ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ଦକ୍ଷ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ପୁଏମାନେ, ହର୍ୟଶ୍ୱମାନେ, ଏକଠି ହୋଇଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ଦେବର୍ଷି ନାରଦ କହିଲେ, “ତୁମେ ଉପରେ ଓ ତଳେ ପୃଥିବୀର ମାନ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିଛ । ଏହିପରି ଜ୍ଞାନ ଅନ୍ତର୍ଗତ କରି, ଏବେ ତୁମେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ସୃଷ୍ଟି କର ।” ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି ହର୍ୟଶ୍ୱମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ । କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଫେରି ଆସିଲେ ନାହିଁ, ଯେପରି ନଦୀ ଏକଥର ସମୁଦ୍ରକୁ ଯାଇ ଆଉ ଫେରି ଆସେ ନାହିଁ । ଏମିତି ହର୍ୟଶ୍ୱମାନେ ନା ଫେରିବାରୁ, ସୃଷ୍ଟିର ଲୋକପିତା ଦକ୍ଷ ପୁନିଥରେ ଏକ ହଜାର ନୂତନ ପୁଏ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ‘ଶବଲା’ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ । ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଏକଠି ହେଲେ । ଏବେ ନାରଦ ଏହି ଶବଲାମାନଙ୍କୁ ଉପଦେଶ କଲେ, “ପୃଥିବୀର ମାନ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରି, ପୁନିପୁନି ତୁମର ଭାଇମାନଙ୍କୁ ମନେପକା । ଏହାପରେ ଆସି, ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ସୃଷ୍ଟି କର ।” ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଶବଲାମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଇପରି ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଯେପରି ତାଙ୍କର ଭାଇମାନେ ଗଲେ । ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଫେରିଲେ ନାହିଁ । ଏହିପରି ଦ୍ୱିତୀୟ ଥର ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ପୁଏ ନା ଫେରିବାରୁ, ପ୍ରଚେତସଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦକ୍ଷ ପ୍ରଜାପତି ବୈରିଣୀ ନାମକ ମହିଳାଙ୍କୁ ଷାଷ୍ଠି ଝିଅ ଦେଲେ । ସେ ଝିଅମାନେ ଏଭଳି ବିଭିନ୍ନ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ—ଦଶଜଣ ଝିଅ, ଧର୍ମଙ୍କୁ; ତେରଜଣ, କଶ୍ୟପଙ୍କୁ; ସତାଇଶଜଣ, ସୋମଙ୍କୁ; ଚାରିଜଣ, ଅରିଷ୍ଟନେମିଙ୍କୁ; ଦୁଇଜଣ, ଭୃଗୁପୁତ୍ରଙ୍କୁ; ଦୁଇଜଣ, କୃଶାଶ୍ୱଙ୍କୁ; ଦୁଇଜଣ, ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ । ଏଉଁ ଦିବ୍ୟ ମାତାମାନଙ୍କ ଉତ୍ସରୁ କିପରି ପ୍ରଜାବିକାଶ ହେଲା, ତାହା ଏଉଁପରି ଅନୁକ୍ରମେ ହେଲା—ମାରୁତ୍ବତୀ, ଭାନୁ, ବସୁ, ଯାମି, ଲମ୍ବା, ଓ ଅରୁନ୍ଧତୀ । ଧର୍ମଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ ହେଲେ—ସଂକଲ୍ପା, ମୁହୂର୍ତ୍ତା, ସାଧ୍ୟା, ବିଶ୍ୱା, ଓ ଭାମିନୀ । ବିଶ୍ୱାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ ବିଶ୍ୱଦେବମାନେ; ସାଧ୍ୟାଙ୍କୁ ସାଧ୍ୟମାନେ; ମାରୁତ୍ବତୀଙ୍କୁ ମାରୁତମାନେ; ବସୁଙ୍କୁ ବସୁମାନେ । ଭାନୁଙ୍କୁ ଭାନବମାନେ, ମୁହୂର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ମୁହୂର୍ତ୍ତକମାନେ; ଲମ୍ବାଙ୍କୁ ଘୋଷଣାମାନ; ନାଗବୀଥିଙ୍କୁ ଯାମିଜ । ସଂକଲ୍ପାଙ୍କୁ ସଂକଲ୍ପ ନାମକ ପୁଏ ହେଲେ । ବସୁମାନେ ଦେବତା, ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ବ୍ୟାପି ରହିଥିବା ଦେବତା; ତାଙ୍କର ନାମ—ଆପ, ଧ୍ରୁବ, ସୋମ, ଧରା, ଅନିଳ, ଅନଳ, ପ୍ରତ୍ୟୂଷ, ଓ ପ୍ରଭାସ । ଏହି ଅଷ୍ଟ ବସୁ ଭାବେ ପରିଚିତ । ଏହିପରି ଏଗାରୋଟି ରୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ—ଅଜୈକପାଦ, ଅହିର୍ବୁଧ୍ନ୍ୟ, ବିରୂପାକ୍ଷ, ସଭୈରବ, ହର, ବହୁରୂପ, ତ୍ରୟମ୍ବକ, ସୁରେଶ୍ୱର, ସାବିତ୍ର, ଜୟନ୍ତ, ପିନାକୀ, ଓ ଅପରାଜିତ । ବସୁ ଓ ରୁଦ୍ରମାନଙ୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଂଶାବଳୀ ଏପରି ହେଲା । ଏବେ କଶ୍ୟପଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ ହେଲେ—ଅଦିତି, ଦିତି, ଅରିଷ୍ଟା, ସୁରସା, ମୁନି, ସୁରଭି, ବିନତା, ତାମ୍ରା, କ୍ରୋଧବଶା, ଇଳା, କଦ୍ରୁ, ତ୍ୱିଷା, ଓ ଦାନୁ । ଏମାନଙ୍କ ଉତ୍ସରୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଜା ହେଲେ । ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତର ଅବଧିରେ ତୁଷିତ ଦେବମାନେ ଜନ୍ମିଥିଲେ । ବୈବସ୍ୱତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ—ଇନ୍ଦ୍ର, ଧାତା, ଭଗ, ତ୍ୱଷ୍ଟା, ମିତ୍ର, ବରୁଣ, ଅର୍ୟମାନ, ବିବସ୍ୱାନ, ସବିତା, ପୂଷା, ଅଂଶୁମାନ, ଓ ବିଷ୍ଣୁ । ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟ ହଜାର କିରଣରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ । ଦିତିଙ୍କୁ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଦ୍ୱି ପୁଏ ହେଲେ—ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଓ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ । ଦାନୁଙ୍କୁ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଶତପୁତ୍ର ହେଲେ, ସେମାନେ ସବୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଗର୍ବିତ; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବିପ୍ରଚିତ୍ତି ପ୍ରଧାନ ହେଲେ । ତାମ୍ରାଙ୍କୁ ଛଅ ଝିଅ ହେଲେ—ଶୁକୀ, ଶ୍ୟେନୀ, ଭାସୀ, ସୁଗ୍ରୀବୀ, ଗୃଧ୍ରିକା, ଓ ଶୁଚି । ଶୁକୀ ଉଲ୍ଲୁ ଓ ପଖାଳୀକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ଶ୍ୟେନୀ ଶ୍ୟେନ (ବାଜ) କୁ; ଭାସୀ କଞ୍ଚନାଳୀକୁ; ଗୃଧ୍ରିକା ଗୃଧ୍ର (ଗୃଧ୍ର) ଓ ପରାବତକୁ; ପରାବତୀ ପକ୍ଷୀମାନେ; ଶୁଚି ହଂସ, ସାରସ, କାରଣ୍ଡ, ପ୍ଲବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପକ୍ଷୀମାନେ । ସୁଗ୍ରୀବୀ ଛାଗ, ଘୋଡ଼ା, ମେଷ, ଉଣ୍ଟ, ଓ ଗଧାକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ । ବିନତା ଗରୁଡ଼ ଓ ଅରୁଣଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଶୁଭ ଓ ଶୌର୍ୟମୟ । ସେପରି ସଉଦାମିନୀ ନାମକ ଏକ ଭୟଙ୍କର କନ୍ୟା ଜନ୍ମିଲେ; ସୁରସା ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ହଜାର ସର୍ପକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ । କଦ୍ରୁ ନିଷ୍ଠାପରାୟଣା ଥିଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ହଜାର ମୁଣ୍ଡିଅଁଟି ସର୍ପକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ୨୬ ଜଣ ବିଶେଷ ପ୍ରସିଦ୍ଧ—ଶେଷ, ବାସୁକି, କର୍କଟ, ଶଂଖ, ଏୟାରାବତ, କମ୍ବଳ, ଧନଞ୍ଜୟ, ମହାନୀଳ, ପଦ୍ମ, ଅଶ୍ୱତର, ତକ୍ଷକ, ଏଳାପତ୍ର, ମହାପଦ୍ମ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ବଳାହକ, ଶଂଖପାଳ, ମହାଶଂଖ, ପୁଷ୍ପଦଂଷ୍ଟ୍ର, ଶୁଭାନନ, ଶଂଖଲୋମ, ନହୁଷ, ବାମନ, ଫଣିତ, କପିଳ, ଦୁର୍ମୁଖ, ଓ ପତଞ୍ଜଳି । କ୍ରୋଧବଶା ରାକ୍ଷସମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ଯେମାନେ ମହାମାୟାଶାଳୀ; ଗୋମହିଷୀ ଚମତ୍କାର ରୁଦ୍ରମାନେ ଉତ୍ପାଦନ କଲେ । ସୁରଭି କଶ୍ୟପଙ୍କ ଅନେକ ସନ୍ତାନ ଦେଲେ; ଏହିପରି ଋଷି ଏବଂ ଅପ୍ସରାମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ । ଏପରି ଇଳା ଅନେକ କିନ୍ନର ଓ ଗନ୍ଧର୍ବକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ଅରିଷ୍ଟା ଅନେକ ପ୍ରଜା ଦେଲେ; ଇଳା ଏହି ସମସ୍ତ ଘାସ, ଗଛ, ଲତା, ଓ ଝାଡ଼ିକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ । ତ୍ୱିଷା ଅନେକ ଯକ୍ଷ ଓ ରାକ୍ଷସକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ । ଏଭଳି କଶ୍ୟପଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ ଅସଂଖ୍ୟ ପ୍ରଜାରେ ବିସ୍ତୃତ ହେଲେ । ଏମିତି, ସମସ୍ତ ଚରାଚର ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲାପରେ, ପ୍ରଜାପତି ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟଙ୍କୁ ରାଜା ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ । ଏହାପରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବରୁ ନିଯୁକ୍ତ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁ ପରେ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୈବସ୍ୱତ ମନୁଙ୍କୁ ଅଧିପତି ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କରାଗଲା । ଏପରି ଦେବ, ଦାନବ, ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ, ଗଛ, ଏବଂ ଅନେକ ପ୍ରଜାମାନେ ଦିବ୍ୟ କ୍ରମରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ ।