ଏହି ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ, ଏକ ଦିବ୍ୟ ରଥର ବିଶିଷ୍ଟ ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି, ଯେଉଁଥିରେ ଏକ ଧୁର୍ତ୍ତ ଅକ୍ଷ ଏବଂ ଏକ ଚକା ରହିଛି। ଏହି ରଥର ଅକ୍ଷ ଏବଂ ଚକା ତଳରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧୁର୍ତ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଚଳିତ ହୁଏ, ଯାହା ପବନର ଶକ୍ତିରେ ଚଳିତ ହୁଏ ଏବଂ ଦୀପଗୁଡିକୁ ଆଗେଇ ନେଇଯାଏ। ରଥର ଦୁଇଟି କିରଣ ଯୋକ୍ ଏବଂ ଅକ୍ଷର ଶେଷରେ ଯୋଡାଯାଇଛି; ଏହି କିରଣ ଧୁର୍ତ୍ତ ସହିତ ବାନ୍ଧି ରଥର ଯୋକ୍ ଏବଂ ଅକ୍ଷ ଚକା ଉପରେ ଘୁଞ୍ଚିଯାଏ। ଯେତେବେଳେ ଏହି ରଥ ଘୁଞ୍ଚିଯାଏ, ଦିବ୍ୟ ରଥ ଦ୍ୱାରା ବୃତ୍ତ ଗଠିତ ହୁଏ; ଯୋକ୍ ଏବଂ ଅକ୍ଷର ଶେଷ ରଥର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ରହିଥାଏ। ଧୁର୍ତ୍ତ ଏବଂ ଘୋଡା ଯୋଡାଯାଇଥିବା ରେଖା ଦ୍ୱାରା ଏହି ରଥ ଘୁଞ୍ଚିବା ସମୟରେ, ଦୁଇ କିରଣ ଧୁର୍ତ୍ତ ପଛରେ ଚାଲିଥାଏ। ଏହି ପବନଚାଳିତ ରଥର ଯୋକ୍ ଏବଂ ଅକ୍ଷର ଶେଷ ଏକ ଖୁଟିରେ ବାନ୍ଧାଯାଇଛି, ଏବଂ ଏହା ଦୈନିକ ରୂପରେ ରସି ପରି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଘୁଞ୍ଚିଯାଏ। ଏହା ଘୁଞ୍ଚିବା ସମୟରେ, ଉତ୍ତର ଦିଗରେ କିରଣ ବୃତ୍ତରେ ବଢିଯାଏ; ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଘୁଞ୍ଚିଲେ, ବୃତ୍ତ ଗଠିତ ହୁଏ। ଯେତେବେଳେ ଧୁର୍ତ୍ତ ଦ୍ୱାରା ନିୟମିତ କିରଣଗୁଡିକ ଭିତରେ ଟାଣି ହୋଇଯାଏ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭିତରେ ରହି ବୃତ୍ତରେ ଘୁଞ୍ଚିଯାଏ। ଏହି ଦୁଇ ଅଂଶ ମଧ୍ୟରେ ଏଠି ଅସୀ ଶତ ବୃତ୍ତ ଅଛି; ଯେତେବେଳେ କିରଣ ଧୁର୍ତ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯାଏ, ସେମାନେ ପୁଣି ଫିରି ଆସନ୍ତି। ଏହିପରି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ବାହାରେ ବୃତ୍ତରେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଚଳିଥାଏ, ବୃତ୍ତଗୁଡିକୁ ବିସ୍ତାର କରିଥାଏ। ଏଭଳି, ଦେବତା ଏବଂ ଋଷିମାନେ ଦିନ ରାତି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭାସ୍କରକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ପୂଜା କରନ୍ତି, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ସଦା ଆଦର କରନ୍ତି। ଏହି ଦିବ୍ୟ ରଥର ଉପରେ ଦେବତା, ଆଦିତ୍ୟ, ଋଷି, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା, ମୁଖ୍ୟ, ନାଗ, ଏବଂ ରାକ୍ଷସମାନେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ଅଛନ୍ତି। ସେମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ରହନ୍ତି, ପ୍ରତି ଦୁଇ ମାସ ପାଇଁ ଦୁଇ ଦୁଇ ଦଳ ବଦଳାଯାଏ ଏବଂ ଶୁଭ ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ପୋଷଣ କରନ୍ତି। ଋଷିମାନେ ରବିଙ୍କୁ ନିଜ ଶାନ୍ତ ଶବ୍ଦରେ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି, ଗନ୍ଧର୍ବ ଏବଂ ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ ଏବଂ ଗୀତ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରନ୍ତି। ମୁଖ୍ୟ, ଯକ୍ଷ ଏବଂ ଭୂତମାନେ ନିଜ ଅସ୍ତ୍ର ଏକତ୍ର କରନ୍ତି; ନାଗମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଉଠାଇ ନେଇଥାଏ, ଯାତୁଧାନମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପଛରେ ଚାଲନ୍ତି। ଭାଲଖିଳ୍ୟମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ସେତିରେ ନେଇଯାଏ, ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହନ୍ତି; ଏହିପରି, ପ୍ରତି ଦୁଇ ମାସ ପାଇଁ ଦୁଇ ଦୁଇ ଦଳ ଏଠି ରହନ୍ତି। ଏଠି ମଧୁ ଏବଂ ମାଧବ, ଶୁକ୍ର ଏବଂ ଶୁଚି, ନଭସ ଏବଂ ନଭସ୍ୟ, ଏହିପରି ଇଷ ଏବଂ ଉର୍ଜା ଅଛି। ଏପରି, ସହସ ଏବଂ ସହସ୍ୟ, ତପସ୍ୟା ଏବଂ ତପଃ—ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ମାସ ଏକ ମାନବ ବର୍ଷ ଗଠିତ କରେ। ଋତୁଗୁଡିକୁ ବସନ୍ତ, ଗ୍ରୀଷ୍ମ, ବର୍ଷା, ଶରଦ, ହେମନ୍ତ ଏବଂ ଶିଶିର ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ। ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ଦେବତା ହେଲେ ଧାତା, ଆର୍ୟମାନ, ମିତ୍ର, ବରୁଣ, ଇନ୍ଦ୍ର, ବିବସ୍ୱାନ, ପୁଷଣ, ପର୍ଜନ୍ୟ, ଅଂଶୁ, ଭାଗ। ତ୍ୱଷ୍ଟ୍ରି, ବିଷ୍ଣୁ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, ଅତ୍ରି, ବଶିଷ୍ଠ, ଅଙ୍ଗିରସ, ଏବଂ ଭୃଗୁ ମୁଖ୍ୟ ଋଷି। ଭରଦ୍ୱାଜ, ଗୌତମ, କଶ୍ୟପ, କ୍ରତୁ, ଜମଦଗ୍ନି, କୌଶିକ, ବାସୁକି, କଙ୍କଣିକର। ଟକ୍ଷକ, ଏବଂ ନାଗ, ଏଲାପତ୍ର, ଶଂଖପାଳ, ଏଇରାବତ। ଧନଞ୍ଜୟ, ମହାପଦ୍ମ, କର୍କୋଟକ, କମ୍ବଳ, ଅଶ୍ୱତର, ତୁମ୍ବୁରୁ, ନାରଦ। ହାହା ଏବଂ ହୁହୁ, ବିଶ୍ୱବାସୁ, ଉଗ୍ରସେନ, ସୁରୁଚି, ପରାବସୁ। ଚିତ୍ରସେନ, ଉର୍ଣୟୁ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ସୂର୍ୟବର୍ଚ୍ଚ, ଦେବୀ କୃତସ୍ଥଳା। ଶୁଭନନା, ଶୁଭଶ୍ରୋଣି, ପୁଞ୍ଜିକସ୍ଥଳା, ମେନକା, ସହଜନ୍ୟା, ପ୍ରମ୍ଲୋଚା, ଶୁଚିସ୍ମିତା। ଅନୁମ୍ଲୋଚା, ଘୃତାଚି, ବିଶ୍ୱାଚି, ଉର୍ବଶୀ, ପୂର୍ବଚିତ୍ତି, ଦେବୀ ତିଲୋତ୍ତମା। ରମ୍ଭା, ଅମ୍ଭୋଜବଧାନା, ରଥକୃତ, ଗ୍ରାମଣୀ, ରଥୋଜା, ରଥଚିତ୍ର, ସୁବାହୁ, ରଥସ୍ୱନ। ବରୁଣ, ସୁଶେନ, ସେନାଜିତ, ତର୍କ୍ଷ୍ୟ, ଅରିଷ୍ଟନେମି, କ୍ଷତଜିତ, ସତ୍ୟଜିତ। ରାକ୍ଷୋହେତି, ପ୍ରାହେତି, ପୌରୁଷୟ, ବଧାହ, ନାଗ, ବାଘ, ଜଳ, ପବନ, ବିଜୁଳି, ସୂର୍ଯ୍ୟ। ବ୍ରହ୍ମୋପେତ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ, ଯଜ୍ଞୋପେତ; ଏହି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବତା ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ନିୟମିତ ଅନୁକ୍ରମରେ ରହନ୍ତି। ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ଦଳ, ପ୍ରତି ଦଳରେ ସାତ ଜଣ, ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ; ଧାତାରୁ ବିଷ୍ଣୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦ୍ୱାଦଶ ଦେବତା ଏହିପରି ଘୋଷିତ। ପୁଲସ୍ତ୍ୟରୁ କୌଶିକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଖ୍ୟ ଋଷିମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ନିଜ ତେଜରେ ପୂରଣ କରନ୍ତି। ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ଅନୁକ୍ରମରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଷ୍ଟୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି; ଶୁଭ ନାଗମାନେ ବାସୁକିରୁ ଅଶ୍ୱତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହିପରି କରନ୍ତି। ଦ୍ୱାଦଶ ଜଣ, ତୁମ୍ବୁରୁ ଆଦିକୁ ନେଇ, ବିଶ୍ୱବାସୁ ଆଦି ବିଭିନ୍ନ ଦଳ ଦେବତା ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଉଠାଇ ନେଇଥାଏ, ଜଳବାହକମାନେ ପରି। ଦ୍ୱାଦଶ ମୁଖ୍ୟ ଗନ୍ଧର୍ବ, କୃତସ୍ଥଳାରୁ ରମ୍ଭା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଦିବ୍ୟ ଅପ୍ସରାମାନେ ଗୀତ ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ପୂଜା କରନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ନେତା, ସତ୍ୟଜିତରୁ ରଥକୃତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ତାଣ୍ଡବ ନୃତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଅନୁକ୍ରମରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ପୂଜା କରନ୍ତି। ଏହିପରି, ଦ୍ୱାଦଶ ମୁଖ୍ୟ ରାକ୍ଷସ ନିଜ ଅସ୍ତ୍ର ଏକତ୍ର କରନ୍ତି; ରାକ୍ଷୋହେତି ନେତୃତ୍ୱରେ ଯଜ୍ଞରେ ନିବେଶିତ ଦଳ ଏକତ୍ର ଚାଲନ୍ତି। ଦ୍ୱାଦଶ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ରାକ୍ଷସ ଅଛନ୍ତି: ଧାତା, ଆର୍ୟମାନ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, ପ୍ରଜାପତି, ଉରଗ, ବାସୁକି, କଙ୍କଣିକା, ତୁମ୍ବୁରୁ, ନାରଦ—ଏହି ଦୁଇ ମୁଖ୍ୟ ଗନ୍ଧର୍ବ ଗୀତରେ ପ୍ରଶସ୍ତ। ଏହିପରି, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଦିବ୍ୟ ରଥ ଏବଂ ତାହାର ଉପରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ଦେବତା, ଋଷି, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା, ନାଗ, ରାକ୍ଷସମାନେ ଏକ ଦୈବ ଅନୁକ୍ରମରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୂଜା ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଶକ୍ତି ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି।