ଏହି ଶ୍ରେଣୀର ଶ୍ରୁତିମୟ ଗଥାରେ, ଏକ ଦିନ ବୈବସ୍ୱତ ମନ୍ୱନ୍ତରର ଅନ୍ତରାଳରେ ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ—ଇନ୍ଦ୍ର, ଧାତା, ଭଗ, ତ୍ୱଷ୍ଟ୍ର, ମିତ୍ର, ବରୁଣ, ଅର୍ୟମାନ, ବିବସ୍ୱାନ, ସବିତୃ, ପୂଷା, ଅଂଶୁମାନ ଓ ବିଷ୍ଣୁ। ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟ ହଜାର ରଶ୍ମିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଅଟୁଟ ଶକ୍ତିରେ ଉଜ୍ୱଳ। କଶ୍ୟପ ଋଷିଙ୍କୁ ଦିତି ଦୁଇଟି ପୁଅ ଦେଇଥିଲେ—ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଓ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ। ଦନୁ ଏକ ସଂଖ୍ୟା ଶତ ପୁଅ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ଶକ୍ତିରେ ଅଭିମାନୀ; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିପ୍ରଚିତ୍ତି ମୁଖ୍ୟ ହେଲେ। ତାମ୍ରା ଛଟି ଝିଅ ପ୍ରସୂତ କରିଥିଲେ—ଶୁକୀ, ଶ୍ୟେନୀ, ଭାସୀ, ସୁଗ୍ରୀବୀ, ଗୃଧ୍ରିକା ଓ ଶୁଚି। ଶୁକୀ ଧର୍ମରେ ଉଲୁ ଓ ପରଦା, ଶ୍ୟେନୀ ଶ୍ୟେନ (ବାଜ), ଭାସୀ କୁଞ୍ଚ (କୁଞ୍ଚ) ପ୍ରସୂତ କରିଥିଲେ। ଗୃଧ୍ରି ଗୃଧ୍ର (ଗୃଧ୍ର) ଓ ପରାବତ ପ୍ରସୂତ କରିଥିଲେ, ଶୁଚି ହଂସ, ସରସ, କାରଣ୍ଡ, ପ୍ଲବ ପ୍ରସୂତ କରିଥିଲେ। ସୁଗ୍ରୀବୀ ଛୋଟ ଜନ୍ତୁ, ଘୋଡା, ମେଉଁ, ଉଠ ଓ ଗଧା ପ୍ରସୂତ କରିଥିଲେ; ବିନତା ଗରୁଡ଼ ଓ ଅରୁଣଙ୍କୁ ପ୍ରସୂତ କରିଥିଲେ। ଏହିପରି, ସଉଦାମିନୀ ଏକ ଭୟଙ୍କର କନ୍ୟା ଜନ୍ମିଥିଲେ, ଏବଂ ସୁରସା ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ହଜାର ସର୍ପ ପ୍ରସୂତ କରିଥିଲେ। କଦ୍ରୁ ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ, ତିନି ହଜାର ମୁଣ୍ଡି ସହ ହଜାର ସର୍ପ ପ୍ରସୂତ କରିଥିଲେ; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶେଷ, ବାସୁକି, କର୍କୋଟ, ଶଙ୍ଖ, ଏଇରାବତ, କମ୍ବଳ, ଧନଞ୍ଜୟ, ମହାନୀଳ, ପଦ୍ମ, ଅଶ୍ୱତର, ତକ୍ଷକ, ଏଲାପତ୍ର, ମହାପଦ୍ମ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ବଲାହକ, ଶଙ୍ଖପାଳ, ମହାଶଙ୍ଖ, ପୁଷ୍ପଦଂଷ୍ଟ୍ର, ଶୁଭାନନ, ଶଙ୍ଖଲୋମ, ନହୁଷ, ଭାମନ, ଫଣିତ, କପିଳ, ଦୁର୍ମୁଖ ଓ ପତଞ୍ଜଳି ଆଦି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। କ୍ରୋଧରେ ତିନି ରାକ୍ଷସମାନେ ପ୍ରସୂତ କରିଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ମହାମାୟା ଶକ୍ତିରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ; ଗୋମହିଷୀ ମହିଳା ଏକ ରୁଦ୍ର ଦଳ ପ୍ରସୂତ କରିଥିଲେ। ସୁରଭି କଶ୍ୟପଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦଳ ପ୍ରସୂତ କରିଥିଲେ; ଏବଂ ଏହି ମହାର୍ଷି ଅନେକ ଋଷି ଓ ଅପ୍ସରା ଦଳ ପ୍ରସୂତ କରିଥିଲେ। ଏହିପରି, ଇଲା ଅନେକ କିନ୍ନର ଓ ଗନ୍ଧର୍ବ ପ୍ରସୂତ କରିଥିଲେ; ଅରିଷ୍ଟା ଅନେକ ପ୍ରସୂତ କରିଥିଲେ; ଇଲା ସମସ୍ତ ଘାସ, ଗଛ, ଲତା, ଝାଡ଼ ପ୍ରସୂତ କରିଥିଲେ। ତ୍ୱିଷା ଅନେକ ଯକ୍ଷ ଓ ରାକ୍ଷସ ପ୍ରସୂତ କରିଥିଲେ; ଏହି ସଂକ୍ଷେପ ଉପରେ କଶ୍ୟପଙ୍କ ସନ୍ତାନ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାମାନେ—ପୁଅ, ପୁତି, ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସଂପ୍ରଦାୟ—ମହାତ୍ମା କଶ୍ୟପଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଚଳନ ଓ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀ ନିର୍ମିତ ହେବା ପରେ, ପ୍ରଜାପତି ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟଙ୍କୁ ଶାସକ ଭାବେ ଅଭିଷିକ୍ତ କରିଥିଲେ। ଏହିପରି, ବୈବସ୍ୱତ ମନୁଙ୍କୁ ମନୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଅଧିପତି କରିଥିଲେ, ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷିକ୍ତ ହୋଇଥିବା ସ୍ୱାୟଂଭୂବ ପର୍ଯ୍ୟାୟର ପରେ। ଏହି ଅଧିପତିମାନେ ଏହି ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ସାତ ଦ୍ୱୀପ ଓ ପାହାଡ଼ ସହ ଧର୍ମରେ ଶାସନ କରିଥିଲେ। ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବ ସ୍ୱାୟଂଭୂବ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନେ ମନୁ ଭାବେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ। ପୂର୍ବ ମନ୍ୱନ୍ତର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବା ଓ ତାଙ୍କ ଶାସକ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେବା ପରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ନୂତନ ମନ୍ୱନ୍ତର ଆସିବା ସମୟରେ ଅନ୍ୟ ଅଭିଷିକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ। ପୂର୍ବ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ, ସନ୍ତାନ ପ୍ରସୂତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜା ଚାଲି ଯିବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ। ଏହିପରି, କଶ୍ୟପ ପୁନି ନିଜ ବଂଶ ଚାଲି ଯିବାକୁ ଚାହିଁ, ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ—"ମୋ ବଂଶ ଉପସ୍ଥାପନ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ହେଉ।" ଏଭଳି ଧ୍ୟାନ କରିଥିବା କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମା ସଂଯୋଗରେ ଦୁଇଟି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ଜନ୍ମ ହେଲେ—ବତ୍ସର ଓ ଅସିତ, ଦୁଇଜଣେ ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଥିଲେ। ବତ୍ସରଙ୍କୁ ନୈଧ୍ରୁବ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ରୈଭ୍ୟ ମହାପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଥିଲେ। ରୈଭ୍ୟଙ୍କ ବଂଶ ରୈଭ୍ୟ ନାମରେ ଚିହ୍ନିତ; ନୈଧ୍ରୁବ ବଂଶର କଥା ଆମେ ଶୁଣିବା। ଚ୍ୟବନଙ୍କ ଝିଅ ଉପରେ ସୁମେଧ ଜନ୍ମ ହେଲେ, ତିନି ନୈଧ୍ରୁବଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଓ କୁଣ୍ଡପାୟିନ୍ସଙ୍କ ମା ହେଲେ। ଅସିତ ଓ ଏକପର୍ଣ୍ଣା ଉପରେ ଏକ ମହାପାଣ୍ଡିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜନ୍ମ ହେଲେ। ଶାଣ୍ଡିଳ୍ୟ ବଂଶରେ ଦେବଳ ନାମରେ ଏକ ତପସ୍ୱୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଶାଣ୍ଡିଳ୍ୟ, ନୈଧ୍ରୁବ ଓ ରୈଭ୍ୟ, ତିନି ବଂଶ, ଏବଂ କଶ୍ୟପ ଅନ୍ୟ। ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ନଉ ଦିବ୍ୟ ସ୍ୱଭାବ ଆମେ ଶୁଣିବା। ଏଗାର ମନୁଙ୍କ ଶାସନରେ ଚାରି ଯୁଗ ଅତିକ୍ରମ ହେଲା; ଏହି ଯୁଗର ଅର୍ଧ ଅବଶିଷ୍ଟ ଓ ଦ୍ୱାପର ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ମାନବଙ୍କର ପୁଅ ଦମ ଜନ୍ମ ହେଲେ। ଦମଙ୍କ ପୁତ୍ର ତୃଣବିନ୍ଦୁ ତୃତୀୟ ତ୍ରେତା ଆରମ୍ଭରେ ରାଜା ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଝିଅ ଇଲାବିଲା ଅଦ୍ୱିତୀୟ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ମୂର୍ଛିତ; ଏହି ରାଜା ଋଷି ତିନିଁକୁ ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଲେ। ଇଲାବିଲା ଉପରେ ଏଇରାବିଲୋ ଋଷି ଓ ବିଶ୍ରବା ଜନ୍ମ ହେଲେ। ବିଶ୍ରବାଙ୍କ ଚାରି ପତ୍ନୀ ଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ପୌଲସ୍ତ୍ୟ ବଂଶକୁ ବଢ଼ାଇଲେ। ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଝିଅ ଦେବବର୍ଣିନୀ, ପୁଷ୍ପୋଟ୍କଟା, ବଲା ଓ ମାଲ୍ୟବତଙ୍କ ଝିଅ; ମାଲିନଙ୍କ ଝିଅ କୈକସୀ ଅନ୍ୟ। ଦେବବର୍ଣିନୀ ଭାଗ୍ୟରେ ବୈଶ୍ରବଣ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁଅ ଜନ୍ମିଲେ। କୈକସୀ ରାକ୍ଷସ ମହାପତି ରାବଣ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ, ଶୂର୍ପଣଖା ଓ ଜ୍ଞାନୀ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ପ୍ରସୂତ କରିଥିଲେ। ପୁଷ୍ପୋଟ୍କଟା ମହୋଦର, ପ୍ରହସ୍ତ, ମହାପାର୍ଶ୍ୱ ଓ ଖର ନାମରେ ପୁଅ ପ୍ରସୂତ କରିଥିଲେ। ବଲାଙ୍କ ଝିଅ କୁମ୍ଭୀନସୀ; ତାଙ୍କ ପୁଅ ତ୍ରିଶିରା, ଦୂଷଣ ଓ ବିଦ୍ୟୁଜ୍ଝିହ୍ୱ ରାକ୍ଷସ ଥିଲେ। ଏପରି ଦିବ୍ୟ ଓ ମହାତ୍ମା ବଂଶର ଗଥା, ଏହି ଶ୍ରୁତିରେ ଅନୁକ୍ରମରେ ଉପସ୍ଥାପିତ।