ସେଇ ସମୟରେ, ଯଦିଓ ସେ ମହାତ୍ମା ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ଏପରି ଉପଦେଶ ଦେଲେ, ସେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ମଧ୍ୟ ଚେଷ୍ଟା କଲେନାହିଁ, ଦେବ-ଦେବ ହରିଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବାରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିବାରେ ଲାଗିଥିଲେ। ଏହାପରେ, ସେଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ବାଧା ଅପସାରିତ ହେଲା। ଏହି ସମୟରେ, ଘନ ମେଘ ପରି ଅତି ଦ୍ୟୁତିମାନ୍ ଭଗବାନ୍ ବିଷ୍ଣୁ ଗରୁଡ଼ାରେ ଚଢ଼ି ଆସିଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ମହାର୍ଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ଶ୍ରୀହରି ଧ୍ରୁବଙ୍କ ସମୀପକୁ ଆସିଲେ। ଧ୍ରୁବ ଦେଖିଲେ ଯେ, କିଏ ଏହି ଅପୂର୍ବ ଦିବ୍ୟ ରୂପୀ ପ୍ରଭୁ? ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ତଳେ ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଲୁଚିଗଲା, ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ନେତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପିଇ ନେଉଥିଲେ। ଧ୍ରୁବ ଦ୍ୟୁତିମାନ୍ ଅବସ୍ଥାରେ ‘ବାସୁଦେବ’ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ। ତେଣୁ ଗୋବିନ୍ଦ ତାଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଶଂଖର ତୀରେ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ। ଏହିପରେ ଧ୍ରୁବ ପରମ ଜ୍ଞାନ ଓ ପରମ ପୁରୁଷତ୍ୱ ଲାଭ କରି, ହସ୍ତ ଯୋଗ କରି ଶ୍ରୀହରିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ସେ କହିଲେ: “ହେ ଦେବଦେବ, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦାଧାରୀ, ବେଦ ତତ୍ତ୍ୱ ବିଦ୍ୟାର ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟାମୀ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଉଛି, ହେ କେଶବ, ଦୟା କରନ୍ତୁ। ସନକାଦି ମହାର୍ଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜାଣିପାରନ୍ତିନାହିଁ, ତେଣୁ ମୁଁ କିପରି ଜାଣିପାରିବି? ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ।” ତାହାପରେ ଭଗବାନ୍ ବିଷ୍ଣୁ ହସି କହିଲେ: “ଆସ, ଧ୍ରୁବ, ତୁମେ ଏହି ଅଚଳ ସ୍ଥାନ ଲାଭ କରି, ତାରାମଣ୍ଡଳରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ହେଉ। ଏଠାରେ ତୁମେ ତୁମ ମାଆ ସହ ଏହି ମୋର ଶାଶ୍ୱତ, ପରମ ଓ ସୁନ୍ଦର ଅବସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ। ପୂର୍ବେ ମୁଁ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଦେବଦେବଙ୍କୁ ପୂଜି ଏହି ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶଙ୍କରଙ୍କଠାରୁ ଏହି ଦୟା ଲାଭ କରିଥିଲି: ଯିଏ ପ୍ରଣବ ସହିତ ‘ବାସୁଦେବ’ ନାମ ଭକ୍ତି ସହ ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ, ଏବଂ ‘ଭଗବତ’ ଶବ୍ଦ ଯୋଗ କରି ନମସ୍କାର କରେ, ସେ ଧ୍ରୁବଙ୍କ ଅଚଳ ସ୍ଥାନ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।” ଏହି ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ, ମହାର୍ଷି ଏବଂ ତାଙ୍କର ମାନେ ଏହି ସ୍ଥାନରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ବସିଗଲେ। ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ ଧ୍ରୁବ ତ୍ୱଦ୍ୱାଦଶାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତାରାମଣ୍ଡଳରେ ଅପରିମିତ ତେଜ ଲାଭ କଲେ। ସେ ମହାସିଦ୍ଧି ଅର୍ଜନ କଲେ। ଏହି କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଛି। ତେଣୁ ଯିଏ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରେ, ସେ ଧ୍ରୁବ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଧୃଡତା ଧ୍ରୁବ ସମାନ ହୁଏ। ଏହିପରେ, ଏକ ନୂତନ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଲା: “ହେ ସୂତ, ଏବେ ଦୟାକରି ଦେବତା, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସର୍ପ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି କ୍ରମ ଭଲଭାବେ କହ। ପୂର୍ବରୁ ସୃଷ୍ଟି ଇଚ୍ଛା, ଦୃଷ୍ଟି ଓ ସ୍ପର୍ଶ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିଲା; ପରେ ପ୍ରଚେତସପୁତ୍ର ଦକ୍ଷଙ୍କ ପରେ ସୃଷ୍ଟି ଯୌନ ସମ୍ପର୍କ ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଯେତେବେଳେ ସେ ଦେବ, ଋଷି, ଓ ସର୍ପମାନେ ତିଆରି କରୁଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ଲୋକମାନେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେନାହିଁ; ତେଣୁ ଯୌନ ସମ୍ପର୍କ ଦ୍ୱାରା ବୃଦ୍ଧି ଆସିଲା। ଦକ୍ଷ, ଜନ୍ମ ଦ୍ୱାରା ପାଞ୍ଚ ହଜାର ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ସେମାନେ ନିଜ ଭାଇମାନେ ସହ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚାହିଲେ। ନାରଦ ଏହି ହର୍ୟଶ୍ୱ ନାମକ ଦକ୍ଷପୁତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟରେ କହିଲେ: “ପୃଥିବୀର ଉପରି-ତଳ ମାପ ତୁମେ ଜାଣ; ତେଣୁ ଏବେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଲୋକ ସୃଷ୍ଟି କର।” ଏହି କଥା ଶୁଣି ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଚଲିଗଲେ। ଏପରି ଯେ, ସେମାନେ ଏଯାଁ ଯାଇ ଫେରିଲେନାହିଁ, ଯେପରି ନଦୀ ସମୁଦ୍ରକୁ ଯାଇ ଫେରେନାହିଁ। ଏହି ହର୍ୟଶ୍ୱମାନେ ହରାଇଗଲେ, ତେଣୁ ପୁନି ଦକ୍ଷ ଏକ ହଜାର ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ଯାହାଙ୍କୁ ଶବଳା କୁହାଯାଏ। ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। ନାରଦ ଏହି ଶବଳାମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ: “ପୃଥିବୀର ମାପ ଜାଣି, ତୁମେ ତୁମ ଭାଇମାନେ କେଉଁଠି ଗଲେ ଚିନ୍ତା କର; ପରେ ତୁମେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ସୃଷ୍ଟି କରିବ।” ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପଥେ ଚଲିଗଲେ, ଏହିପରି ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ଯାଇଥିଲେ। ଏମିତି ଶବଳାମାନେ ମଧ୍ୟ ହରାଇଗଲେ, ତେଣୁ ପ୍ରଚେତସପୁତ୍ର ପ୍ରଜାପତି ଦକ୍ଷ ବୈରିଣୀରେ ସଠିଏଜଣ ଝିଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ସେ ଦଶଜଣ ଝିଅକୁ ଧର୍ମଙ୍କୁ, ତେରଜଣ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ, ସତେଇଜଣ ସୋମଙ୍କୁ, ଚାରିଜଣ ଅରିଷ୍ଟନେମିଙ୍କୁ, ଦୁଇଜଣ ଭୃଗୁପୁତ୍ରଙ୍କୁ, ଦୁଇଜଣ କୃଶାଶ୍ବଙ୍କୁ, ଦୁଇଜଣ ଅଙ୍ଗିରାସଙ୍କୁ ବିବାହ କରାଇଦେଲେ। ଏହିପରି ତାଙ୍କ ନାମ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଏ। ଏବେ ଦେବମାତାମାନଙ୍କ ସନ୍ତାନ ଓ ବଂଶବିସ୍ତାର ଆରମ୍ଭରୁ ଶୁଣ: ମାରୁତ୍ବତୀ, ବସୁ, ଯାମି, ଲମ୍ବା, ଭାନୁ, ଓ ଅରୁନ୍ଧତୀ। ଧର୍ମଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ ହେଲେ: ସଙ୍କଲ୍ପା, ମୁହୂର୍ତ୍ତା, ସାଧ୍ୟା, ବିଶ୍ୱା, ଓ ଭାମିନୀ। ଏଁମାନଙ୍କ ପୁଅମାନେ: ବିଶ୍ୱାଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱଦେବମାନେ, ସାଧ୍ୟାଙ୍କୁ ସାଧ୍ୟମାନେ, ମାରୁତ୍ବତୀଙ୍କୁ ମାରୁତମାନେ, ବସୁଙ୍କୁ ବସୁମାନେ। ଭାନୁଙ୍କ ପୁଅ ଭାନବ, ମୁହୂର୍ତ୍ତାଙ୍କ ପୁଅ ମୁହୂର୍ତ୍ତକ, ଲମ୍ବାଙ୍କୁ ଘୋଷନାମାନ, ନାଗବୀଥିଙ୍କୁ ଯାମିଜ। ସଙ୍କଲ୍ପାଙ୍କ ପୁଅ ସଙ୍କଲ୍ପ। ବସୁମାନେ ଅଟିଜଣ ଦେବତା, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ବ୍ୟାପିଛନ୍ତି: ଆପ, ଧ୍ରୁବ, ସୋମ, ଧର, ଅନିଳ, ଅନଳ, ପ୍ରତ୍ୟୁଷ, ପ୍ରଭାସ। ରୁଦ୍ରମାନେ ଏଗାରଜଣ: ଅଜଏକପାଦ, ଅହିର୍ବୁଧ୍ନ୍ୟ, ବିରୂପାକ୍ଷ, ସଭୈରବ, ହର, ବହୁରୂପ, ତ୍ରୟମ୍ବକ, ସୁରେଶ୍ୱର, ସାବିତ୍ର, ଜୟନ୍ତ, ପିଣାକୀ, ଅପରାଜିତ। ଏହି ରୁଦ୍ରମାନେ ସେନାପତି। ଏବେ କଶ୍ୟପଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନ: ଅଦିତି, ଦିତି, ଅରିଷ୍ଟା, ସୁରସା, ମୁନି, ସୁରଭି, ବିନତା, ତାମ୍ରା, କ୍ରୋଧବଶା, ଇଲା, କଦ୍ରୁ, ତ୍ୱିଷା, ଦାନୁ। ଏମାନଙ୍କର ସନ୍ତାନମାନଙ୍କ ବିସ୍ତୃତ କଥା ମୁଁ କହିବି। ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁଙ୍କ ଅନ୍ତରାଳରେ ତୁଷିତ ନାମକ ଦେବମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ଏଭଳି ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସର୍ପ, ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ଏହିପରି ହେଇଥିଲା।