ଏକ ସମୟରେ, ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏବଂ ମହାର୍ଷିମାନେ ପ୍ରସ୍ନ କଲେ—ଯେ କଳିଯୁଗରେ ଯୋଗଶାସ୍ତ୍ରର ଅଧ୍ୟାପକମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏବଂ ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କେଉଁଠି ଏହି ଗୁପ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଅଛି? ତେଣୁ ଏହି ପ୍ରସ୍ନର ଉତ୍ତରରେ ଆଚାର୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଲେ— ବାଚଶ୍ରବା ମୁନି, ଶୁଷ୍ମାୟଣି ପବିତ୍ର, ତ୍ରିଣବିନ୍ଦୁ ନିଷ୍ଠାପରାୟଣ ମୁନି, ଶକ୍ତି, ଶାକ୍ତେୟ ଏବଂ ଉତ୍ତର—ଏମାନେ ଏହି ପ୍ରଥମ ଶ୍ରେଣୀର ମହାର୍ଷି। ଜାତୂକର୍ଣ୍ୟ, ହରି ନିଜେ, କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ ମୁନି—ଏମାନେ ବ୍ୟାସମାନେ; କଳିଯୁଗରେ ଏହି ବ୍ୟାସମାନେ ଯୋଗଶାସ୍ତ୍ରର ଅଧ୍ୟାପକମାନଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣିବେ। ପ୍ରଭୁ, ରୁଦ୍ର ଏବଂ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଅନେକ ଅବତାର ଅଛି; ଏହି ଅବତାରମାନେ ଚକ୍ର ଏବଂ ଯୁଗରେ, ବିଶେଷ କରି କଳିଯୁଗରେ, ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଉପସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି। ମୁଁ ଏବେ ବୈବସ୍ୱତ ଚକ୍ରରେ, ଭୂତପୂର୍ବ ଭୂମିର ବରାହ କଳ୍ପରେ, ଏହି ଅବତାରମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଆଉ ଏହି ଚକ୍ରମାନେ କଥାହେବି। ତୁମେ ବରାହ କଳ୍ପରେ ବର୍ତ୍ତମାନ ମନ୍ୱନ୍ତରମାନେ ବିବରଣ କରିବା ଉଚିତ, ଏହିପରି ଉପର ଚକ୍ରମାନେ ଏବଂ ବୈବସ୍ୱତ ଚକ୍ରରେ ସିଦ୍ଧମାନେ ବିବରଣ କରିବା ଉଚିତ। ମନୁମାନେ: ପ୍ରଥମେ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ, ତାପରେ ସ୍ୱାରୋଚିଷ, ଉତ୍ତମ, ତାମସ, ରୈବତ, ଚାକ୍ଷୁଷ। ବୈବସ୍ୱତ, ସାବର୍ଣି, ଧର୍ମ ସାବର୍ଣି, ପିଶଙ୍ଗ, ଅପିଶଙ୍ଗାଭ, ଶବଳ, ଏବଂ ବର୍ଣ୍ଣକ। 'ଅ' ରେ ଆରମ୍ଭ ଏବଂ 'ଔ' ରେ ଶେଷ ହେଉଥିବା ମନୁମାନେ: ଶ୍ୱେତ, ପାଣ୍ଡୁ, ରକ୍ତ, ତାମ୍ର, ପୀତ, କାପିଳ। କୃଷ୍ଣ, ଶ୍ୟାମ, ଧୂମ୍ର, ସୁଧୂମ୍ର, ଅପିଶଙ୍ଗ, ପିଶଙ୍ଗ, ତ୍ରିବର୍ଣ୍ଣ, ଶବଳ। ଏହି ଶୁଭ୍ର ମନୁମାନେ କଳନ୍ଧୁର ନାମରେ ତାଙ୍କ ରଙ୍ଗ ଅନୁଯାୟୀ ବର୍ଣ୍ଣିତ; ନାମ ଏବଂ ରଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା, ପୁନଃ ରଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା। ଯେଉଁମାନଙ୍କ ତତ୍ତ୍ୱ ଶବ୍ଦରେ ଅଛି, ସେମାନେ ନାମିତ ହେଇଛନ୍ତି; ଏବଂ ଅନ୍ତଃପ୍ରଭୁମାନେ: ବୈବସ୍ୱତ, ଋକାର, ମନୁ, କୃଷ୍ଣ, ସୁରେଶ୍ୱର। ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସପ୍ତମ ଯୋଗୀମାନେ ପ୍ରସଙ୍ଗ କରିବି, ଯୁଗର ଚକ୍ରରେ, ପୂର୍ବ କଳ୍ପରେ ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତ କଳ୍ପରେ। ବରାହ କଳ୍ପରେ ସପ୍ତମ ଅନ୍ତରାଳ ଅନୁଯାୟୀ ବର୍ଣ୍ଣିତ; ଏବଂ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଯୋଗିକ ଅବତାର ଏବଂ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଗୋତ୍ର। ସମସ୍ତ ସମୟ ଏବଂ ଚକ୍ରରେ ଯୋଗୀମାନେ: ପ୍ରଥମେ ଶ୍ୱେତ; କଳିରେ ରୁଦ୍ର; ସୁତରା, ମଦନ। ସୁହୋତ୍ର, କଙ୍କଣ, ଲୋକାକ୍ଷି; ଜୈଗୀଷବ୍ୟ, ଦଧିବାହନ। ଋଷଭ, ଉଗ୍ର, ଅତ୍ରି, ସୁବାଳକ; ଗୌତମ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି, ଦେବମାନେ ପୂଜିତ। ବେଦଶୀର୍ଷ, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ, ଗୁହାବାସୀ, ଚୂଡାଧାରୀ; ଜଟାମାଳୀ, ଟ୍ଟହାସା, ଦାରୁକ, ଲାଙ୍ଗଲୀ। ଶୂଳୀ, ଦଣ୍ଡୀ, ମୁଣ୍ଡୀଶ୍ୱର; ସହିଷ୍ଣୁ, ସୋମଶର୍ମା, ନକୁଳୀଶ, ଜଗତ୍ ଗୁରୁ। ବୈବସ୍ୱତ ଅନ୍ତରାଳରେ ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ଯୋଗ ଅବତାରମାନେ ସଠିକ୍ ବର୍ଣ୍ଣିତ, ସମସ୍ତ ଚକ୍ରରେ ନିଷ୍ଠାପରାୟଣ। ଡ୍ୱାପରରେ ବ୍ୟାସ ଏବଂ ପ୍ରମୁଖ ମୁନିମାନେ; ଡ୍ୱାପରରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଚାରି ଅବିନାଶୀ ଶିଷ୍ୟମାନେ। ଶ୍ୱେତ, ଶ୍ୱେତଶିଖଣ୍ଡୀ, ଶ୍ୱେତାଶ୍ୱ, ଶ୍ୱେତଲୋହିତ; ଦୁନ୍ଦୁଭି, ଶତରୂପା, ଋଚୀକ, କେତୁମାନ। ବିଶୋକ, ବିକେଶ, ବିପାଶା, ପାପନାଶୀ; ସୁମୁଖ, ଦୁର୍ମୁଖ, ଦୁର୍ଦମ, ଦୁରତିକ୍ରମ। ସନକ, ସନନ୍ଦ, ପ୍ରଭୁ, ସନାତନ; ଋଭୁ, ସନତ୍କୁମାର, ସୁଧାମା, ବିରଜା। ଶଂଖପାଦ, ବୈରଜ, ମେଘ; ସାରସ୍ବତ, ସୁବାହନ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି; ମେଘବାହ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତେଜସ୍ୱୀ। କପିଳ, ଅସୁରି, ପଞ୍ଚଶିଖ; ବାଲ୍କଳ, ମହାୟୋଗୀ, ଧର୍ମିକ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ପରାଶର, ଗର୍ଗ, ଭାର୍ଗବ, ଆଙ୍ଗିରସ; ବଳବନ୍ଧୁ, ନିରାମିତ୍ର, କେତୁଶୃଙ୍ଗ, ତପୋଧନ। ଲମ୍ବୋଦର, ଲମ୍ବ, ଲମ୍ବାକ୍ଷ, ଲମ୍ବକେଶକ; ସର୍ବଜ୍ଞ, ସମଦ୍ଧ, ସାଧ୍ୟ, ସର୍ବ। ସୁଧାମା, କାଶ୍ୟପ, ବାସିଷ୍ଠ, ବିରଜା, ଅତ୍ରି, ଦେବସଦ, ଶ୍ରବଣ, ଶ୍ରବିଷ୍ଠକ, କୁଣି, କୁଣିବାହୁ, କୁଶରୀର, କୁନେତ୍ରକ। କାଶ୍ୟପ, ଉଶନା, ଚ୍ୟବନ, ବୃହସ୍ପତି, ଉତଥ୍ୟ, ବାମଦେବ, ମହାୟୋଗୀ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ବାଚଶ୍ରବା, ସୁଧୀକ, ଶ୍ୟାବାଶ୍ୱ, ତପସ୍ୱୀ, ହିରଣ୍ୟନାଭ, କୌଶଳ୍ୟ, ଲୋକାକ୍ଷି, କୁଥୁମି। ସୁମନ୍ତୁ, ବର୍ବରୀ, କବନ୍ଧ, କୁଶିକଂଧର, ପ୍ଲକ୍ଷ, ଦାଲ୍ଭ୍ୟାୟଣି, କେତୁମାନ, ଗୋପନ। ଭଲ୍ଲାବୀ, ମଧୁପିଙ୍ଗ, ଶ୍ୱେତକେତୁ, ଉଶିକ, ବୃହଦଶ୍ୱ, ଦେବଲ, କବି। ଶାଳିହୋତ୍ର, ଅଗ୍ନିବେଶ, ଯୁବନାଶ୍ୱ, ଶରଦ୍ୱସୁ, ଚଗଲା, କୁଣ୍ଡକର୍ଣ୍ଣ, କୁମ୍ଭ, ପ୍ରବାହକ। ଉଲୂକ, ବିଦ୍ୟୁତ, ମଣ୍ଡୂକ, ଆଶ୍ୱଲାୟନ, ଅକ୍ଷପାଦ, କୁମାର, ଉଲୂକ, ଭତ୍ସ। କୁଶିକ, ଗର୍ଭ, ମିତ୍ର, କୌରୁଷ୍ୟ—ଏମାନେ ସମସ୍ତ ଯୋଗୀ ପରମ୍ପରାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶିଷ୍ୟ। ପବିତ୍ର, ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ, ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ଯୋଗରେ ନିଷ୍ଠାପରାୟଣ—ଏହି ପାଶୁପତ ସିଦ୍ଧମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭସ୍ମରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ। ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଏବଂ ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ, ଶତ ଏବଂ ହଜାରେ, ପାଶୁପତ ଯୋଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ରୁଦ୍ରର ଲୋକରେ ବିସ୍ଥାପିତ। ଦେବମାନେ ଠାରୁ ପିଶାଚ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପାଶୁ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ; କାରଣ ଭବା ତାଙ୍କ ନାଥ, ତେଣୁ ଭବାଙ୍କୁ ପାଶୁପତି କୁହାଯାଏ। ଏହି ଯୋଗ, ପାଶୁପତ ନାମରେ ପରିଚିତ, ରୁଦ୍ର, ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ନାଥ, ସ୍ଥାପନ କରିଛନ୍ତି, ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଉଚ୍ଚତମ ଏବଂ ନିମ୍ନତମ ଶକ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ। ଏବେ, ମୁଁ ସିଵ ନିଜେ ଯୋଗର ସ୍ଥାନମାନେ ସ୍ଥାପନ କରିଥିବା, ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତର କ୍ଷେମ ପାଇଁ, ସଂକ୍ଷେପରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି।