ଆକାଶରେ ଯେଉଁ ସବୁ ତାରା ଦେଖାଯାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଏହି ସମଗ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ସହିତ ଅବିନାଶୀ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି, ଏହି କାରଣରେ ସେମାନେ ‘ତାରା’ ବୋଲି ଖ୍ୟାତ। ଏହି ସମସ୍ତ ତାରାମଣ୍ଡଳ ନିଜ ରଶ୍ମିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏହି ତାରା ଓ ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କୁ ନିଜ ଅନ୍ତର୍ଗତ କରିଥାଏ। ଏଠାରେ କିଛି ପୁଣ୍ୟ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଜନ୍ମ ଶେଷରେ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ଅବସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ଏହି ଗତି କାରଣରୁ ସେମାନେ ‘ତାରା’ ବୋଲି ଓ ନିଜ ଧଳା ରୂପରୁ ‘ତାରା’ ନାମରେ ପରିଚିତ। ଦିବ୍ୟ, ପୃଥିବୀ ଓ ରାତ୍ରିର ଯେଉଁ ତାରା ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ସୂର୍ଯ୍ୟ ସବୁବେଳେ ନେଇଥାଏ, ଅନ୍ଧକାର ତାରାମାନଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ମଧ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ନେଇଥାଏ। ଯଜ୍ଞ ଓ ଗତିର କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହି ତତ୍ତ୍ୱକୁ ବିବେଚନା କରାଯାଏ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଜଳର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାକୁ ଆକର୍ଷଣ କରିଥିବାରୁ ତାଙ୍କୁ ‘ସବିତା’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଆନନ୍ଦର ତତ୍ତ୍ୱ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ; ଏହି ଚନ୍ଦ୍ର ଧଳା, ଅମୃତମୟ ଓ ଶୀତଳ ଭାବରେ ପ୍ରତୀତି ହୁଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଦୀପ୍ତିମାନ, ଜଳମୟ ଓ ଶୁଭ୍ର ମଣ୍ଡଳ ଅଣ୍ଡ ଭଳି ଗୋଲାକାର ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ। ଏଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ରର ମଣ୍ଡଳ ଘନ ଜଳର ତତ୍ତ୍ୱର, ଯେଉଁଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ମଣ୍ଡଳ ଘନ ଆଲୋକର ଓ ଧଳା ରୂପର। ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ବାସ କରନ୍ତି; ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ସେମାନେ ତାରା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି। ଏହି କାରଣରୁ ଗ୍ରହମାନେ ‘ଗୃହ’ ବୋଲି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳରେ, ଚନ୍ଦ୍ର ଚନ୍ଦ୍ରମଣ୍ଡଳରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି। ଶୁକ୍ର ତାଙ୍କର ଶୋଳସ ରଶ୍ମିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶୁକ୍ରମଣ୍ଡଳକୁ, ବୃହସ୍ପତି ବୃହସ୍ପତିମଣ୍ଡଳକୁ, ମଙ୍ଗଳ ମଙ୍ଗଳମଣ୍ଡଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି। ଶନି ଶନିମଣ୍ଡଳକୁ, ବୁଧ ବୁଧମଣ୍ଡଳକୁ ଓ ରାହୁ ରାହୁମଣ୍ଡଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି। ସମସ୍ତ ତାରା ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି; ଏହି ସମସ୍ତ ଗ୍ରହ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ତାରାମାନେ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ ଆତ୍ମାଙ୍କର। କଳ୍ପ ଆରମ୍ଭରେ, ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତ ଚଳନ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା, ଏବଂ ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ସୃଷ୍ଟିର ପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅବିଚଳିତ ରହିଥାଏ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ନିବାସସ୍ଥଳୀ; ସେମାନେ ପୁନଃପୁନଃ ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ଅଧିକାର କରନ୍ତି। ଯେଉଁ ଦେବତା ପୂର୍ବେ ଗତି କରିଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଆସିବେ କିମ୍ବା ନାଆସିବେ, ଓ ଏବେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ସହ ଏହି ନିବାସଗୁଡ଼ିକ ଏହି ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ ଅବିଚଳିତ ଅଛି। ଏହି ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଗ୍ରହମାନେ ‘ଦିବ୍ୟ’ ଭାବରେ ପରିଚିତ; ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଯିଏ ବିବସ୍ୱତ ଓ ଅଦିତିଙ୍କ ପୁତ୍ର, ସେ ‘ବୈବସ୍ୱତ ମନ୍ବନ୍ତର’ରେ ପରିଚିତ। ଦୀପ୍ତିମାନ ସୋମ, ଏକ ଋଷିଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଦେବତା ଓ ଭାସୁ ଭାବରେ ଖ୍ୟାତ; ଶୁକ୍ର, ଭାର୍ଗବ ଓ ଅସୁରପୂଜକ ଭାବେ ଜଣାଶୁଣା। ଦେବତାଙ୍କ ଗୁରୁ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କ ପୁତ୍ର ବୃହସ୍ପତି; ମନୋହର ବୁଧ ଏକ ଋଷିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବେ ସ୍ମୃତ। ଅଦ୍ଭୁତ ଆକୃତିର ଶନେଇଶ୍ଚର, ସଞ୍ଜ୍ଞା ଓ ବିବସ୍ୱତଙ୍କ ପୁତ୍ର; ଅଗ୍ନି, ବିକେଶୀଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଲାଲ ଶିଖା ଅଛି। ଦକ୍ଷଙ୍କ କନ୍ୟାମାନେ ତାରା ଓ ନକ୍ଷତ୍ର ଭାବରେ ପରିଚିତ; ସିଂହିକାଙ୍କ ପୁତ୍ର ସ୍ୱର୍ଭାନୁ ଏକ ଅସୁର, ଯିଏ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ବିପଦ ଦେଇଥାଏ। ଚନ୍ଦ୍ର, ତାରା, ଗ୍ରହ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ, ଯେଉଁମାନେ ଆତ୍ମଗର୍ବିତ ସେମାନେ ପରିଚିତ; ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ଆଗରୁ ବିବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି, ଦେବତାମାନେ ଏଠାରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ। ବିବସ୍ୱତଙ୍କ ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିବାସ ଅଗ୍ନିମୟ ଓ ହଜାର ରଶ୍ମିର; ଚନ୍ଦ୍ରମଣ୍ଡଳ ଜଳମୟ ଓ ଶୁଭ୍ର। ବୁଧଙ୍କ ନିବାସ ଜଳମୟ, କୃଷ୍ଣ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ; ଶୁକ୍ରଙ୍କ ନିବାସ ମଧ୍ୟ ଜଳମୟ ଓ ଧଳା, ଶୋଳସ ରଶ୍ମିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ମଙ୍ଗଳଙ୍କ ଉତ୍ତମ ନିବାସ ଲାଲ ଓ ନଅ ରଶ୍ମିର; ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ନିବାସ ହଳଦିଆ, ବଡ଼ ଓ ଶୋଳସ ଅଗ୍ନିଶିଖାର। ଶନେଇଶ୍ଚରଙ୍କ ନିବାସ କଳା, ଆଠ ରଶ୍ମିର; ସ୍ୱର୍ଭାନୁଙ୍କ ନିବାସ ଅନ୍ଧକାର, ଜୀବମାନଙ୍କୁ ବିପଦ ଦେବାର ନିବାସ। ସମସ୍ତ ତାରା ଏକ ଏକ ରଶ୍ମି ଥିବା ଋଷି ଭାବରେ ଜଣାଯାନ୍ତି; ସେମାନେ ପୁଣ୍ୟଶ୍ରୀ ଲୋକଙ୍କ ନିବାସ ଏବଂ ପ୍ରକୃତିକ୍ରମେ ଧଳା। ସେମାନେ ଘନ ଜଳରୁ ତିଆରି ହୋଇଛନ୍ତି, କଳ୍ପ ଆରମ୍ଭରେ ସୃଷ୍ଟି; ସୂର୍ଯ୍ୟ ରଶ୍ମି ସହ ବିଳୟରେ ସେମାନେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ। ସବିତା (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ନିବାସ ନଅ ହଜାର ଯୋଜନ ପ୍ରମାଣିତ; ତାଙ୍କର ବ୍ୟାସ ତାହାର ତିନି ଗୁଣା। ଚନ୍ଦ୍ରର ପ୍ରମାଣ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଦୁଇ ଗୁଣା; ସ୍ୱର୍ଭାନୁ ଦୁହିଁକୁ ସମାନ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ତଳେ ଗତି କରେ। ପୃଥିବୀର ଛାୟାକୁ ଉଠାଇ, ଏକ ବୃତ୍ତାକାର ରୂପ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା; ସ୍ୱର୍ଭାନୁଙ୍କ ବଡ଼ ନିବାସ ତୃତୀୟ, ଯାହା ଅନ୍ଧକାରରୁ ଗଠିତ। ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇ, ଏହା ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ସମୟରେ ସମାନ ଗତି କରେ; ଚନ୍ଦ୍ରଠାରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ପହଞ୍ଚିଏ, ପୁଣି ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ସମୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଣ୍ଡଳକୁ ଯାଏ। ଏହା ସ୍ୱର୍ଭାନୁକୁ ଧକ୍କା ଦେଇଥିବାରୁ ‘ସ୍ୱର୍ଭାନୁ’ ନାମ ପାଇଛି; ଚନ୍ଦ୍ରର ଷୋଳସ ଅଂଶ ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଛି। ନିବାସ ଓ ମଣ୍ଡଳ ମାପରୁ, ଏକ ଯୋଜନର ଟିପ୍ ପରିମାଣରୁ, ଭାର୍ଗବଠାରୁ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଅଭାବରେ ବୃହସ୍ପତି ଚିହ୍ନିତ। ଭକ୍ର (ମଙ୍ଗଳ) ଓ ସୌରି (ଶନି) ବୃହସ୍ପତିଠାରୁ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଅଭାବରେ ସ୍ମୃତ; ତାଙ୍କର ମଣ୍ଡଳ ଓ ପ୍ରମାଣ ମାପରୁ, ବୁଧ ତାଙ୍କଠାରୁ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଅଭାବରେ। ଏଠାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ତାରା ଓ ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ ବୁଧଙ୍କ ପ୍ରମାଣ ଓ ମଣ୍ଡଳରେ ସମାନ। ଯେଉଁଠାରେ ଯଥାର୍ଥ ଜାଣିଛନ୍ତି, ଅଧିକାଂଶ ତାରା ଚନ୍ଦ୍ର ସହ ଯୁକ୍ତ; ତାରା ଓ ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କ ରୂପ ପରସ୍ପର ଅଭାବରେ ଅଛି। ଚାରି ଶତ, ତିନି ଶତ, ଦୁଇ ଶତ ଯୋଜନ—ଏହି ସମସ୍ତ ତଳସ୍ଥ ତାରାମଣ୍ଡଳର ମଣ୍ଡଳ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅର୍ଧ ଯୋଜନ ଠାରୁ କମି ମାପ ନାହିଁ; ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ତିନି ଗ୍ରହ ଦୂର ଦୂରେ ଗତି କରନ୍ତି।