ଦେବତା, ଋଷିମାନେ ଓ ପିତୃଗଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପୂର୍ବେ ଏହି ପବିତ୍ର କଥା ଶୈଳାଦି ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଥିଲା। ଏହି ଉପଖ୍ୟାନକୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କ ମୁଖାରବିନ୍ଦରୁ ଶୁଣିବାକୁ ସମସ୍ତେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉନ୍ତୁ। ଦ୍ୱାପର ଯୁଗର ଶେଷରେ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଅବତାର, ଯୋଗ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ଅବତାର ଏବଂ ତିଷ୍ୟ ଯୁଗରେ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀଙ୍କ ଅବତାର ସମ୍ପର୍କରେ ଏଠାରେ କଥା ହେଉଛି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଚାରିଜଣ ଶିଷ୍ୟ ଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ଶାନ୍ତିର ପାତ୍ର; ଏହି ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ଉପଶିଷ୍ୟ ଅଛନ୍ତି, ଏହିପରି ଶିଷ୍ୟପରମ୍ପରା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି। ଏହିପରି ଜ୍ଞାନ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ମୁଖାରବିନ୍ଦରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆରମ୍ଭ କରି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକୃତି ଓ କରୁଣା ଅନୁସାରେ ମାନବମାନେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାନ୍ତି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ କେଉଁଠି କେଉଁ ବ୍ୟାସ ଥିଲେ, କେଉଁ କଳ୍ପରେ ଏହା ଘଟିଥିଲା, ଏହା ଏଠାରେ କହିବା ଉଚିତ। ଏହି କଥାକୁ ଶୁଣନ୍ତୁ—ବରାହ କଳ୍ପରେ, ବୈବସ୍ବତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ବ୍ୟାସମାନେ ଓ ରୁଦ୍ରମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଚକ୍ରରେ କେମିତି ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଇଥିଲେ, ସେଥିରେ ମୁଁ କ୍ରମାନୁସାରେ କହିବି। ଏହି ବର୍ତ୍ତମାନ ଚକ୍ରରେ କିଏ ଏହି ବେଦ, ପୁରାଣ ଓ ଜ୍ଞାନକୁ ପ୍ରକାଶ କଲେ, ସେମାନେ କ୍ରତୁ, ସତ୍ୟ, ଭାର୍ଗବ, ଅଙ୍ଗିରା, ସବିତୃ, ମୃତ୍ୟୁ, ଶତକ୍ରତୁ, ଓ ବିଶିଷ୍ଟ ମୁନି ବସିଷ୍ଠ। ସାରସ୍ବତ, ତ୍ରିଧାମା, ତ୍ରିବୃତ୍, ଶତତେଜା, ସ୍ୱୟଂଧର୍ମନ୍, ଓ ନାରାୟଣ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶ୍ରେଣୀରେ ଅଛନ୍ତି। ତାପରେ ତାରକ୍ଷୁ, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ ଆରୁଣି, ଦେବ, କୃତଞ୍ଜୟ, ଋତଞ୍ଜୟ, ଭୃଗୁପୁତ୍ର ଭରଦ୍ୱାଜ, ଗୌତମ ଓ କବିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଅଛନ୍ତି। ଏହିପରି ଅନେକ ବ୍ୟାସ ଥିଲେ—ବାଚଶ୍ରବା, ଶୁଷ୍ମାୟଣି, ତ୍ରଣବିନ୍ଦୁ, ଶକ୍ତି, ଶାକ୍ତେୟ, ଉତ୍ତର, ଜାତୂକର୍ଣ୍ଣ୍ୟ, ହରି, ଏବଂ କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ। ଏହି ବ୍ୟାସମାନଙ୍କ ପରେ କଳି ଯୁଗର ଯୋଗାଚାର୍ୟମାନେ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି ତାହା କ୍ରମାନୁସାରେ କହାଯିବ। ପ୍ରଭୁ, ରୁଦ୍ର ଓ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଅବତାର ସଂଖ୍ୟାହୀନ, ସମସ୍ତ ଯୁଗ ଓ ଚକ୍ରରେ, ବିଶେଷକରି କଳିରେ, ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଅନ୍ତି। ବର୍ତ୍ତମାନ ବୈବସ୍ବତ ଚକ୍ରରେ, ବରାହ କଳ୍ପରେ, ପୁନି ଏହି ଅବତାରମାନେ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ସେଥିରେ ମୁଁ କହିବି। ବର୍ତ୍ତମାନ ବରାହ କଳ୍ପର ମନ୍ବନ୍ତରମାନେ ଓ ଉପରି ଚକ୍ରର ସିଦ୍ଧମାନେ କିଏ, ବୈବସ୍ବତ ଚକ୍ରରେ କିଏ, ଏହି କଥା ଉଚିତ ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପିତ କରାଯିବ। ମନୁମାନେ କ୍ରମାନୁସାରେ—ସ୍ୱାୟଂଭୂବ, ସ୍ୱାରୋଚିଷ, ଉତ୍ତମ, ତାମସ, ରୈବତ, ଚକ୍ଷୁଷ, ବୈବସ୍ବତ, ସାବର୍ଣି, ଧର୍ମ ସାବର୍ଣିକ, ପିଶଙ୍ଗ, ଅପିଶଙ୍ଗାଭ, ଶବଳ, ବର୍ଣ୍ଣକ। ଏହି ମନୁମାନେ ଅ, ଆଉ ଅଉ ଅକ୍ଷରରେ ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ହୁଅନ୍ତି: ଶ୍ୱେତ, ପାଣ୍ଡୁ, ରକ୍ତ, ତାମ୍ର, ପୀତ, କାପିଳ। କୃଷ୍ଣ, ଶ୍ୟାମ, ଧୂମ୍ର, ସୁଧୂମ୍ର, ଅପିଶଙ୍ଗ, ପିଶଙ୍ଗ, ତ୍ରିବର୍ଣ୍ଣ, ଶବଳ ଏହି ମନୁମାନଙ୍କ ଅନ୍ୟ ନାମ। ଏହି ଶୁଭ୍ର ମନୁମାନେ କଳଧୂର ଭାବରେ ତାଙ୍କର ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ନାମ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନଟ ହୁଅନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଶବ୍ଦର ମୂଳ ତାତ୍ତ୍ୱିକ, ସେମାନଙ୍କ ସାରାଂଶ ନାମ ହେଉଛି—ବୈବସ୍ବତ, ଋକାର, ମନୁ, କୃଷ୍ଣ, ସୁରେଶ୍ୱର। ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସପ୍ତମ ଯୋଗୀମାନେ କେଉଁଠି ଥିଲେ, ପୂର୍ବ କଳ୍ପ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ କଳ୍ପରେ କେଉଁଠି ଥିବେ, ଏହି କଥା ମୁଁ କ୍ରମାନୁସାରେ କହିବି। ବର୍ତ୍ତମାନ ସପ୍ତମ ଅନ୍ତରାଳରୁ ବରାହ ଚିହ୍ନଟ ହୋଇଛନ୍ତି; ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଯୋଗିକ ଅବତାର ଓ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ପରମ୍ପରା ଏହି ଅନୁସୂଚୀରେ ଅଛି। ପ୍ରଥମ ଅନ୍ତରାଳରେ ଶ୍ୱେତ, କଳିରେ ରୁଦ୍ର, ସୁତରା, ମଦନ; ସୁହୋତ୍ର, କଙ୍କଣ, ଲୋକାକ୍ଷି, ଜୟଗୀଷବ୍ୟ, ଦଧିବାହନ। ଋଷଭ, ଉଗ୍ର, ଅତ୍ରି, ସୁବାଳକ, ଗୌତମ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ପୂଜ୍ୟ ମୁନିମାନେ। ବେଦଶୀର୍ଷ, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ, ଗୁହାବାସୀ, ଜଟାମାଳୀ, ଠଠାସ, ଦାରୁକ, ଲାଙ୍ଗଳୀ, ଶୂଳୀ, ଦଣ୍ଡୀ, ମୁଣ୍ଡୀଶ୍ୱର, ସହିଷ୍ଣୁ, ସୋମଶର୍ମା, ନକୁଳୀଶ। ବୈବସ୍ବତ ଅନ୍ତରାଳରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଯୋଗ ଆଚାର୍ୟଙ୍କ ଅବତାର ସଠିକ୍ ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି। ତାପରେ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ବ୍ୟାସ ଓ ପ୍ରମୁଖ ଋଷିମାନେ ଅଛନ୍ତି; ଯୋଗପ୍ରଭୁଙ୍କ ଚାରି ଅବିନାଶୀ ଶିଷ୍ୟ ହେଉଛନ୍ତି—ଶ୍ୱେତ, ଶ୍ୱେତଶିଖଣ୍ଡୀ, ଶ୍ୱେତାଶ୍ୱ, ଶ୍ୱେତଲୋହିତ; ଦୁନ୍ଦୁଭି, ଶତରୂପା, ଋଚୀକ, କେତୁମାନ୍। ବିଶୋକ, ବିକେଶ, ବିପାଶ, ସୁମୁଖ, ଦୁର୍ମୁଖ, ଦୁର୍ଦମ, ଦୁରତିକ୍ରମ। ସନକ, ସନନ୍ଦ, ପ୍ରଭୁ, ସନାତନ, ଋଭୁ, ସନତ୍କୁମାର, ସୁଧାମା, ବିରଜ। ଶଂଖପାଦ, ବୈରଜ, ମେଘ, ସାରସ୍ବତ, ସୁବାହନ, ମେଘବାହନ। କପିଳ, ଆସୁରି, ପଞ୍ଚଶିଖ, ବାଲ୍କଳ, ପରାଶର, ଗର୍ଗ, ଭାର୍ଗବ, ଆଙ୍ଗିରସ, ବଳବନ୍ଧୁ, ନିରାମିତ୍ର, କେତୁଶୃଙ୍ଗ, ତପୋଧନ। ଲମ୍ବୋଦର, ଲମ୍ବ, ଲମ୍ବାକ୍ଷ, ଲମ୍ବକେଶକ, ସାର୍ବଜ୍ଞ, ସମବୃତ୍ତ, ସାଧ୍ୟ, ସର୍ବ; ସୁଧାମା, କାଶ୍ୟପ, ବସିଷ୍ଠ, ବିରଜା, ଅତ୍ରି, ଦେବସଦ, ଶ୍ରବଣ, ଶ୍ରବିଷ୍ଠକ, କୁଣି, କୁଣିବାହୁ, କୁଶରୀର, କୁନେତ୍ରକ। କାଶ୍ୟପ, ଉଶନା, ଚ୍ୟବନ, ବୃହସ୍ପତି, ଉତଥ୍ୟ, ବାମଦେବ, ମହାୟୋଗୀ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ବାଚଶ୍ରବା, ସୁଧୀକ, ଶ୍ୟାବାଶ୍ୱ, ତ୍ୟାଗୀଶ୍ୱର, ହିରଣ୍ୟନାଭ, କୌଶଳ୍ୟ, ଲୋକାକ୍ଷି, କୁଥୁମି। ଏହିପରି ଅନେକ ଅବତାର, ଋଷି, ବ୍ୟାସ ଓ ଯୋଗୀମାନେ ବିଭିନ୍ନ କଳ୍ପ, ମନ୍ବନ୍ତର ଓ ଯୁଗରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇ ଏହି ଶାସ୍ତ୍ର, ଜ୍ଞାନ ଓ ଧର୍ମକୁ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସାର କରିଛନ୍ତି। ଏହି ଉପଖ୍ୟାନ ଶୁଣିବା ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ମହାପୁନ୍ୟ ଦାୟକ।