ଆକାଶରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଚକ୍ର ଚଳିତ ହେଉଛି, ଯେଉଁଥିରେ ପ୍ରବାହ ବାୟୁ ଚାଳିତ ଅଗ୍ନିର ଚକ୍ରପଟିର ଭଳି ଚଳନ ହୁଏ। ଏହି ପ୍ରବାହ ଦ୍ୱାରା ଦୀପ୍ତିଗୁଡ଼ିକୁ ବହନ କରାଯାଏ, ଏହିଠାରୁ ସେ ପ୍ରବାହ ନାମରେ ପରିଚିତ। ଚନ୍ଦ୍ରମା, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଗ୍ରହମାଳା ଓ ତାରାମାଳା ସମସ୍ତେ ଏହି ଚକ୍ରରେ ସ୍ଥିତ ହୋଇ, ଏକ ଦିଗରୁ ଅନ୍ୟ ଦିଗକୁ ମୁହଁ ଦେଇ ଚଳନ କରନ୍ତି। ଏହି ଚକ୍ର ଆକାଶରେ ଧୃବତାରା ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ଓ ସ୍ଥିର ଅଟୁଟ ଅଛି। ସମସ୍ତ ଗ୍ରହ, ତାରା, ଚନ୍ଦ୍ରମା ଏହି ଧୃବତାରାକୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ତାହାକୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରି, ତାହାକୁ ଘେରି ଡାହାଣ ଦିଗକୁ ଘୂରୁଛନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ବ୍ୟାସ ନଅ ହଜାର ଯୋଜନ ଅଟେ, ତାହାର ପରିଧି ତିନି ଗୁଣା ଅର୍ଥାତ୍ ସତ୍ତର ହଜାର ଯୋଜନ। ଚନ୍ଦ୍ରମାର ଆକାର ସୂର୍ଯ୍ୟର ଦୁଇ ଗୁଣା ବଡ଼ ଏବଂ ସ୍ଵର୍ଭାନୁ ଏହି ଦୁଇଁଟି ମିଶିତ ଆକାରର ସମାନ ଏବଂ ସେ ତଳେ ଚଳନ କରେ। ସ୍ଵର୍ଭାନୁ ଭୂମିର ଛାୟାକୁ ଧରିଥାଏ, ଯାହା ଗୋଲାକାର ଏବଂ ତୃତୀୟ ସ୍ଥାନରେ ଅନ୍ଧକାରର ଗଠନ। ଚନ୍ଦ୍ରମାର ଏକ ଷୋଳମ୍ଶ ଅଂଶ ଶୁକ୍ର ଗ୍ରହକୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରାଯାଇଛି ଏବଂ ତାହାର ବ୍ୟାସ, ପରିଧି ଓ ଦୂରତା ଅନୁଯାୟୀ ଏହି ମାପ ହୁଏ। ବୃହସ୍ପତି ଶୁକ୍ର ଠାରୁ ଏକ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଛୋଟ, ଏହିପରି ମଙ୍ଗଳ ଓ ଶନି ମଧ୍ୟ ଏକ ଚତୁର୍ଥାଂଶ କମ୍ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ମାପ ସମାନ ନୁହେଁ। ବୁଧ ମଙ୍ଗଳ ଓ ଶନିଠାରୁ ଏକ ଚତୁର୍ଥାଂଶ କମ୍ ଏବଂ ଏହିପରି ତାରା ଓ ନକ୍ଷତ୍ରମାଳା ବୁଧ ସମାନ ଆକାର ଓ ପରିଧିରେ ଅଛନ୍ତି। ଚନ୍ଦ୍ରମା ସହ ଯୋଗାଯୋଗ ଥିବା ତାରାମାଳା ମଧ୍ୟ ଏପରି ଅଟେ। ଏହି ତାରା ଓ ନକ୍ଷତ୍ରମାଳା ପରସ୍ପର ୫୦୦, ୪୦୦, ୩୦୦ ଓ ୨୦୦ ଯୋଜନ ଦ୍ୱାରା କ୍ଷୁଦ୍ର ଅଟେ। ସବୁଠାରୁ ଉପରେ ଦୁଇ ଯୋଜନ ମାପର କ୍ଷୁଦ୍ର ଚକ୍ର ଅଛି, ତାହାଠାରୁ କମ୍ କିଛି ନାହିଁ। ଏହି ତଳରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ରମା, ବୁଧ ଓ ଶୁକ୍ର—ଏହି ଚାରି ଶୀଘ୍ରଗାମୀ ଗ୍ରହ ଅଛନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ ଉପରେ ଶନି, ମଙ୍ଗଳ ଓ ଏକ ପଛକୁ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଗ୍ରହ ଅଛି, ସେମାନେ ଦୀର୍ଘ ଗତିର। ତାରାମାଳାର ସଂଖ୍ୟା, ସମସ୍ତ ନକ୍ଷତ୍ରମାଳା ସଂଖ୍ୟା ପରି କୋଟି-କୋଟି, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ସ୍ଥାନ ଧୃବତାରା ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହୋଇଛି। ସୂର୍ଯ୍ୟ ସପ୍ତ ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ତଣାଯାଇ ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତ ହୁଏ। ଚନ୍ଦ୍ରମା ଉତ୍ତର ମାର୍ଗରେ ଥିଲେ ଶୀଘ୍ର ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ତାହାର କିରଣ ଏତେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ନୁହେଁ; ଦକ୍ଷିଣ ମାର୍ଗରେ ଥିଲେ ତଳ ଗତିରେ ଯାଏ। ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଓ ଅମାବାସ୍ୟାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୃଥିବୀ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଏ ଓ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଶୀଘ୍ର ଅସ୍ତମିତ ହୁଏ। ଅତଏବ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ଉତ୍ତର ମାର୍ଗରେ ଅମାବାସ୍ୟାରେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଏ, ଦକ୍ଷିଣ ମାର୍ଗରେ ନ ଦେଖାଯାଏ। ଦୀପ୍ତିମାନ ଗ୍ରହମାଳାର ଚଳନ ଯୋଗରେ, କେବେ କେବେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅନ୍ଧକାରରେ ଆଛାଦିତ ହୁଏ; ବିଷୁବ ରେଖାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ସମୟ ସମାନ ହୁଏ। ଉତ୍ତର ମାର୍ଗରେ ଏହା ମଧ୍ୟସ୍ଥ ଅଟେ, ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଓ ଅମାବାସ୍ୟାରେ ଏହି ଚକ୍ର ଅନୁସରଣ କରିଥାଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦକ୍ଷିଣ ମାର୍ଗରେ ଚଳିଲେ ସମସ୍ତ ଗ୍ରହ ତଳରେ ଯାଏ। ଚନ୍ଦ୍ରମା ବଡ଼ ଚକ୍ର ତିଆରି କରି ଏହାଠାରୁ ଉପରେ ଚଳେ, ତାଙ୍କୁ ଉପରେ ନକ୍ଷତ୍ରମାଳା ଚକ୍ର ଅଛି। ତାଙ୍କୁ ଉପରେ ବୁଧ, ବୁଧଠାରୁ ଉପରେ ଶୁକ୍ର, ଶୁକ୍ରଠାରୁ ଉପରେ ମଙ୍ଗଳ, ତାହାଠାରୁ ଉପରେ ବୃହସ୍ପତି। ଏହି ଦୀର୍ଘ ଗତି ଗ୍ରହମାଳାକୁ ଉପରେ ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ଉପରେ ଧୃବତାରାର ଅଟୁଟ ସ୍ଥାନ ଅଛି। ଏହି ଉତ୍ତମ ବିଷ୍ଣୁ ଧାମକୁ ଜାଣିଲେ, ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ; ଏହି ସ୍ଥାନ ଦୁଇ ହଜାର ଏବଂ ଏକ ଶତ ଯୋଜନ ଦୂରରେ ଅଛି। ଏହିପରି, ଗ୍ରହ, ତାରା, ଓ ନକ୍ଷତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ଦେବତା ଦ୍ୱିତୀୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ତେଜ଼ ସହିତ ଅଛନ୍ତି। ସେମାନେ ସଦା ନକ୍ଷତ୍ରମାଳା ସହିତ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଦିନ ଓ ରାତି ଚକ୍ରାନୁସାରେ ଚଳନ କରନ୍ତି। ଗ୍ରହ, ତାରା, ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ କେବେ ତଳ, କେବେ ଉପର, କେବେ ସିଧା ଅବସ୍ଥାନରେ ରହନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର ଯୁଗ୍ମ ଓ ବିଯୁଗ ସମୟରେ ଲୋକେ ସମୟକୁ ଏକାସାଥିରେ ଦେଖିପାରନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଷଡ୍ରୁତୁ ପଞ୍ଚଭିନ୍ନ ଭାବେ ଏଠାରେ ଏକାତ୍ରିତ ହୁଏ। ଏହି ସମସ୍ତ ଚଳନ ପରସ୍ପର ସଂଯୁକ୍ତ ଓ ଏକାତ୍ମ ଅଟେ। ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ଏହି ଯୁଗ୍ମକୁ ଅବିକଳ୍ପ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି। ଏହିପରି ଭାବେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ନେତୃତ୍ୱରେ ଗ୍ରହମାଳାର ଚଳନ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲା। ଏହି ଗ୍ରହମାଳାର ଅଧିପତ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମା, ପଦ୍ମଜ, ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଅଭିଷେକ କରିଥିଲେ; ରୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଏହି ହଜାର କିରଣମୟ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଅଭିଷେକ କରିଥିଲେ, ଯେପରି ଗୁହାଙ୍କୁ କରିଥିଲେ। ଏହିପରି ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ଗ୍ରହପୀଡ଼ା ସମୟରେ ଶୁଭ କାମନା ପାଇଁ ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ନିୟମାନୁସାରେ ଗ୍ରହପୂଜା କରିବା ଓ ଅଗ୍ନିରେ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ। ଏବେ, ବ୍ରହ୍ମା କିପରି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ସହିତ, ଅଭିଷେକ କରିଥିଲେ, ତାହା କୁହ। ଗ୍ରହମାଳାର ଅଧିପତ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମା, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଅଭିଷିକ୍ତ କଲେ; ସେଉଁଠି, ସୋମଙ୍କୁ ତାରା ଓ ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କ ଉପରେ ଅଭିଷେକ କଲେ। ସେ ବାରୁଣଙ୍କୁ ଜଳର ଅଧିପତି, କୁବେରଙ୍କୁ ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ, ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଷ୍ଣୁ, ଓ ଭୂତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପାଵକଙ୍କୁ ଅଭିଷିକ୍ତ କଲେ। ଡକ୍ଷଙ୍କୁ ପ୍ରଜାପତି, ଶକ୍ରଙ୍କୁ ମାରୁତମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ, ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ଅଧିପତି କଲେ। ଧର୍ମଙ୍କୁ ପିତୃମାନଙ୍କ, ନିୃତିଙ୍କୁ ରକ୍ତପାୟୀମାନଙ୍କ, ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପଶୁମାନଙ୍କ, ଏବଂ ନନ୍ଦିଙ୍କୁ ଭୂତମାନଙ୍କ ଅଧିପତି କଲେ। ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କୁ ବୀରମାନଙ୍କ, ଭୟଙ୍କରଙ୍କୁ ପିଶାଚମାନଙ୍କ, ଚାମୁଣ୍ଡାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ମାତୃମାନଙ୍କ ଅଧିପତି କଲେ। ନୀଳଳୋହିତ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ରୁଦ୍ରମାନେ ଓ ଦେବମାନଙ୍କ ଅଧିପତି, ଏବଂ ଆକାଶଜ ଗଜମୁଖ ବିନାୟକଙ୍କୁ ବିଘ୍ନମାନଙ୍କ ଅଧିପତି କଲେ।