ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ଓ ଆକାଶର ବିଚିତ୍ର ଗଠନ ବିଷୟରେ ମହାର୍ଷି ଏଭଳି କହିଲେ— ତାରା ଓ ନକ୍ଷତ୍ରମାଳାର ଆକୃତିଗୁଡ଼ିକ ଏକ ଅନ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟଟି ୫୦୦, ୪୦୦, ୩୦୦ ଓ ୨୦୦ ଯୋଜନା ଦୂରରେ ଅନ୍ୟୋନ୍ୟ ଛୋଟ ଅଛି। ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ଅଛି ଏକ ଛୋଟ ଚକ୍ର, ଯାହାର ପ୍ରତ୍ୟେକର ମାପ ଦୁଇ ଯୋଜନା— ଏହାଠାରୁ ଛୋଟ କିଛି ନାହିଁ। ଏହି ତାରାମାଳାର ଉପରେ ଅଛି ତିନିଟି ଗ୍ରହ— ଶନି, ମଙ୍ଗଳ ଓ ବକ୍ର ଗ୍ରହ, ଯେଉଁମାନେ ଦୀର୍ଘ ଚଳନ କରନ୍ତି ଏବଂ ଧୀର ଗତିରେ ଗଚ୍ଛନ୍ତି। ଏହାଠାରେ ତଳେ ଅଛି ଚାରିଟି ମହାଗ୍ରହ— ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ବୁଧ ଓ ଶୁକ୍ର, ଯେଉଁମାନେ ତ୍ୱରିତ ଗତିରେ ଚଳନ କରନ୍ତି। ସମସ୍ତ ତାରାର ସଂଖ୍ୟା ତାତିକି ନକ୍ଷତ୍ରମାଳାର ସଂଖ୍ୟା ପରି କୋଟି କୋଟି ଅଟୁଟ ଅଛି। ସେମାନଙ୍କର ସ୍ଥିତି ଧ୍ରୁବ ତାରା ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ନକ୍ଷତ୍ରମାଳାର ପଥରେ ନିଶ୍ଚିତ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ସପ୍ତାଶ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଆକର୍ଷିତ ହୋଇ ନିୟମିତ ଭାବେ ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତମୟ ହୁଏ। ଚନ୍ଦ୍ର ଉତ୍ତର ପଥରେ ସଂଧି ସମୟରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ତାହାର ଉଚ୍ଚତା ଦ୍ୱାରା ସେ ଦୃତ ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ତାହାର କିରଣ ସ୍ପଷ୍ଟ ନୁହେଁ। ପରେ, ଦକ୍ଷିଣ ପଥରେ ଥିବାବେଳେ, ଚନ୍ଦ୍ର ଅଧୋଗତିରେ ଚଳନ କରେ। ସୂର୍ଯ୍ୟ, ପୃଥିବୀ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇ, ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଓ ଅମାବାସ୍ୟାରେ ଦେଖାଯାଏ; ନିୟମିତ ସମୟରେ ତ୍ୱରିତ ଅସ୍ତମୟ ହୁଏ। ତେଣୁ ଚନ୍ଦ୍ର ଉତ୍ତର ପଥରେ ଅମାବାସ୍ୟାରେ ଥିଲେ ଦେଖାଯାଏ, ଦକ୍ଷିଣ ପଥରେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ। ଜ୍ୟୋତିର୍ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ଚଳନ ସଂଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅନ୍ଧକାର ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ହୁଏ; ବିଷୁବ ସମୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ଏକ ସମୟରେ ହୁଏ। ଉତ୍ତର ଚଳନରେ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ମଧ୍ୟମ ଅବସ୍ଥାରେ ଥାଏ; ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଓ ଅମାବାସ୍ୟାରେ, ଏହି ସମସ୍ତେ ଜ୍ୟୋତିର୍ଚ୍ଚକ୍ରକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ଦୀପ୍ତିମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦକ୍ଷିଣ ପଥରେ ଚଳିଲେ ସମସ୍ତ ଗ୍ରହ ତଳେ ଯାଆନ୍ତି। ଚନ୍ଦ୍ର ବ୍ୟାପକ ଚକ୍ର ନିର୍ମାଣ କରି ଏହାର ଉପରେ ଚଳନ କରେ; ଏହାର ଉପରେ ନକ୍ଷତ୍ରମାଳାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ର ଚଳନ କରେ। ନକ୍ଷତ୍ରମାଳା ଉପରେ ବୁଧ, ବୁଧ ଉପରେ ଶୁକ୍ର, ଶୁକ୍ର ଉପରେ ମଙ୍ଗଳ, ମଙ୍ଗଳ ଉପରେ ବୃହସ୍ପତି ଅଛନ୍ତି। ଏହି ଧୀର ଚଳନ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ଉପରେ ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଧ୍ରୁବ ତାରାର ନିଶ୍ଚଳ ସ୍ଥାନ ଅଛି। ଯେଉଁଠାରେ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପରମ ପଦ ଅଛି, ଏହା ଜାଣିଲେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ଏହା ଦୁଇ ହଜାର ଏବଂ ଏକଶେ ଯୋଜନା ଦୂରରେ ଅଛି। ଗ୍ରହ, ତାରା ଓ ନକ୍ଷତ୍ରମାଳା ଉପରେ କ୍ରମାନୁସାରେ ଦ୍ୱିଦ୍ୟୁତିମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଅଛନ୍ତି। ସେମାନେ ସଦା ନକ୍ଷତ୍ରମାଳା ସହିତ ଯୁକ୍ତ ଅଛନ୍ତି, ଦିନ ଓ ରାତିରେ କ୍ରମାନୁସାରେ ଚଳନ କରନ୍ତି; ଗ୍ରହ, ତାରା ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ କେବେ ତଳ, କେବେ ଉଚ୍ଚ, କେବେ ସମ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର ସଂଯୋଗ ଓ ବିୟୋଗ ସମୟରେ, ଲୋକେ ସମୟକୁ ଏକା ସାଥିରେ ଦେଖନ୍ତି; ସମସ୍ତ ଛଅ ଋତୁ ପଞ୍ଚପ୍ରକାରେ ଏକାଠି ଆସନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତ ଅନ୍ୟୋନ୍ୟରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଓ ଏକତ୍ରିତ ଅଛନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କର ସଂଯୋଗ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ନୁହେଁ ବୋଲି ବୁଝନ୍ତି। ଏପରି ଭାବେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ନେତୃତ୍ୱରେ ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ଚଳନ ସଂକ୍ଷେପରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲା। ଏହି ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ଅଧିପତ୍ୟରେ, ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମା, କମଳଜନ୍ମା, ଅଭିଷେକ କରିଥିଲେ; ହଜାର କିରଣାଳି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ରୁଦ୍ର ଅଭିଷିକ୍ତ କରିଥିଲେ, ଯେପରି ଗୁହାଙ୍କୁ କରିଥିଲେ। ଏହିପରି, ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ପୂଜା ଓ ଅଗ୍ନିରେ ହୋମ ନିୟମିତ ଭାବେ କରିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ଗ୍ରହ ଦ୍ୱାରା ବିପଦ ଆସେ, ମଙ୍ଗଳ କାମନା ପାଇଁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକେ ଏହା କରିବେ। ଏହି ସମୟରେ ମୁନିମାନେ ପଚାରିଲେ, "କିପରି ବ୍ରହ୍ମା, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତ ଜୀବମାନେ—ଦେବ, ଦାନବ, ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟଙ୍କୁ—ଅଭିଷେକ କଲେ? ଏହି କଥା ଆମକୁ କହ।" ଏହି ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ଅଧିପତ୍ୟରେ, ପ୍ରଭୁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କଲେ; ବ୍ରହ୍ମା, ସୃଷ୍ଟିନାୟକ, ସୋମଙ୍କୁ ତାରା ଓ ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କ ଉପରେ ଅଭିଷେକ କଲେ। ସେ ବରୁଣଙ୍କୁ ଜଳର ଅଧିପତି, କୁବେରଙ୍କୁ ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ପାଉଅକଙ୍କୁ ବସୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଭିଷେକ କଲେ। ଡକ୍ଷଙ୍କୁ ପ୍ରଜାପତି, ଶକ୍ରଙ୍କୁ ମାରୁତମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ, ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ଅଧିପତି କଲେ। ଧର୍ମଙ୍କୁ ପିତୃମାନଙ୍କ ଅଧିପତି, ନିରୃତିଙ୍କୁ ରକ୍ତପାୟୀ, ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପଶୁମାନଙ୍କ ଅଧିପତି, ନନ୍ଦିଙ୍କୁ ଭୂତମାନଙ୍କ ଅଧିପତି କଲେ। ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କୁ ବୀରମାନଙ୍କ ଅଧିପତି, ଭୟଙ୍କରଙ୍କୁ ପିଶାଚମାନଙ୍କ ଅଧିପତି, ଚାମୁଣ୍ଡାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ମାତୃମାନଙ୍କ ଅଧିପତି କଲେ। ନୀଳ-ରକ୍ତ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ରୁଦ୍ର ଓ ଦେବମାନଙ୍କ ଅଧିପତି, ଗଜମୁଖ ବିନାୟକଙ୍କୁ ବିଘ୍ନମାନଙ୍କ ଅଧିପତି କଲେ। ଉମାଙ୍କୁ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ଦେବୀ, ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ବାଣୀର ଦେବୀ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ମାୟାବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆତ୍ମା କଲେ। ହିମବତ୍ତାଙ୍କୁ ପର୍ବତମାନଙ୍କ ଅଧିପତି, ଜାହ୍ନବୀଙ୍କୁ ନଦୀମାନଙ୍କ ଅଧିପତି, ସାଗରଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ସମୁଦ୍ରର ଅଧିପତି କଲେ। ଗଛମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଓ ପ୍ଲକ୍ଷକୁ ପିତୃମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ କଲେ। ଚିତ୍ରରଥଙ୍କୁ ଗନ୍ଧର୍ବ, ବିଦ୍ୟାଧର, କିନ୍ନରଙ୍କ ଅଧିପତି, ଵାସୁକିଙ୍କୁ ସର୍ପମାନଙ୍କ ରାଜା, ତକ୍ଷକଙ୍କୁ ନାଗମାନଙ୍କ ଅଧିପତି କଲେ। ସୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଅଧିପତି, ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବାଙ୍କୁ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ରାଜା କଲେ। ସିଂହକୁ ପଶୁମାନଙ୍କ ଅଧିପତି, ବୃଷକୁ ଗାଈମାନଙ୍କ ଅଧିପତି, ଶରଭକୁ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଅଧିପତି, ଗୁହାଙ୍କୁ ସେନାପତି, ଲକୁଳୀଶଙ୍କୁ ବେଦ ଓ ସ୍ମୃତିମାନଙ୍କ ଅଧିପତି କଲେ। ସୁଧର୍ମା, ଶଂଖପଦ, କେତୁମାନ୍ତ, ଏବଂ ହେମରୋମାଙ୍କୁ କ୍ରମେ ଅଭିଷେକ କଲେ। ପୃଥୁଙ୍କୁ ପୃଥିବୀର ଅଧିପତି, ମହେଶ୍ଵରଙ୍କୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ଅଧିପତି, ଚତୁର୍ମୁଖୀ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସର୍ବଜ୍ଞ ଏବଂ ବୃଷଧ୍ୱଜୀ କଲେ।