ଏହି ଶ୍ରେଣୀର ଶାସ୍ତ୍ର ଶ୍ଲୋକଗୁଡିକର ଅନୁସାରେ, ଏକ ଦିବ୍ୟ ଗଳ୍ପ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏଠି ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ପାଉଛୁ ଯେ ଅଗ୍ନିର ତିନି ପ୍ରକାର ଅଛି—ଏକ ହେଉଛି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶିକ୍ଷା ଦେଇଥିବା ଶକ୍ତି, ଦ୍ୱିତୀୟ ହେଉଛି ଜଳରେ ବସିଥିବା ଅଗ୍ନି, ତୃତୀୟ ହେଉଛି ପଦ୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅଗ୍ନି। ଏମାନେ ଅଗ୍ନିର ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି—ଏହି ଅଗ୍ନି ହେଉଛି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପାଚକ ଅଗ୍ନି, ସୂର୍ୟ ଅଗ୍ନି ଓ ଜଳ ଅଗ୍ନି। ସୂର୍ୟ ତାଙ୍କର କିରଣ ଦ୍ୱାରା ଜଳକୁ ଶୋଷଣ କରି ଉଜ୍ଵଳ ହେଉଛନ୍ତି; ପଦ୍ମଯ ଅଗ୍ନି ଜଳରେ ବସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଜଳ ଅଗ୍ନିକୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରି ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ରହିଥାଏ। ମାନବ ଚିତ୍ତରେ, ଉଦରରେ ଅଗ୍ନି ଅନେକ ପ୍ରକାର ରହିଥାଏ—ଏହି ଅଗ୍ନି ତାରା ଚମକ ଦେଖିବାକୁ ନ ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ, ପବନ ସହିତ ଏହା ପଚାଇଥାଏ, ଏହି ଅଗ୍ନିକୁ ପାଚକ ଅଗ୍ନି କୁହାଯାଏ। ସୂର୍ୟ ଅସ୍ତମିତ ହେବା ସମୟରେ ଏକ ଶ୍ୱେତ, ଗୋଳ ଓ ଶୀତଳ ଆକୃତି ଦେଖାଯାଏ, ଏହି ହେଉଛି ସୂର୍ୟର ରୂପ। ରାତିରେ ଅଗ୍ନି ସୂର୍ୟର ଗୋଳକରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଦୂରରୁ ଉଜ୍ଵଳ ହୁଏ; ପୁଣି ସୂର୍ୟ ଉଦୟ ହେଲେ, ତାର ତାପ ପୁଣି ସୂର୍ୟରେ ଯାଏ। ପୃଥିବୀର ଅଗ୍ନିର ପଦ ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନି ଜ୍ୱଳିଥାଏ; ସୂର୍ୟ ଓ ପୃଥିବୀ ଅଗ୍ନି ଦୁଇଁ ଜଣ ଅପ୍ରତିମ ଆଲୋକ ଓ ତାପ ଦେଉଛନ୍ତି। ଏମାନେ ପରସ୍ପର ମିଶି ଏକାଉଁକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରନ୍ତି; ପୃଥିବୀର ଉତ୍ତର ଅଂଶରେ ଜଳ ଅଛି, ଦକ୍ଷିଣ ଅଂଶରେ ଅଗ୍ନି। ସୂର୍ୟ ପୁଣିପୁଣି ଉଦୟ ହୁଏ, ପୁଣିପୁଣି ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରେ; ଦିନ ଓ ରାତି ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ୟର ଅନ୍ତର୍ଗତ ହେବାରୁ ଜଳ ତାମ୍ରୀୟ ହୋଇଯାଏ। ସୂର୍ୟ ଅସ୍ତମିତ ହେଲେ, ଜଳ ଦିନରେ ପ୍ରବେଶ କରେ; ଏହି ଦ୍ୱାରା ରାତିରେ ଜଳ ଶ୍ୱେତ ଓ ଚମକୁଥିବା ଦେଖାଯାଏ। ଏହି ଅନୁକ୍ରମ ଅନୁସାରେ, ପୃଥିବୀର ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଉତ୍ତର ଅଂଶରେ, ସୂର୍ୟ ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତମୟ, ଦିନ ଓ ରାତି, ଜଳ ସଦା ପ୍ରବେଶ କରେ। ସୂର୍ୟ ତାଙ୍କର କିରଣ ଦ୍ୱାରା ଜଳ ପିଇ ଉଜ୍ଵଳ ହୁଏ; ଏହି ଦିବ୍ୟ ଓ ପବିତ୍ର ସୂର୍ୟ, ପୃଥିବୀ ଅଗ୍ନି ସହିତ ମିଶି ଉଜ୍ଵଳ ହେଉଛନ୍ତି। ଏହି ଅଗ୍ନିକୁ ହଜାର ପଦ ଥିବା, ଗୋଳ ମଟି ଭଳି ଦେଖାଯାଏ; ଏହି ଅଗ୍ନି ପ୍ରତିଦିନ ହଜାର ନାଲି ଦ୍ୱାରା ଚାରିପାଖରୁ ଜଳକୁ ଆକର୍ଷଣ କରେ। ଏହି ନାଲିଗୁଡିକ ହେଉଛି ସମୁଦ୍ର, କୂଆ, ମେଘ, ଚଳିତ ଓ ଅଚଳ ଜଳ, ତଳା, ଝରଣା ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ। ଏହି ହଜାର କିରଣ ଶୀତଳତା, ବର୍ଷା ଓ ତାପ ଦେଉଛି; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଚାରିଶ ନାଲି ବିଶେଷ ଆକୃତିରେ ବର୍ଷା କରେ। ସେଗୁଡିକୁ ପାତ୍ର, ମାଳା, ପତାକା, ଝରଣା ଭାବରେ କୁହାଯାଏ; ବର୍ଷା କରୁଥିବା ସମସ୍ତ କିରଣ 'ଅମୃତ' ନାମରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ତିନିଶ ନାଲି ହେଉଛି ବରଫ ଦେବା କିରଣ; ଏମାନେ ତାନ୍ତ, ମେଘ, ବରଫ ପାତ କରୁଥିବା ଶୀତଳ ଏବଂ ବରଫ ଉତ୍ପାଦନ କରୁଥିବା। ସମସ୍ତ ମିଶି 'ଚନ୍ଦ୍ର କିରଣ' ନାମରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ; ହଳଦିଆ, ଶ୍ୱେତ, ଦିଗ୍ବଳି, ଏବଂ ଗୋମାନ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଶ୍ୱେତ କିରଣ ତିନିଶ ନାମରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ, ଏହି କିରଣ ଦ୍ୱାରା ଚନ୍ଦ୍ର ମାନବ, ପିତୃ, ଦେବତାଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରେ। ଏଠି ମାନବକୁ ଔଷଧି, ପିତୃଙ୍କୁ ହୋମ, ଦେବତାଙ୍କୁ ଅମୃତ ଦେଇ ତିନି ଜଗତରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରେ। ବସନ୍ତ ଓ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ ସୂର୍ୟ ତିନିଶ କିରଣ ଦ୍ୱାରା ଜ୍ୱଳିଥାଏ; ବର୍ଷା ଓ ଶରତ ଋତୁରେ ସେ ଚାରିଶ କିରଣ ଦ୍ୱାରା ବର୍ଷା କରେ। ଶୀତ ଓ ଶିଶିର ଋତୁରେ ସୂର୍ୟ ତିନି କିରଣ ଦ୍ୱାରା ବରଫ ଦେଉଛନ୍ତି—ଇନ୍ଦ୍ର, ଧାତା, ଭଗ, ପୂଷା, ମିତ୍ର, ବରୁଣ, ଏବଂ ଆର୍ୟମନ। ଅଂଶୁ, ବିବସ୍ୱାନ୍, ତ୍ୱଷ୍ଟା, ପର୍ଜନ୍ୟ, ବିଷ୍ଣୁ, ମାଘ ମାସରେ ବରୁଣ, ଫାଲ୍ଗୁନରେ ସୂର୍ୟ। ଚୈତ୍ରରେ ଅଂଶୁ; ବୈଶାଖରେ ତାପଦାତା ଧାତା; ଜ୍ୟେଷ୍ଠରେ ଇନ୍ଦ୍ର; ଆଷାଢରେ ଆର୍ୟମନ ଓ ରବି। ଶ୍ରାବଣରେ ବିବସ୍ୱାନ୍; ପ୍ରୌଷ୍ଠପଦରେ ଭଗ; ଆଶ୍ୱୟୁଜରେ ପର୍ଜନ୍ୟ; କାର୍ତିକରେ ତ୍ୱଷ୍ଟା ଓ ରବି। ମାର୍ଗଶୀର୍ଷରେ ମିତ୍ର; ପୌଷରେ ନିତ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁ; ମାଘରେ ବରୁଣଙ୍କର ସୂର୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଞ୍ଚ ହଜାର କିରଣ ଦ୍ୱାରା। ପୂଷା ଦେବତା ଅଂଶୁ ଛଉ ହଜାର କିରଣ ଦ୍ୱାରା ଉଜ୍ଵଳ; ଧାତା ସାତ ହଜାର; ଶତକ୍ରତୁ ଆଠ ହଜାର। ବିବସ୍ୱାନ୍ ଦଶ କିରଣ ଦ୍ୱାରା ଚଳିଥାଏ; ଭଗ ଏକ ଦଶ; ମିତ୍ର ସାତ; ତ୍ୱଷ୍ଟା ଆଠ। ଆର୍ୟମନ ଦଶ କିରଣ ଦ୍ୱାରା ଚଳିଥାଏ; ପର୍ଜନ୍ୟ ନଉ; ବିଷ୍ଣୁ ଛଉ ହଜାର କିରଣ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀକୁ ତାପ ଦେଉଛନ୍ତି। ବସନ୍ତରେ ସୂର୍ୟ କପିଳ ରଙ୍ଗର; ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଚମକର; ବର୍ଷାରେ ଶ୍ୱେତ; ଶରତରେ ଦୂଷ୍ୟ ରଙ୍ଗର। ଶୀତରେ ତାମ୍ରୀୟ; ଶିଶିରରେ ଲାଲ; ଏହି ଭାବରେ ସୂର୍ୟର ରଙ୍ଗ ବିବର୍ଣ୍ନ ହୋଇଥାଏ। ସୂର୍ୟ ଔଷଧିକୁ ଶକ୍ତି, ପିତୃଙ୍କୁ ହୋମ, ଦେବତାଙ୍କୁ ଅମୃତ ଦେଉଛନ୍ତି; ସୂର୍ୟ ଏହି ତିନିକୁ ତିନି ଲୋକରେ ରଖିଥାଏ। ଏହି ହଜାର କିରଣ ବିଶ୍ୱର କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରେ, ଲୋକଗୁଡିକୁ ଭାଗ କରି, ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଶୀତ ଓ ତାପ ମୁକ୍ତ କରେ। ଏହି ଉଜ୍ଵଳ ଓ ଚମକୁଥିବା ଗୋଳକ, ସୂର୍ୟ ନାମରେ ପରିଚିତ, ତାରା, ଗ୍ରହ, ଚନ୍ଦ୍ରର ମୂଳ ଓ ଆଧାର। ସମସ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ର, ତାରା ଓ ଗ୍ରହଗୁଡିକୁ ସୂର୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ; ସୋମ, ତାରାଙ୍କର ନାୟକ, ଶାସ୍ତ୍ରର ଉଜ୍ଵଳ ଆଖି। ସୂର୍ୟ ସ୍ୱୟଂ ଶାସ୍ତ୍ରର ଦକ୍ଷିଣ ଆଖି; ଏହି ଦୁଇ ଆଖି ଏହି ଜଗତରେ ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ଦିଗଦର୍ଶନ କରେ। ଅନ୍ୟ ଗ୍ରହଗୁଡିକୁ ଅଧିପତି ଭାବରେ ଜାଣିବା ଉଚିତ; ଅଗ୍ନି, ସୂର୍ୟ, ଜଳ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ପଠିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏବେ ମୁଁ ଅନ୍ୟ ଗ୍ରହଗୁଡିକର ସ୍ୱଭାବ ବିବର୍ଣ୍ନ କରିବି: ଦେବତାଙ୍କର ନାୟକ ଶ୍କନ୍ଦ, ଗ୍ରହମାନ୍ୟ ଅଙ୍ଗାରକ ନାମରେ ପରିଚିତ। ଏହି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ବୁଧକୁ ନାରାୟଣ ଦେବତା ବୋଲି କୁହନ୍ତି; ଯମ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାୟକ, ସ୍ୱୟଂ ଜୀବଙ୍କ ନାୟକ। ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶନିଶ୍ଚର ଦୀର୍ଘ ଚଳିତ ମହାଗ୍ରହ, ଦେବତା ଓ ଦାନବଙ୍କର ଅଧ୍ୟାପକ; ଦୁଇ ଚମକୁଥିବା ମହାଗ୍ରହ। ତାପରେ, ଶୁକ୍ର ଓ ବୃହସ୍ପତି ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ପୁଅ; ଏହି ତିନି ଜଗତର ମୂଳ ସୂର୍ୟ—ଏହାର କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।