ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଣ୍ଡଳରେ ବହୁତ ଦେବତା, ଋଷି, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା, ନାଗ, ଯାତୁଧାନ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଶକ୍ତିମାନ ଜୀବ ଦ୍ୱୟଦ୍ୱୟ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱିମାସିକ ଅନୁକ୍ରମରେ ବାସ କରନ୍ତି। କୃତସ୍ଥଳା ଓ ପୁଞ୍ଜିକସ୍ଥଳା ଅପ୍ସରାମାନେ, ଗ୍ରାମଣୀ ଓ ରଥକୃତ, ଦୁଇ ରଥୋଜା, ଯାତୁଧାନ ମାନେ ରକ୍ଷୋହେତି ଓ ପ୍ରହେତି, ଏହି ମଧୁମାଧବ ଦଳ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ବାସ କରନ୍ତି। ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଦୁଇ ମାସ, ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣ, ଋଷି ଅତ୍ରି ଓ ବଶିଷ୍ଠ, ତକ୍ଷକ ନାଗ, ମେନକା ଓ ସହଜନ୍ୟା ଅପ୍ସରା, ଗନ୍ଧର୍ବ ହାହା ଓ ହୂହୂ, ସୁବାହୁ, ଦୁଇ ଗ୍ରାମଣୀ ଓ ଦୁଇ ରଥଚିତ୍ର ମଧ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ବାସ କରନ୍ତି। ପୌରୁଷେୟ ଓ ବଧା ଯାତୁଧାନ ମାନେ ଶୁଚି ଓ ଶୁକ୍ର ଦୁଇ ମାସରେ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ବସନ୍ତି। ପରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ବିବସ୍ୱାନ୍, ଅଙ୍ଗିରା, ଭୃଗୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି। ଏଲାପତ୍ର ଓ ଶଙ୍ଖପାଳ ନାଗ, ବିଶ୍ୱାବସୁ ଓ ଉଗ୍ରସେନ, ବରୁଣ ଓ ରଥସ୍ୱନ ମଧ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ବସନ୍ତି। ପ୍ରମ୍ଲୋଚା ଓ ଅନୁମ୍ଲୋଚା ଅପ୍ସରା, ଯାତୁଧାନ, ଏକ ନାଗ ଓ ବ୍ୟାଘ୍ର ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଅଛନ୍ତି। ନଭ ଓ ନଭସ୍ୟ ଦଳ ଦୁଇ ମାସରେ ପରିଜନ୍ୟ, ପୂଷା, ଭରଦ୍ୱାଜ ଓ ଗୌତମ ଋଷି ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ବସନ୍ତି। ଧନଞ୍ଜୟ, ଇରାବାନ୍, ସୁରୁଚି, ଅପରାବସୁ, ଘୃତାଚୀ ଓ ବିଶ୍ୱାଚୀ ଅପ୍ସରାମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ସେନଜିତ ଓ ସୁଷେଣ ଦୁଇ ନାୟକ ଗ୍ରାମଣୀ, ଆପ ଓ ବାତ, ଦୁଇ ଯାତୁଧାନ ମଧ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଅଛନ୍ତି। ଏମାନେ ଉର୍ଜା ଓ ଇଷା ଦୁଇ ମାସରେ ଏବଂ ଶୀତ ଦୁଇ ମାସରେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ବସନ୍ତି। ଅଂଶୁ ଓ ଭଗ, କଶ୍ୟପ ଓ କ୍ରତୁ, ମହାପଦ୍ମ ଓ କର୍କୋଟକ ନାଗ, ଚିତ୍ରସେନ ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଉର୍ଣ୍ଣାୟୁ, ଉର୍ବଶୀ ଓ ପୂର୍ବଚିତ୍ତି ଅପ୍ସରା, ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ ଓ ଅରିଷ୍ଟନେମି, ଦୁଇ ନାୟକ ନାୟକା, ବିଦ୍ୟୁତ ଓ ଦିବାକର ଦୁଇ ଯାତୁଧାନ, ସହେ ଓ ସହସ୍ୟ ଏମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଏବଂ ଶୈଶିର ଦୁଇ ମାସରେ ଅଛନ୍ତି। ତ୍ୱଷ୍ଟ୍ରି, ବିଷ୍ଣୁ, ଜମଦଗ୍ନି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, କଦ୍ରୁ ଜନିତ କମ୍ବଳ ଓ ଅଶ୍ୱତର ଦୁଇ ନାଗ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟବର୍ଚ୍ଚସ, ତିଲୋତ୍ତମା ଅପ୍ସରା ଓ ରମ୍ଭା ଦେବୀ, ରଥଜିତ ଓ ସତ୍ୟଜିତ ଦୁଇ ନାୟକ, ବ୍ରହ୍ମନ୍ ନିଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତି ଓ ଯଜ୍ଞୋପେତ ରାକ୍ଷସ ଏମାନେ ଦ୍ୱୟଦ୍ୱୟ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱିମାସିକ ଅନୁକ୍ରମରେ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ବସନ୍ତି। ଏହା ଦ୍ୱାଦଶ ଦଳ ସପ୍ତସପ୍ତ ଦେବତା ଦଳର ବିଶେଷ ବ୍ୟବସ୍ଥା। ଏମାନେ ତାଙ୍କର ତେଜ, ଶକ୍ତି ଓ ବ୍ରହ୍ମାନ୍ତର ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଶକ୍ତି ଦିଅନ୍ତି; ଋଷିମାନେ ନିଜ ଶ୍ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି। ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ ଓ ସଙ୍ଗୀତରେ ପୂଜା କରନ୍ତି; ନାୟକ, ଯକ୍ଷ ଓ ଭୂତମାନେ ଅର୍ପଣ ସଂଗ୍ରହ କରନ୍ତି। ନାଗମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ବହନ କରନ୍ତି; ଯାତୁଧାନମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି; ଭାଲଖିଲ୍ୟମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତ ଦିଗରେ ଘେରି ନେଇ ଯାନ୍ତି। ଏହି ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ତେଜ, ତପସ୍ୟା, ଯୋଗ୍ୟତା, ମନ୍ତ୍ର, ଧର୍ମ ଓ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତେଜକୁ ବଢାନ୍ତି; ଏମାନେ ଦ୍ୱୟଦ୍ୱୟ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱିମାସିକ ଅନୁକ୍ରମରେ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ବସନ୍ତି। ଏହି ଦଳଗୁଡିକ ଋଷି, ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ, ଅପ୍ସରା, ନାୟକ, ଯକ୍ଷ ଓ ଯାତୁଧାନ ମୁଖ୍ୟ ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି। ଏମାନେ ଚମକନ୍ତି, ବର୍ଷା କରନ୍ତି, ପ୍ରଭା ଦିଅନ୍ତି, ପବନ ବହନ୍ତି, ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି; ଏମାନେ ଜୀବମାନଙ୍କର ଅଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଦୂର କରନ୍ତି। ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ଭାଗ୍ୟ ଏମାନେ ନେଇଯାନ୍ତି, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ନେଇଯାନ୍ତି; ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଅପରାଧ କେବେକେବେ ଦୂର କରନ୍ତି। ଏମାନେ ଦିବ୍ୟ, କାମଧେନୁ, ପବନ ଚଳିତ ରଥରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହ ଦିନକୁ ଅନୁସରଣ କରି ଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି। ବର୍ଷା ଆଣି, ଚମକି, ଆନନ୍ଦ ଦେଇ, ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଶ୍ରୀ ଦ୍ୱିଜ ଗଣ। ଏହି ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ସ୍ଥାନରେ ଯୁକ୍ତ ଅଛନ୍ତି, ପୂର୍ବ, ଭବିଷ୍ୟତ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଏହି ଦଳ ଚାଲିଆସିଛି। ସପ୍ତ ଦଳ, ଚଉଦ ଦଳରେ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ବସନ୍ତି; ଚଉଦ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଏମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଅଛନ୍ତି। ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି, ମୁଁ ତୁମକୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ, ଯଥା ଘଟିଛି ଓ ମୁଁ ଶୁଣିଛି, ଜ୍ଞାନୀ ଦେବତାଙ୍କର କଥା କହିଛି। ଏହି ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ସ୍ଥାନରେ ଯୁକ୍ତ ଅଛନ୍ତି, ସପ୍ତ ସପ୍ତ ଦଳ ଦ୍ୱୟଦ୍ୱୟ ଦ୍ୱିମାସିକ ଅନୁକ୍ରମରେ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ବସନ୍ତି; ଏହିପରି ଦ୍ୱାଦଶ ଦଳ ଅଛି। ଏକ ଚକ୍ର ରଥରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦିନକୁ ଆଲୋକିତ କରି, ହରିତ, ଅମର ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଶୀଘ୍ର ଚଳିଥାଏ। ଏହି ଏକ ଚକ୍ର ରଥରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସପ୍ତ ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଦିନ ଓ ରାତି ଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି, ସପ୍ତ ଦ୍ୱୀପ ଓ ସମୁଦ୍ରକୁ ବ୍ୟାପି ଚଳିଥାଏ। ଚନ୍ଦ୍ର, ରାତିର ନାଥ, ତାରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିଜ ପଥରେ ଚଳିଥାଏ; ତାଙ୍କର ରଥ ତିନି ଚକ୍ର ଓ ଦୁଇପାର୍ଶ୍ୱରେ ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଚଳିଥାଏ। ତାଙ୍କର ରଥରେ ତିନି ଶତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧଳା ଘୋଡ଼ା, ଦଶ ଶୁକ୍ଳ, ଦିବ୍ୟ, ଅକ୍ଳାନ୍ତ, ମନସ୍ତୁଳ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ଘୋଡ଼ା ଯୁକ୍ତ। ଏହି ରଥ ସହ ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ଚନ୍ଦ୍ର ସହ ଚଳିଥାନ୍ତି; ଚନ୍ଦ୍ର ଶ୍ଵେତ କିରଣରେ ଚମକି, ଜଳର ଶ୍ଵେତ ଗାଈ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ତଣାଯାଏ। ଶୁଭ ପକ୍ଷରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଦିନ ବ୍ୟତୀତ ହେବା ସହ ଚନ୍ଦ୍ର ଧୀରେ ଧୀରେ ଭରିଯାଏ। ଏହିପରି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଦେବତା, ତାଙ୍କ ସହ ଦେବତା, ଋଷି, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା, ନାଗ, ଯାତୁଧାନ, ଯକ୍ଷ ଏବଂ ନାୟକମାନେ ଦିନ ଓ ରାତିରେ ଜଗତର କ୍ଷେମ, ଆଲୋକ, ବର୍ଷା ଓ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ନିର୍ବାହ କରନ୍ତି।