ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁ ସୋମରସ ପାନ କରନ୍ତି, ସେହି ସୋମ ଚନ୍ଦ୍ରର କ୍ଷୟିମାନ ଅଂଶରେ ପିତାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ସେ ପୁନି ପୁନି ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର ଏକ ମାତ୍ର ସୁଷୁମ୍ନା କିରଣ ଦ୍ୱାରା ପନ୍ଦର ଦିନ ଧରି ଏହି ସୋମକୁ ଚନ୍ଦ୍ରରୁ ଶୋଷଣ କରନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଏହି କିରଣ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦେହକୁ ଆଉ ଏକ ଅଂଶ ଅଂଶ କରି ପୁରାଇଥାଏ। ଏହିପରି, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଚନ୍ଦ୍ରର ଦେହ ପୁନଃପୂରଣ ହୁଏ। ଏଭଳି ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଦିନ ଦିନ ବଢି ଚନ୍ଦ୍ର ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, ଏବଂ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ସେ ସ୍ୱେତ ଏବଂ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ର ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ। ଏହି ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଦିନ ଦିନ ଚନ୍ଦ୍ରରେ ସୋମ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ତାପରେ, କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନରୁ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଏହି ଜଳମୟ, ମଧୁର ଏବଂ ସ୍ନିଗ୍ଧ ଅମୃତ ପାନ କରନ୍ତି। ଅଧା ମାସ ଧରି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ କିରଣ ଦ୍ୱାରା ଚନ୍ଦ୍ରରେ ଯେଉଁ ଅମୃତ ସଞ୍ଚିତ ହୁଏ, ତାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ପାନ କରି ଶେଷ କରନ୍ତି। ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନେ ଦେବତାମାନେ ସୋମଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ସେହି ଅମୃତ ପାନ ନିମନ୍ତେ ଆଶୀର୍ବାଦ ମାଗନ୍ତି। କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଆରମ୍ଭରେ, ଏକ ରାତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ପିତୃଗଣ ଏବଂ ଋଷିମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ ଚନ୍ଦ୍ରର ସମ୍ମୁଖରେ ଥିବା ସୋମରସ ପାନ କରନ୍ତି। ଏହି ପାନ କ୍ରମେ ଚନ୍ଦ୍ରର ଅଂଶ କ୍ଷୟ ହୁଏ। ଏହି ଅଂଶଗୁଡ଼ିକ ତିନି ଶହ ତିରିଶି ଏବଂ ତିରିଶି ତିନି ଅଟେ। ଏହିପରି ଏକ ତିରିଶି ହଜାର ଦେବତା ସୋମ ପାନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଦିନ ଦିନ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଚାଲିଥାଏ। ଅଧା ମାସ ପରେ, ନବମାସିରେ ଦେବତାମାନେ ଚଲିଯାନ୍ତି ଏବଂ ପିତୃମାନେ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଆସନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ, ପନ୍ଦର ଅଂଶର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଛୋଟ ଅଂଶ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଥାଏ, ଦିନର ଦ୍ୱିତୀୟ ଅର୍ଧରେ ପିତୃମାନେ ସେହି ତଳସ୍ଥ ଅଂଶକୁ ପୂଜା କରନ୍ତି। ସେମାନେ ଦୁଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାନ କରିଥାନ୍ତି, ଏବଂ ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଂଶ ଯାହା ଚନ୍ଦ୍ରର କିରଣ ଦ୍ୱାରା ନବମାସିରେ ବାହାରିଯାଏ, ତାହା ହେଉଛି ହବିଷ୍ୟ ଅମୃତ। ଏହି ଉତ୍ତମ ଅମୃତ ପାନ କରି, ପିତୃମାନେ ଏକ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୃପ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି ଏବଂ ତାପରେ ଚଲିଯାନ୍ତି। ପନ୍ଦର ଅଂଶର ଯେଉଁ ଅଂଶ ପିତୃମାନେ ପାନ କରନ୍ତି, ତାହା ନବମାସିରେ କ୍ଷୟ ହୁଏ ଏବଂ ମଧ୍ୟରେ ପୁନି ପୁରା ହୁଏ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ପକ୍ଷ ଆରମ୍ଭରେ ଏବଂ ଷୋଳୋ ଦିନରେ ଚନ୍ଦ୍ରର ବୃଦ୍ଧି ଓ କ୍ଷୟ ମନେ କରାଯାଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ପ୍ରଭାବରେ ଏହି ବୃଦ୍ଧି ପ୍ରତ୍ୟେକ ପକ୍ଷରେ ଚନ୍ଦ୍ରରେ ଘଟେ। ଏବେ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ରଥ ବିଷୟରେ କହାଯିବ। ସୋମପୁତ୍ରଙ୍କ ରଥ ଆଠଟି ଜଳ ଓ ପ୍ରଭାରେ ଗଠିତ ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଚାଲିଥାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଶୋଭାବନ୍ତ ହଳଦିଆ ଘୋଡ଼ା ଅଛନ୍ତି। ଶୁକ୍ରଙ୍କ ରଥରେ ଦଶଟି ବିଭିନ୍ନ ବର୍ଣ୍ଣର ସ୍ଲିମ୍ ଘୋଡ଼ା ଅଛି, ଯାହା ପୃଥିବୀର ଅଂଶରେ ଯୋକ୍ତ ଏବଂ ଦୈତ୍ୟଗୁରୁଙ୍କର ଅଧିକାର ଥାଏ। ମଙ୍ଗଳଙ୍କ ରଥରେ ଆଠଟି ଘୋଡ଼ା ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣରେ ତିଆରି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତିମାନ୍। ଜୀବ ଗ୍ରହର ରଥ ମଧ୍ୟ ସୁବର୍ଣ୍ଣରେ ତିଆରି ଏବଂ ଆଠ ଘୋଡ଼ା ଥାଏ, ଶନିଙ୍କ ରଥ ଲୋହାରେ ତିଆରି। ରାହୁଙ୍କ ରଥ ଦଶଟି ଜଳରେ ତିଆରି ଧଳା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣର ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଚାଲିଥାଏ। କେତୁ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ରଥରେ ମଧ୍ୟ ଆଠଟି ଘୋଡ଼ା ଅଛି। ଏହି ସମସ୍ତ ଗ୍ରହମାନେ ଧ୍ରୁବତାରାରେ ଅଟୁଟ ଭାବେ ବନ୍ଧାଯାଇଛନ୍ତି ଏବଂ ବାୟୁର କିରଣ ଦ୍ୱାରା ଘୂରି ନିଜ ନିଜ କ୍ରମରେ ଚଳିଥାନ୍ତି। ଯେଉଁଯେଉଁ ତାରା ଅଛି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଧ୍ରୁବତାରାରେ ସ୍ଥିର ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ଏହି ତାରାମାନେ ଘୂରି ଧ୍ରୁବତାରାକୁ ଘୁରାନ୍ତି। ସେମାନେ ଅଗ୍ନିର ଚକ୍ରର ଧାର ପରି, ବାୟୁର ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ଚଳିଥାନ୍ତି। ଯେହেতୁ ସେ ପ୍ରଭାକୁ ବହନ କରନ୍ତି, ତେଣୁ ସେମାନେ 'ପ୍ରବାହ' ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି। ନକ୍ଷତ୍ରମାଳା, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଗ୍ରହମାନେ ଏବଂ ତାରାମାନେ ଏକ ଚକ୍ରର ଗଠନ କରି ଆକାଶରେ ଦିଶନ୍ତି। ସମସ୍ତେ ଧ୍ରୁବତାରା ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଏକ ଦିଗରୁ ଅନ୍ୟଦିଗକୁ ଘୂରନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟର ବୃତ୍ତର ବ୍ୟାସ ନଅ ହଜାର ଯୋଜନା ବୋଲି କୁହାଯାଏ ଏବଂ ତାହାର ପରିଧି ତାହାର ତିଣି ଗୁଣା। ଚନ୍ଦ୍ରର ଆକାର ସୂର୍ଯ୍ୟର ଦୁଇ ଗୁଣା ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଭାନୁ ସେମାନେ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କ ସମାନ ଆକାରରେ ତଳେ ଚଳିଥାଏ। ସ୍ୱର୍ଭାନୁ ଭୂମିର ଛାୟାକୁ ବୃତ୍ତାକାର ରୂପେ ଧରିଥାଏ ଏବଂ ତୃତୀୟ ସ୍ଥାନରେ ଅନ୍ଧକାରରେ ରହିଥାଏ। ଚନ୍ଦ୍ରର ଏକ ଷୋଳଂଶ ଅଂଶ ଶୁକ୍ରକୁ ଦିଆଯାଇଛି, ତାଙ୍କର ବ୍ୟାସ, ବୃତ୍ତ ଓ ଦୂରତା ଅନୁଯାୟୀ। ବୃହସ୍ପତି ଏହି ମାପରେ ଶୁକ୍ରଠାରୁ ଚତୁର୍ଥାଂଶ କମ୍, ଏବଂ ମଙ୍ଗଳ ଓ ଶନି ମଧ୍ୟ ଏହି ମାପରେ ଚତୁର୍ଥାଂଶ କମ୍, ସେମାନଙ୍କ ମାପ ସମାନ ନୁହେଁ। ବୁଧ ମଙ୍ଗଳ ଓ ଶନିଠାରୁ ଚତୁର୍ଥାଂଶ କମ୍, ଏହିଠାରେ ଯେଉଁ ତାରା ଓ ନକ୍ଷତ୍ର ଅଛି, ସେମାନେ ବୁଧ ସମାନ ଆକାର ଓ ବୃତ୍ତରେ ଅଛନ୍ତି। ଚନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଯୋଗ ଥିବା ତାରାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି। ତାରା ଓ ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କର ଆକାର ଅନ୍ୟୋନ୍ୟରୁ ପଞ୍ଚଶ ଶତ, ଚତୁର୍ଦ୍ଧଶ ଶତ, ତ୍ରିଶ ଶତ ଓ ଦ୍ୱିଶତ ଯୋଜନା କମ୍। ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉପରେ ଦୁଇ ଯୋଜନା ମାପର ତାରାମାନେ ଅଛନ୍ତି, ତାଠାରୁ ଛୋଟ କିଛି ମିଳିନଥାଏ। ଏହାଠାରୁ ଉପରେ ତିନିଟି ଗ୍ରହ ଅଛନ୍ତି—ଶନି, ମଙ୍ଗଳ ଓ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ରମଣଶୀଳ ଗ୍ରହ, ଏମାନେ ଦୀର୍ଘ ଦୂର ଚଳିଥାନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ତଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ବୁଧ ଓ ଶୁକ୍ର ଚାରିଟି ମହାଗ୍ରହ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ତ୍ୱରିତ ଚଳନ କରନ୍ତି। ତାରାମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ସମସ୍ତ ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଅନୁଯାୟୀ କୋଟିରେ ଅଛି। ସେମାନଙ୍କ ସ୍ଥାନ ଧ୍ରୁବତାରା ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ନକ୍ଷତ୍ରପଥରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ସାତଟି ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଏକ ନିୟମରେ ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତମୟ ହୁଏ। ଚନ୍ଦ୍ର ଉତ୍ତରପଥରେ ଥିଲେ ଯୋଗସ୍ଥଳରେ ତ୍ୱରିତ ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କିରଣ ନଥାଏ; ଦକ୍ଷିଣପଥରେ ଥିଲେ ତଳ ଚଳନ କରେ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୃଥିବୀ ଦ୍ୱାରା ଘିରାଯାଇଥାଏ, ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଏବଂ ଅମାବାସ୍ୟାରେ ଦେଖାଯାଏ, ଏବଂ ଉଚିତ ସମୟରେ ତ୍ୱରିତ ଅସ୍ତମୟ କରେ।