ହିମବତ୍ ପର୍ବତ ଅଞ୍ଚଳ ହେଉଛି ଯକ୍ଷମାନେ, ଭୂତପ୍ରେତମାନେ ଏବଂ ଭଗବାନଙ୍କର ବିଶେଷ ନିବାସ; ସମସ୍ତ ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାଦେବ ହରି, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅମ୍ବିକା ସହିତ ଉପସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି। ନନ୍ଦୀ ଓ ତାଙ୍କର ଗଣମାନେ, ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ଓ ଜଙ୍ଗଲମାନେ, ନିଳ, ଧଳା ଓ ତିନି-ଶିଖର ପର୍ବତରେ, ନୀଳ ଓ ଲାଲ ମିଶିଥିବା ମହାଦେବ ଅବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି। ସିଏ ସଦା ସିଦ୍ଧମାନେ, ଦେବମାନେ ଓ ପିତୃମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାନ୍ତି, ବିଶେଷ କରି ନୀଳ ନୀଳମଣି, ଧଳା, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ସୁବৰ্ণ ପର୍ବତରେ। ମୟୂର ପିଞ୍ଜା ଥିବା, ସୁବৰ্ণ ଓ ତିନି-ଶିଖର ଶ୍ରିଙ୍ଗବନ ଏହି ପର୍ବତ ରାଜାମାନେ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପରେ ବିସ୍ଥିତ। ପ୍ଲକ୍ଷ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱୀପମାନେରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱୀପରେ ସାତଟି ପର୍ବତ ଅଛି, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସିଏ ସିଧା ଭାବରେ ବିସ୍ତାରିତ ଅଛି, ଏହାକୁ ଦିଗପର୍ବତ ଭାବେ ଜଣାଯାଏ। ପ୍ଲକ୍ଷ-ଦ୍ୱୀପରେ ସାତଟି ଦିବ୍ୟ ମହାପର୍ବତ ଅଛି: ପ୍ରଥମ ହେଉଛି ଗୋମେଦକ, ଦ୍ୱିତୀୟ ହେଉଛି ଚନ୍ଦ୍ର। ତୃତୀୟ ପର୍ବତ ନାରଦ, ଚତୁର୍ଥ ଦୁନ୍ଦୁଭି; ପଞ୍ଚମ ସୋମକ, ଷଷ୍ଠ ସୁମନସ। ସପ୍ତମ ହେଉଛି ବୈଭବ ଓ ବୈଭ୍ରଜ; ଏହି ସାତଟି ପର୍ବତ ପ୍ଲକ୍ଷ-ଦ୍ୱୀପରେ ବିଶେଷ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଶାଲ୍ମଲି-ଦ୍ୱୀପରେ ମଧ୍ୟ ସାତଟି ପର୍ବତ ଅଛି: କୁମୁଦ, ଉତ୍ତମ, ବଲାହକ, ଦ୍ରୋଣ, କଙ୍କ, ମହିଷ ଓ କକୁଦ୍ମନ୍। କୁଶ-ଦ୍ୱୀପରେ ସାତଟି ପ୍ରମୁଖ ପର୍ବତ: ପ୍ରଥମ ବିଦ୍ରୁମ, ଦ୍ୱିତୀୟ ହେମପର୍ବତ, ତୃତୀୟ ଦ୍ୟୁତିମାନ, ଚତୁର୍ଥ ପୁଷ୍ପିତ, ପଞ୍ଚମ କୁଶେଶୟ, ଷଷ୍ଠ ହରିଗିରି, ସପ୍ତମ ମନ୍ଦାରା। ମନ୍ଦାରା ମହାଦେବଙ୍କର ନିବାସ; ମନ୍ଦା ଏକ ନଦୀ ଓ ମନ୍ଦାରା ଏହି ଜଳକୁ ଧାରଣ କରିଥିବାରୁ ଏହି ନାମ। ଏଠାରେ ବୃଷଧ୍ୱଜ ଭଗବାନ, ଶୁଧ୍ଧ ଶିବ, ସମସ୍ତଙ୍କର ପ୍ରଭୁ, ସୋମ, ନନ୍ଦୀ ସହିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁବৰ্ণ ମନ୍ଦିରରେ ବସିଥାନ୍ତି। ଏଠି ପୂର୍ବରୁ ମହେଶ୍ବର ମନ୍ଦାରା ପର୍ବତରେ ତାପସ୍ୟା କରି ଅତି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ଅବିମୁକ୍ତ ମହାତୀର୍ଥରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଶୀର୍ବାଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ। ଏବଂ ମହାଦେବଙ୍କୁ ନିବାସ ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଇଥିଲା, ତେଣୁ ଅମ୍ବା ସହିତ ଅବିମୁକ୍ତ ଠାରୁ ଆସି ମନ୍ଦାରାରେ ନିବାସ କଲେ। ନନ୍ଦୀ ଓ ତାଙ୍କର ଗଣମାନେ ସହିତ ସୋମ ଏଠି ଅବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି ଓ ଏଠି ଛାଡ଼ି ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ। କ୍ରଉଞ୍ଚ-ଦ୍ୱୀପରେ ମଧ୍ୟ ସାତଟି ପ୍ରମୁଖ ପର୍ବତ ଅଛି: ପ୍ରଥମ କ୍ରଉଞ୍ଚ, ଦ୍ୱିତୀୟ ବାମନକ, ତୃତୀୟ ଅନ୍ଧକାରକ, ତାହାପରେ ଦିଭାବୃନ୍, ତାହାପରେ ବିଭିନ୍ଦ, ତାହାପରେ ପୁଣ୍ଡରୀକ, ତାହାପରେ ଦୁନ୍ଦୁଭିସ୍ବନ। ଏହି ସାତଟି ରତ୍ନଖଚିତ ପର୍ବତ କ୍ରଉଞ୍ଚ-ଦ୍ୱୀପରେ ଅଛି। ଶାକ-ଦ୍ୱୀପରେ ମଧ୍ୟ ସାତଟି ପର୍ବତ: ଉଦୟ, ରୈବତ, ଶ୍ୟାମକ, ରାଜତ (ଅମ୍ବିକାଙ୍କର), ଅମ୍ବିକେୟ ପରେ ଉପକୃତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଔଷଧୀ ଭରା ପର୍ବତ, କେସରୀ (ଯାହାଠାରୁ ବାୟୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ)। ପୁଷ୍କର-ଦ୍ୱୀପରେ ଏକ ମହାପର୍ବତ ଅଛି, ରତ୍ନ ଓ ପାଥରର ଶିଖର ଥିବା, ପୂର୍ବାର୍ଧ ଦ୍ୱୀପରେ ଉତ୍ତଙ୍ଗ ଶିଖର ସହିତ ବିସ୍ଥିତ। ଏହି ପର୍ବତ ପ୍ରତି ୫୦,୦୦୦ ଯୋଜନ ଉପରକୁ ଉଠିଛି, ୩୪,୦୦୦ ଯୋଜନ ତଳକୁ ବିସ୍ତାରିତ। ଦ୍ୱୀପର ଅଧା ପରିଘରେ ମାନସୋତ୍ତର ପର୍ବତ ଅଛି, ତୀର ଉପରେ ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ପରି ଚମକୁଛି; ଏହି ପର୍ବତ ମଧ୍ୟ ୫୦,୦୦୦ ଯୋଜନ ଉପରକୁ ଉଠିଛି, ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସମାନ ଓ ଗୋଳାକାର। ପଶ୍ଚିମାର୍ଧ ଦ୍ୱୀପରେ ମାନସା, ଭୂଧାରଣ ପର୍ବତ, ଏକ ଶିଖର, ତାହାର ଗଠନ ଦ୍ୱାରା ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ। ଏହି ଦ୍ୱୀପରେ ଦୁଇଟି ପୂନ୍ୟ ଏବଂ ଶୁଭ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି: ରାଜତ ଓ ମାନସ୍ୟ; ମାନସା ବାହାରେ ମହାବୀତା ଅଞ୍ଚଳ, ଭିତରେ ଧାତକୀଖଣ୍ଡ। ପଦ୍ମ-ଦ୍ୱୀପ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ମଧୁ ଓ ଦହିର ସାଗରରେ ବିବୃତ, ଏହା ପୁଷ୍କର-ଦ୍ୱୀପ ପରି ବିସ୍ତାର ଅଛି। ପୁଷ୍କରର ବିସ୍ତାର ଓ ପରିଧି ସମାନ; ଏହିପରି ସାତଟି ଦ୍ୱୀପ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱୀପ ସାତଟି ସାଗର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱୀପ ପରେ ସପ୍ତମ ସାଗର ଅଛି; ଏହିପରି ଦ୍ୱୀପ ଓ ସାଗର ଏକ ପରେ ଏକ ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ। ପୁଷ୍କର ପରେ ଏକ ମହା ମଧୁସାଗର ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଘେରାଯାଇଛି। ସାଗର ପରେ ଦୁଇଗୁଣି ବଡ଼ ସୁବৰ্ণ ଭୂମି ଦେଖାଯାଏ, ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ପାଥର ଖଣ୍ଡ ପରି, ଯେଉଁଠାରେ ବିଶ୍ୱଗୁଡିକ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହାପରେ ପରିଧିର ସୀମା ଚିହ୍ନିତ କରୁଥିବା ଏକ ପର୍ବତ ଅଛି, ଚମକୁଥିବା ଓ ଅଚମକୁଥିବା, ଏହାକୁ ଲୋକାଲୋକ ପର୍ବତ କୁହାଯାଏ। ଦେଖିବା ଓ ଦେଖିବା ଯୋଗ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତାରିତ, ତେଉଁଠାରେ ପୃଥିବୀ ଅଛି; ଏହି ପର୍ବତର ଉଚ୍ଚତା ୧୦,୦୦୦ ଯୋଜନ ଅଛି। ଏହି ଉଚ୍ଚତା ଏବଂ ପ୍ରସ୍ଥ ଦୁହେଁ ଲୋକାଲୋକ ପର୍ବତର; ନିକଟ ଅଞ୍ଚଳରେ ସୂର୍ୟର କିରଣ ଚଳାପାଇ। ଦୂର ଅଞ୍ଚଳରେ ଚିରନିର୍ମଳ ଅନ୍ଧକାର ଅଛି; ଏହିପରି ଏହାକୁ ଲୋକାଲୋକ କୁହାଯାଏ। ଏପରି ପୃଥିବୀର ବିସ୍ତାର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବରେ ବିବରଣା ହୋଇଛି। ସୂର୍ୟରୁ ଭୂମି ଓ ସ୍ୱର୍ଗର ଅଞ୍ଚଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଧ୍ରୁବତାରା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସାତଟି ବାୟୁର ଅଞ୍ଚଳ, ଆଭାହ ଆଦି ଦ୍ୱାରା, ଉତ୍ତମ ଋଷି, ବିସ୍ଥିତ ଅଛି।