ। ଏହି ନିୟମ ଭୈଖନସ, ଵିଦାର, ଦମ୍ପତି, ଗୃହସ୍ଥମାନେ ପାଇଁ ବି ଏହିଠି କୁହାଯାଏ। ନିଜ ଶୁଧ୍ଧ ପତ୍ନୀ ସହ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅନୁସାରେ ସମ୍ଭୋଗ କରିବା ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସଦା ତ୍ୟାଗ କରିବା, ମନ, କାର୍ଯ୍ୟ, କଥାରେ ଏହି ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ। ନିଜ ପତ୍ନୀ ସହ ନିଜର ଦାୟିତ୍ୱ ଶେଷ କରି ନିମ୍ନ ଅନୁସ୍ୱାନ କରି ନିସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ; ଏପରି ଗୃହସ୍ଥ ଯଦି ସଂଯମ ରଖେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ। ଏହିପରି ଅହିଂସା ଦ୍ୱିଜ ଗୁରୁ ଓ ଅଗ୍ନି ଉପାସନାରେ ବି ନିୟମ ଅନୁସାରେ ମନ୍ତବ୍ୟ ହୁଏ; ଯେଉଁଠି କିଛି ହିଂସା ହୁଏ, ତାହା ଅହିଂସା ଭାବରେ ଗଣନା କରାଯାଏ। ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସଦା ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ, ସେମାନଙ୍କ ସହ ସଂସ୍ପର୍ଶ ନ କରିବା ଉଚିତ; ମୃତ ଦେହ ଦେଖିବା ପରି, ବିବେକୀ ମନ ରଖିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି, ପାଶୁପତ ଯୋଗ ଓ ତାହାର ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଅନେକ ଋଷିମୁନି ଏବଂ ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟମାନେ ଆତ୍ମସାଧନାରେ ଲଗ୍ନ ହୋଇ ଶିବ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଉଚ୍ଚ ଶକ୍ତିକୁ ଅର୍ଜନ କରିଥିଲେ।