ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ଅବସ୍ଥାରେ ଘଟେ; ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଓ ଅମାବାସ୍ୟାରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଲୋକର ଚକ୍ରକୁ ଅନୁସରଣ କରିଥାଏ। ଯେତେବେଳେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦକ୍ଷିଣ ପଥରେ ଗତି କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ତଳେ ଚଳିଯାଏ। ଏହି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏକ ବିସ୍ତୃତ ବୃତ୍ତ ତିଆରି କରିଥିବାବେଳେ, ଚନ୍ଦ୍ର ଏହାର ଉପରେ ଗତି କରେ; ଚନ୍ଦ୍ରର ଉପରେ ସମସ୍ତ ନକ୍ଷତ୍ରମାଳା ଗତି କରେ। ନକ୍ଷତ୍ରମାଳାର ଉପରେ ବୁଧ ଅଛନ୍ତି; ବୁଧର ଉପରେ ଶୁକ୍ର, ଶୁକ୍ରର ଉପରେ ମଙ୍ଗଳ, ଏବଂ ମଙ୍ଗଳର ଉପରେ ବୃହସ୍ପତି ଅଛନ୍ତି। ଏହି ଧୀର ଗତିଶୀଳ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ଉପରେ ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଏବଂ ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କ ଉପରେ ଧ୍ରୁବଙ୍କ ଅଚଳ ସ୍ଥାନ ଅଛି। ଯିଏ ଏହି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରମ ଧାମକୁ ଜାଣେ, ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ; ଏହା ଦୁଇ ହଜାର ଏବଂ ଏକ ଶତ ଯୋଜନା ଦୂରରେ ଅଛି। ଗ୍ରହ, ତାରା ଓ ନକ୍ଷତ୍ରମାଳାର ଉପରେ ଶ୍ରେଣୀକ୍ରମରେ ଗ୍ରହମାନେ ଅଛନ୍ତି; ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେବତା ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିବ୍ୟ ଚମକ ସହିତ ବିରାଜ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ସଦା ନକ୍ଷତ୍ରମାଳା ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ରହି, ଦିନ ଓ ରାତିରେ କ୍ରମଶଃ ଗତି କରନ୍ତି; ଗ୍ରହ, ତାରା ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତଳ, ଉଚ୍ଚ ଓ ସିଧା ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି। ଏହାଙ୍କର ଯୁଗଳ ଓ ବିଯୁଗଳ ସମୟରେ ଲୋକେ ସେମାନଙ୍କୁ ଏକା ସମୟରେ ଦେଖନ୍ତି; ସମସ୍ତ ଛଅ ଋତୁ ପଞ୍ଚଭାଗରେ ଏକତ୍ରିତ ହୁଏ। ସେମାନେ ପ୍ରତିଯୋଗୀ ଭାବେ ଏକାଉଁଠି ଅବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ପରସ୍ପର ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହୁଏ; ଏହି ଯୁଗଳତାକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଅସ୍ପଷ୍ଟତା ବିନା ବୁଝିପାରନ୍ତି। ଏଭଳି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ନେତୃତ୍ୱରେ ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ଗତି ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଗଲା, ହେ ଦ୍ୱିଜ! ଏହି ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ଉପରେ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ପ୍ରଦାନ କରିବାରେ, ବ୍ରହ୍ମା, କମଳ-ଉତ୍ପନ୍ନ, ଏବଂ ହଜାର କିରଣମୟ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ରୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷିକ୍ତ କରିଥିଲେ, ଯେପରି ଗୁହାଙ୍କୁ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହିଯୋଗ୍ୟ ସମୟରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କ୍ଷୁବ୍ଧ ହେଲେ, ଶୁଭକାମନା ପୂରଣ ପାଇଁ ଧର୍ମିକମାନେ ନିୟମିତ ଭାବରେ ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ପୂଜା ଏବଂ ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ। ଏବେ ଋଷିମାନେ ପଚାରିଲେ: "ବ୍ରହ୍ମା, ସୃଷ୍ଟିର ନାୟକ, କିପରି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କୁ ଅଭିଷିକ୍ତ କଲେ? ଏହା ଆମକୁ ଏବେ କୁହ।" ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁତ୍ୱରେ, ପୂଜ୍ୟ ଭଗବାନ୍ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଅଭିଷିକ୍ତ କଲେ; ବ୍ରହ୍ମା, ସୃଷ୍ଟିର ନାଥ, ସୋମକୁ ତାରା ଓ ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କ ଉପରେ ଅଭିଷିକ୍ତ କଲେ। ସେ ବରୁଣଙ୍କୁ ଜଳର ଏଶ୍ୱର, କୁବେରଙ୍କୁ ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏବଂ ପାୱକଙ୍କୁ ବସୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଭିଷିକ୍ତ କଲେ। ଡକ୍ଷକୁ ପ୍ରଜାପତିମାନଙ୍କ ନାୟକ, ଶକ୍ରକୁ ମାରୁତମାନଙ୍କ ଏଶ୍ୱର, ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ କଲେ। ଧର୍ମଙ୍କୁ ପିତୃମାନଙ୍କ ଏଶ୍ୱର, ନିରୃତିକୁ ମାଂସଭୋଜୀମାନଙ୍କ, ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପଶୁମାନଙ୍କ ଏବଂ ନନ୍ଦିକୁ ଭୂତମାନଙ୍କ ନାୟକ କଲେ। ବୀରଭଦ୍ରକୁ ବୀରମାନଙ୍କ ଏଶ୍ୱର, ଭୟଙ୍କରକୁ ପିଶାଚମାନଙ୍କ ଏବଂ ଚାମୁଣ୍ଡାକୁ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ପୂଜିଥିବା ମାତୃମାନଙ୍କ ଏଶ୍ୱରୀ କଲେ। ନୀଳ-ଅରୁଣ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ରୁଦ୍ର ଓ ଦେବମାନଙ୍କ ଏଶ୍ୱର କଲେ, ଗଜମୁଖ ବିନାୟକଙ୍କୁ ବିଘ୍ନମାନଙ୍କ ନାୟକ କଲେ। ଉମାକୁ ନାରୀମାନଙ୍କ ଦେବୀ, ସରସ୍ୱତୀକୁ ବାଣୀର ଦେବୀ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ମାୟାବୀମାନଙ୍କ ଏବଂ ନିଜକୁ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆତ୍ମା କଲେ। ହିମବତ୍କୁ ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କ ଏଶ୍ୱର, ଜାହ୍ନବୀକୁ ନଦୀମାନଙ୍କ ଏବଂ ସମୁଦ୍ରକୁ ସମସ୍ତ ଜଳାଶୟମାନଙ୍କ ଏଶ୍ୱର କଲେ। ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଶେଷ ଭାବରେ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଓ ପ୍ଲକ୍ଷ ବୃକ୍ଷକୁ ଏଶ୍ୱର କଲେ। ଚିତ୍ରରଥକୁ ଗନ୍ଧର୍ବ, ବିଦ୍ୟାଧର ଓ କିନ୍ନରମାନଙ୍କ ଏଶ୍ୱର, ବଳଶାଳୀ ବାସୁକିକୁ ନାଗମାନଙ୍କ ରାଜା, ଏବଂ ତକ୍ଷକକୁ ସର୍ପମାନଙ୍କ ଏଶ୍ୱର କଲେ। ସୁପର୍ଣ୍ଣକୁ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଏଶ୍ୱର, ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବାସ୍କୁ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ରାଜା କଲେ। ସିଂହକୁ ପଶୁମାନଙ୍କ ଏଶ୍ୱର, ବୃଷଭକୁ ଗାଈମାନଙ୍କ ଏଶ୍ୱର, ଶରଭକୁ ଅରଣ୍ୟ ପଶୁମାନଙ୍କ ଏଶ୍ୱର, ଅପରିମିତ ଗୁହାକୁ ସେନାପତି, ଏବଂ ଲକୁଳୀଶକୁ ବେଦ ଓ ସୃତିମାନଙ୍କ ଏଶ୍ୱର କଲେ। ସୁଧର୍ମା, ଶଂଖପଦ, କେତୁମନ୍ତ ଏବଂ ହେମରୋମାଙ୍କୁ କ୍ରମେ ଅଭିଷିକ୍ତ କଲେ। ପୃଥୁକୁ ପୃଥିବୀର ଏଶ୍ୱର, ମହେଶ୍ଵରକୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ଏଶ୍ୱର ଏବଂ ଚତୁର୍ମୁଖ ଶଙ୍କରକୁ ସର୍ବଜ୍ଞ ଏବଂ ବୃଷଧ୍ୱଜୀ କଲେ। ଶିବଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦରେ, ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିୟମାନୁସାରେ ଅଭିଷିକ୍ତ କଲେ; ଏମିତି ଅଭିଷେକ ପୂର୍ବକ, ସେ ବିଶ୍ୱର ନାୟକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ମୁଁ ତୁମେ ମହାର୍ଷିମାନେଙ୍କୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ କହିଲି; ଏହିମାନେ ବିଶ୍ୱର ମୂଳକାରଣ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷିକ୍ତ ହୋଇ ଗୌରବମୟ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏହି କଥା ଶୁଣି ଋଷିମାନେ ଏଉଁଠି ଅପୂର୍ଣ୍ଣତା ଅନୁଭବ କରି, ରୋମହର୍ଷଣଙ୍କୁ ପୁନି ପଚାରିଲେ: "ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକ୍ତା, ଆପଣ ଏହି କଥା କହିଛନ୍ତି; ଏବେ ଆମକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ କୁହନ୍ତୁ, ଏବଂ ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ନିଶ୍ଚୟ କରନ୍ତୁ।" ସୂତ ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତରେ ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉପଦେଶ କଲେ: "ଏହି ବିଷୟରେ ଯେଉଁ ମହାଜ୍ଞାନୀମାନେ ଶାନ୍ତ ମନେ କହିଛନ୍ତି, ସେହି ଅନୁସାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରର ଗତି ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି। ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗ୍ରହମାନେ କିପରି ଦେବତାମାନଙ୍କ ନିବାସରେ ବସିଛନ୍ତି—ଏହି ପରେ ଅଗ୍ନିର ତିନି ପ୍ରକାର ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ କହିବି। ଦିବ୍ୟ, ଭୌତିକ ଓ ପୃଥିବୀୟ ଅଗ୍ନି, ଏବଂ ପୃଥିବୀର ଅଗ୍ନି ବିଷୟରେ—ରାତିର ଶେଷରେ, ଅଦୃଶ୍ୟ ଜନ୍ମ ଥିବା ବ୍ରହ୍ମାରୁ— ଏହା ଅଦୃଶ୍ୟ ଥିଲା, ରାତିର ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକାଯାଇଥିଲା; ଯେତେବେଳେ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଗଲା, ସେତେବେଳେ ବିଶ୍ୱ ବିଶେଷ ଭାବେ ଅଲିନ୍। ସେଠାରେ, ଶ୍ୱୟଂଭୁ ପ୍ରଭୁ ସମସ୍ତ ଜଗତର କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କରି, ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବା ପାଇଁ ଜୁଗନ୍ତରେ ଜ୍ୟୋତିପ୍ରଦୀପ ଭଳି ଚଳିଥିଲେ।