ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ଯେଉଁ ସମସ୍ତେ ନିଜ-ନିଜ ପଦବୀ ସହିତ ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଅତୀତ, ଭବିଷ୍ୟତ୍ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଏକାକାର ଭାବେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି । ସପ୍ତ ଗୋଷ୍ଠୀ, ଅର୍ଥାତ୍ ଚଉଦ ଦଳ, ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ବାସ କରନ୍ତି; ଏହି ଚଉଦ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ସମସ୍ତ ଦଳ ଏଠି ଉପସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି । ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସଂକ୍ଷେପ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ, ଯେପରି ଘଟିଛି ଓ ଯେପରି ଶୁଣିଛି, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଏହି ଚତୁର୍ୟୁଗୀୟ କଥା ଏଠାରେ କହିଦେଲି । ଏହି ଦେବତାମାନେ ନିଜ-ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ଅଟୁଟ ଥାନ୍ତି, ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ବାସ କରନ୍ତି; ପ୍ରତି ଦଳ ସପ୍ତ ଦିନ ଅନୁସାରେ ଦୁଇ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାଳା ଚାଲେ; ଏପରି ଦ୍ୱାଦଶ ଗୋଷ୍ଠୀ ଅଛି । ଏହିପରି ଏକ ଚକ୍ର ଉପରେ ଦିନର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳକାରୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର ହରିତ ଓ ଅମୃତ ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଚଳିଥାନ୍ତି । ଏହି ଏକଚକ୍ର ରଥ ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦିନ ଓ ରାତି ବ୍ୟପ୍ତ କରି, ଆକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ସପ୍ତ ଘୋଡ଼ା ନିଆଁଠାରେ ସପ୍ତ ଦ୍ୱୀପ ଓ ସମୁଦ୍ରକୁ ଆବର୍ତ୍ତନ କରିଥାନ୍ତି । ଚନ୍ଦ୍ର, ଯିଏ ରାତିର ନାଥ, ତାଙ୍କର ନିଜ ମାର୍ଗରେ ତାରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚଳିଥାନ୍ତି; ତାଙ୍କର ରଥକୁ ତିନିଟି ଚକ୍ର ଓ ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଘୋଡ଼ା ଥିବା ବୋଲି ଜଣାଯାଏ । ଏହି ରଥକୁ ତିନି ଶତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧଳା ଘୋଡ଼ା, ଦଶ ତୀବ୍ର, ଦିବ୍ୟ, ଅକ୍ଷୟ ଓ ମନସ୍ପର୍ଦ୍ଧୀ ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଯୋଗାଯୋଗ କରାଯାଇଛି । ଏହି ରଥରେ, ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ସହିତ, ସୋମ ଧଳା କିରଣରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳିତ ହୋଇ, ଜଳମୟ ଧଳା ଗାୟ ଦ୍ୱାରା ଏହି ରଥ ଚଳାନ୍ତି । ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷ ଆରମ୍ଭରୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଚନ୍ଦ୍ର ଦିନର ପ୍ରବାହରେ ଭିତରେ ଆସ୍ତେ ଆସ୍ତେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ । କ୍ଷୟ ପକ୍ଷରେ ଦେବତାମାନେ ଯେ ସୋମ ଦ୍ରବ୍ୟ ପିଉଛନ୍ତି, ତାହା ସବୁବେଳେ ପୁନଃ ପୂରଣ ହୁଏ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର ଏକ କିରଣ ଦ୍ୱାରା ପନ୍ଦର ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ସୋମକୁ ପିଉଛନ୍ତି । ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ସୁଷୁମ୍ନା କିରଣ ଦ୍ୱାରା ଅଂଶେ ଅଂଶେ ଏହି ସୋମ ପୂରଣ ହୁଏ, ଏହିପରି ସୂର୍ଯ୍ୟର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଚନ୍ଦ୍ରର ଶରୀର ପୁନଃପୂରଣ ହୁଏ । ଏପରି, ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଧଳା ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ର ରୂପେ ଦେଖାଯାଏ; ଏପରି ଦିନ ଚଳାଚଳରେ ସୋମ ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷରେ ପୂରଣ ହୁଏ । ତାପରେ, ଦ୍ୱିତୀୟା ଠାରୁ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ କ୍ଷୟ ପକ୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଦେବତାମାନେ ଏହି ଜଳମୟ, ମଧୁର, ଶାନ୍ତ ଅମୃତ ପିଉଛନ୍ତି । ଅଧା ମାସରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଅମୃତ ଉପଯୋଗ ହୁଏ; ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ଦେବତାମାନେ ପାନ ପାଇଁ ସୋମଙ୍କୁ ପୂଜନ କରନ୍ତି । ଏକ ରାତି ପାଇଁ, ସମସ୍ତ ଦେବତା, ପିତୃ ଓ ଋଷିମାନେ, କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଆରମ୍ଭରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟମୁଖୀ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ସୋମପାନ କରନ୍ତି । ଆସ୍ତେ ଆସ୍ତେ, ସେଉଁଠାରେ ଯେଉଁ ଅଂଶଗୁଡ଼ିକୁ ପିଆଯାଉଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ଅନ୍ତର୍ଗତରେ କମିଯାଏ; ଏଠାରେ ତିନି ଶତ ତିରିଶ ଓ ତିରିଶି ଅଂଶ ଅଛି । ତିରିଶି ହଜାର ଦେବତାମାନେ ସୋମପାନ କରନ୍ତି; ଏପରି ଦିନଗତି ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ଚନ୍ଦ୍ରରୁ ପାନ କରନ୍ତି । ଅଧା ମାସ ପରେ, ଉତ୍ତମ ଦେବତାମାନେ ଅମାବାସ୍ୟାରେ ବିଦାୟ ନିଅନ୍ତି; ଏବଂ ଅମାବାସ୍ୟାରେ ପିତୃମାନେ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଆସନ୍ତି । ତାପରେ, ପନ୍ଦରମ ଅଂଶର ଅତି ସ୍ୱଳ୍ପ ଅଂଶ ଅବଶିଷ୍ଟ ଥିଲେ, ବିକାଳେ, ପିତୃମାନେ ଏହି ନିମ୍ନତମ ଅଂଶକୁ ପୂଜନ କରନ୍ତି । ସେମାନେ ଦୁଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପିଉଛନ୍ତି; ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଂଶ, ଯାହା ଅମାବାସ୍ୟାରେ ଚନ୍ଦ୍ର କିରଣରୁ ଚୁଇଁଯାଏ, ସେହି ହେଉଛି ହବିଷ୍ୟ ଅମୃତ । ଏହି ଉତ୍ତମ ଅମୃତ ପାନ କରି, ପିତୃମାନେ ଏକ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତୃପ୍ତି ଅନୁଭବ କରି ବିଦାୟ ନିଅନ୍ତି; ଏବଂ ଏହି ପନ୍ଦରମ ଅଂଶ, ପିତୃମାନେ ପିଥିବାରେ ଯାଞ୍ଚନ୍ତି । ଯେଉଁଯେଉଁଠି ଏହି ପନ୍ଦରମ ଅଂଶ କ୍ଷୟ ହୁଏ, ଅମାବାସ୍ୟାରେ ମଧ୍ୟରେ, ଏହି ଅଂଶ ପୁନଃ ପୂରଣ ହୁଏ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ପକ୍ଷ ଆରମ୍ଭରେ ଓ ଷୋଳଶ ଦିନରେ ଚନ୍ଦ୍ରର ବୃଦ୍ଧି ଓ କ୍ଷୟ ସ୍ମୃତି ହୁଏ; ଏହିପରି ସୂର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରଭାବରେ ପକ୍ଷର ବୃଦ୍ଧି ଚନ୍ଦ୍ରରେ ଘଟେ । ସୋମପୁତ୍ରଙ୍କ ରଥ ଅଷ୍ଟ ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଯୋଗାଯୋଗ କରାଯାଇଛି, ଯେଉଁମାନେ ଜଳ ଓ ପ୍ରଭାରୁ ତିଆରି, ଓ ସୁନ୍ଦର କପିଳ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି । ଶୁକ୍ରଙ୍କର ରଥ ଦଶଟି ଶିଘ୍ର ଓ ବିବିଧ ରଙ୍ଗର ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଯୋଗାଯୋଗ କରାଯାଇଛି, ଏହି ଘୋଡ଼ା ଭୂମିସ୍ଥ ଓ ଦୈତ୍ୟମୁନିଙ୍କ ଆଚାର୍ୟ ପ୍ରବୀଣ ଶୁକ୍ରଙ୍କର ଅନୁଗତ । ମଙ୍ଗଳଙ୍କ ରଥ ଅଷ୍ଟ ଘୋଡ଼ା ଓ ସୁନାରୁ ତିଆରି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ; ଏହିପରି ଜୀବ ଓ ଶନିଙ୍କ ରଥ ସୁନା ଓ କାଠରୁ ତିଆରି । ରାହୁଙ୍କ ରଥ ଦଶ ଜଳମୟ ଶ୍ୱେତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରଙ୍ଗର ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଚଳିଥାଏ; କେତୁ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ରଥ ଅଷ୍ଟ ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଯୋଗାଯୋଗ କରାଯାଇଛି । ଏହି ସମସ୍ତ ଗ୍ରହମାନେ ଧ୍ରୁବ ତାରାରେ ଅଟୁଟ ଭାବେ ବନ୍ଧାଅଛନ୍ତି ଓ ବାୟୁ କିରଣ ଦ୍ୱାରା ଚଳିଥାନ୍ତି; ଏହିପରି ଚକ୍ରାକାର ଘୂର୍ଣ୍ଣନରେ ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ ପରିଚଳନା କ୍ରମ ଅନୁସରେ ଚଳିଥାନ୍ତି । ଯେପରି ଏଠାରେ ଯେତେ ତାରା ଅଛି, ତେତେ କିରଣ; ସବୁ ଧ୍ରୁବ ତାରାକୁ ବନ୍ଧାଅଛି, ଏହି ଘୂର୍ଣ୍ଣନରେ ଧ୍ରୁବକୁ ମଧ୍ୟ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ କରାଯାଉଛି । ତାଙ୍କର ଗତି ଅଗ୍ନିଚକ୍ରର ଧାର ଭଳି, ବାୟୁ ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ଚଳିଥାଏ; ଯାହା ଆଲୋକ ଧାରଣ କରେ, ସେହି 'ପ୍ରବାହ' ବୋଲି ପରିଚିତ । ନକ୍ଷତ୍ରମାଳା ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଗ୍ରହ ଓ ତାରାମାନଙ୍କ ସମୂହ ସହିତ, ସବୁ ଆଗକୁ ଓ ପଛକୁ ଦେଖି, ଗଗନରେ ଏକ ଚକ୍ର ରୂପେ ନିର୍ମିତ । ଧ୍ରୁବ ତାରା ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥିର ହୋଇ, ସମସ୍ତେ ଧ୍ରୁବକୁ ପରିଦର୍ଶନ କରି, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ଚଳିଥାନ୍ତି । ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହର ବ୍ୟାସ ନ' ହଜାର ଯୋଜନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ତାହାର ପରିଧି ତାହାର ତିନିଗୁଣ । ଚନ୍ଦ୍ରର ପ୍ରମାଣ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଦୁଇ ଗୁଣା ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଭାନୁ ଉଭୟ ସମାନ, ତଳେ ଚଳିଥାନ୍ତି । ପୃଥିବୀର ପ୍ରତିଛାୟା ଗ୍ରହଣ କରି, ବୃତ୍ତାକାର ଏହି ସ୍ଥାନ ସ୍ୱର୍ଭାନୁଙ୍କ ତୃତୀୟ ସ୍ଥାନ, ଯାହା ଅନ୍ଧକାରରୁ ତିଆରି ।