ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହିପରି ଚଳିତ ଯାତ୍ରାରେ ସୂର୍ୟଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଗ୍ରହମାନେ କିପରି ଗତି କରନ୍ତି, ଯେପରି ଦେଖିବାକୁ ଏବଂ ଶୁଣିବାକୁ ମିଳେ, ତାହା ସଂକ୍ଷେପରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଗଲା। ଏହି ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ଉପରେ ଅଧିପତ୍ୟ ପ୍ରଦାନରେ, ପଦ୍ମଯୋନି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭଗବାନଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରାଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ହଜାର କିରଣ ଥିବା ସୂର୍ୟଙ୍କୁ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ଯେପରି ଗୁହାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ। ଏହିହେତୁ, ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସେମାନେ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ପୂଜା କରିବା ଓ ନିୟମାନୁସାରେ ଅଗ୍ନିରେ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ୟ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖ ଦେଖିଲେ ଆଶାକୃତ ଫଳ ଲାଭ କରିପାରିବେ। ଏବେ ଋଷିମାନେ ପଚାରିଲେ—"ପ୍ରଜାପତି ବ୍ରହ୍ମା କିପରି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କଲେ? ଏହି କଥା ଆମକୁ କୁହନ୍ତୁ।" ସୂତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—"ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ଅଧିପତ୍ୟରେ, ଭଗବାନ ସୂର୍ୟଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରିଥିଲେ; ବ୍ରହ୍ମା, ପ୍ରଜାପତି, ସୋମଙ୍କୁ ତାରା ଓ ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କ ଉପରେ ଅଭିଷେକ କଲେ। ବରୁଣଙ୍କୁ ଜଳର ଅଧିପତି, କୁବେରଙ୍କୁ ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ପାୱକଙ୍କୁ ବସୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଭିଷେକ କଲେ। ଡକ୍ଷଙ୍କୁ ପ୍ରଜାପତି, ଶକ୍ରଙ୍କୁ ମାରୁତମାନଙ୍କ ଅଧିପତି, ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ କଲେ। ଧର୍ମଙ୍କୁ ପିତୃମାନଙ୍କ, ନିରୃତିଙ୍କୁ ମାଂସଭୋଜୀମାନଙ୍କ, ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପଶୁମାନଙ୍କ, ନନ୍ଦିଙ୍କୁ ଭୂତମାନଙ୍କ ଅଧିପତି କଲେ। ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କୁ ବୀରମାନଙ୍କ, ଭୟଙ୍କରଙ୍କୁ ପିଶାଚମାନଙ୍କ, ଚାମୁଣ୍ଡାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ପୂଜିତ ମାତୃମାନଙ୍କ ଅଧିପତି କଲେ। ନୀଳାରୁଣ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ରୁଦ୍ର ଓ ଦେବମାନଙ୍କ ଅଧିପତି, ଗଗନଜନିତ ହସ୍ତୀମୁଖ ବିନାୟକଙ୍କୁ ବିଘ୍ନମାନଙ୍କ ଅଧିପତି କଲେ। ଉମାଙ୍କୁ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ଦେବୀ, ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ବାଣୀର ଦେବୀ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ମାୟାବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ନିଜକୁ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆତ୍ମା କଲେ। ହିମବତଙ୍କୁ ପର୍ବତମାନଙ୍କ ଅଧିପତି, ଜାହ୍ନବୀଙ୍କୁ ନଦୀମାନଙ୍କ ଅଧିପତି, ସମୁଦ୍ରକୁ ସମସ୍ତ ଜଳାଶୟର ଅଧିପତି କଲେ। ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଓ ପ୍ଲକ୍ଷକୁ ପିତୃମାନଙ୍କ ଅଧିପତି କଲେ। ଚିତ୍ରରଥଙ୍କୁ ଗନ୍ଧର୍ବ, ବିଦ୍ୟାଧର ଓ କିନ୍ନରମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ, ବଳଶାଳୀ ବାସୁକିଙ୍କୁ ନାଗମାନଙ୍କ ରାଜା, ତକ୍ଷକଙ୍କୁ ସର୍ପମାନଙ୍କ ଅଧିପତି କଲେ। ସୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଅଧିପତି, ଉଚ୍ଚଐଃଶ୍ରବାସ୍କୁ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ରାଜା କଲେ। ସିଂହକୁ ପଶୁମାନଙ୍କ ଅଧିପତି, ବୃଷଭକୁ ଗାଈମାନଙ୍କ, ଶରଭକୁ ମୃଗମାନଙ୍କ ଅଧିପତି, ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗୁହାଙ୍କୁ ସେନାପତି ଓ ଲକୁଳୀଶଙ୍କୁ ବେଦ ଓ ସ୍ମୃତିମାନଙ୍କ ଅଧିପତି କଲେ। ସୁଧର୍ମା, ଶଂଖପଦ, କେତୁମାନ୍ତ ଓ ହେମରୋମାଙ୍କୁ ପ୍ରତିକ୍ରମରେ ଅଭିଷେକ କଲେ। ପୃଥୁଙ୍କୁ ପୃଥିବୀର ଅଧିପତି, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ଅଧିପତି, ଚତୁର୍ମୁଖ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣଜ୍ଞାନୀ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ବୃଷଧ୍ୱଜ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ। ଶମ୍ଭୁଙ୍କ କୃପାରେ ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ କ୍ରମାନୁସାରେ ଅଭିଷେକ କରି, ପୂର୍ବରୁ ନିଯୁକ୍ତ କରି, ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଜଗତ୍ପତି ଚମକିଲେ। ହେ ଋଷିଗଣ, ଏହି ସମସ୍ତ ବିସ୍ତୃତ କଥା ଆପଣମାନେ ଶୁଣିଲେ; ଏହିମାନେ ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳ ସ୍ଥାନ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷିକ୍ତ ହୋଇ ବିଶିଷ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏହି ଶୁଣି, ଋଷିମାନେ ଏପରି ଦୌତ୍ୟ ଭାବେ ଏବଂ ଉତ୍ସୁକତାରେ ରୋମହର୍ଷଣଙ୍କୁ ପୁଣି ପଚାରିଲେ—"ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକ୍ତା, ଆପଣ ଯାହା କହିଲେ, ତାହା ଆମକୁ ଏବେ ଏକଦମ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ କୁହନ୍ତୁ, ଏବଂ ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମାନ୍ତ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ମଧ୍ୟ କରନ୍ତୁ।" ସୂତ ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତରେ ତାଙ୍କର ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ପରମ ଉପଦେଶ ଦେଲେ—"ଏହି ବିଷୟରେ ଯେଉଁଠାରେ ମହାମୁନିମାନେ କହିଛନ୍ତି, ତାହା ମୁଁ କହିବି—ସୂର୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଗତି। ସୂର୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଗ୍ରହମାନେ କିପରି ଦେବତାମାନଙ୍କ ନିବାସରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଏହି ପରେ ମୁଁ ଅଗ୍ନିର ତିନ୍ତି ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ କହିବି। ଦିବ୍ୟ, ପ୍ରାକୃତିକ ଓ ପୃଥିବୀର ଅଗ୍ନି, ଏବଂ ପୃଥିବୀ ସଂଲଗ୍ନ ଅଗ୍ନି—ରାତିର ଶେଷରେ, ଅବ୍ୟକ୍ତ ଜନ୍ମ ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା। ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଥିଲା, ରାତିର ଅନ୍ଧକାର ଦ୍ୱାରା ଢାକା ଥିଲା; ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଅବଶିଷ୍ଟ ଥିଲା, ଏବଂ ଏହି ଦୁନିଆ ବିଶେଷ ଭାବରେ ଲୁଚିଯାଇଥିଲା। ସେଠାରେ, ସ୍ୱୟଂଭୂ ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ ଜଗତର କାମ ସିଦ୍ଧି କରିବାକୁ, ଜୁଗନାଳି ପୋକା ପରି ଚଳିଲେ, ପ୍ରକାଶିତ ହେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ପରେ, ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ କରି, ପୃଥିବୀ ଓ ଜଳରେ ବିରାଜି, ପ୍ରଭୁ ଏହାକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ପାଇଁ ତିନି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କଲେ। ଏଠାରେ ବାୟୁକୁ ପୃଥିବୀ ଅଗ୍ନି ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ଯେଉଁ ଶୁଦ୍ଧ ଅଗ୍ନି ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ସୂର୍ୟରେ ଥିଲା, ତାହାକୁ ଅଗ୍ନି ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇଲେକ୍ଟ୍ରିକ୍, ଜଳଜ ଏବଂ ପଦ୍ମଯୋନି ଅଗ୍ନି ବୁଝିବା ଉଚିତ; ଏବେ ତାଙ୍କର ଲକ୍ଷଣ କହିବି—ଇଲେକ୍ଟ୍ରିକ୍, ଜଠରାଗ୍ନି, ସୂର୍ୟାଗ୍ନି ଓ ଜଳାଗ୍ନି—ଏହି ତିନି ଅଗ୍ନି। ଏହିହେତୁ, ସୂର୍ୟ ଜଳକୁ ଶୋଷି ତାଙ୍କର କିରଣରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଅନ୍ତି; ପଦ୍ମଯୋନି ଅଗ୍ନି ଜଳରେ ବିରାଜିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଅଗ୍ନିକୁ ଜଳ ନିମ୍ନଷ୍ଟ କରିପାରେ ନାହିଁ। ମାନବମାନଙ୍କ ଜଠରରେ ଅଗ୍ନି ନିମ୍ନଷ୍ଟ ହୁଏନାହିଁ; ବାୟୁ ସହିତ ଜ୍ୱଳନ୍ତି ଯେଉଁ ଅଗ୍ନି, ତାହାକୁ ଜଠରାଗ୍ନି ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯଦ୍ୟପି ଏହା ଦୃଶ୍ୟ ଆଲୋକ ନୁହେଁ। ଏବଂ ଯେଉଁ ଅଗ୍ନି ଧଳା, ବୃତ୍ତାକାର ଓ ଶୀତଳ ରୂପରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ, ସୂର୍ୟ ଅସ୍ତ ହେଲେ ତାହା ସୂର୍ୟର ତେଜ। ରାତିରେ, ଅଗ୍ନି ସୂର୍ୟର ମଣ୍ଡଳରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥାଏ, ତେଣୁ ଦୂରରୁ ଏହିପରି ଚମକେ; ପୁଣି ସୂର୍ୟ ଉଦୟ ହେଲେ, ଅଗ୍ନିର ତାପ ପୁଣି ସୂର୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରେ। ପୃଥିବୀ ଅଗ୍ନିର ପାଦଦ୍ୱାରା ସେ ଅଗ୍ନି ଜ୍ୱଳେ; ଦୁଇ ରୂପରେ—ଆଲୋକ ଓ ତାପରେ—ସୂର୍ୟ ଓ ପୃଥିବୀ ଅଗ୍ନି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।