ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କଥାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛି ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦେବଲୋକର ଦୃଶ୍ୟ, ଯେଉଁଠାରେ ସୁନାର ଦେଉଳ ଦେବାଳୟ, ମଣିମୟ ଦ୍ୱାରମଣ୍ଡପ ଓ ଅଲୌକିକ କ୍ରିଷ୍ଟାଲ ରଥ ଏକାଠି ହୋଇଛି। ସେଠାରେ ରତ୍ନମୟ ସିଂହାସନ ରହିଛି, ଯାହା ଶୁଭ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ବସ୍ତ୍ରରେ ଢାକାଯାଇଛି, ଭୂମିରେ ସୁନିଖୁତ ଭାବେ ବିଛାଯାଇଛି, ଏବଂ ସେଠାରେ ପବିତ୍ର ଶର୍ବ ଅଧିଷ୍ଠିତ। ଅମର ମାଳା, ରଙ୍ଗିନ ଘର ଓ ଚମତ୍କାରିତା ମଣିମୟ ମଣ୍ଡପ ଏଠିରେ ଶୋଭା ପାଉଛି। ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ନାୟକମାନେ ଏଠି ଉପସ୍ଥିତ ଓ ଶର୍ବଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଛନ୍ତି—ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର, ଉପେନ୍ଦ୍ର, ଏବଂ ବନ୍ୟପଶୁମାନେ—ବନ୍ଦର, ହାତୀ, ସିଂହ, ଭାଲୁ, ବାଘ, ଉଠ ଓ ବାନର। ଏଠି ଗୃଧ୍ର, ପେଚା, ମୃଗ ଓ ଉଠମୁଖୀ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରମଥ ମହାବଳୀ ଏବଂ ପାହାଡ଼ ପରି ଦୃଢ଼ ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିବା ଦେବତାମାନେ ଅଛନ୍ତି। କେହି ହରିତ କେଶ, ଭୟଙ୍କର ଦେହ, ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଓ ରଙ୍ଗରେ, ଅନେକ ପୋଷ୍ଚାରେ ବିରାଜିତ। ଏଠି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମୁହଁ, ପୁଣ୍ୟ କର୍ମ ଓ ମହାନ ନନ୍ଦୀଶ୍ୱରମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରି ଦେଖାଯାନ୍ତି, ଏବଂ ଅଣିମା ଆଦି ଶକ୍ତିରେ ସମ୍ପନ୍ନ। ଏଠି କେବେ ଅମର ଓ ମହାସଭା ଶୂନ୍ୟ ନୁହେଁ, ଦେବତାମାନେ ସଦା ଏଠି ଭଗବାନ୍ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି। ଝଂଝଣି, ଶଂଖ, ମୃଦଙ୍ଗ, ଭେରୀ, ଡିଣ୍ଡିମା, ଗୋମୁଖ ଓ ମଧୁର ଗାନ ଓ ଟାଣିରେ ଏଠି ଦେବତାମାନେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି। ପ୍ରମଥ, ସିଦ୍ଧ, ଋଷି, ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ବ୍ରହ୍ମା ମହାତ୍ମା ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରନ୍ତି। ଏଠି ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଶଂକରଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ଏହି ସୁନ୍ଦର ଶିଖର ଶଂଖ ପରି ଚମକୁଛି। ଏହି କୈଳାସ କୁବେରଙ୍କ ନିବାସସ୍ଥାନ, ଯେଉଁଠି ଦଶ ମିଲିଅନ୍ ଯକ୍ଷ ଓ ଅନ୍ୟ ମହାନ ଆତ୍ମାମାନେ ରହନ୍ତି। ଏଠି ଭବଙ୍କ ମହାପୂଜାଗୃହ ଅଛି, ଯେଉଁଠି ସୋମ ତାଙ୍କ ସାଥୀ ହର ସହିତ ସଦା ବସିଥାନ୍ତି। କୁବେର ଶିଖରରେ ମଣିମୟ ଓ ସୁନାର ସିଢ଼ି ସହିତ ମନ୍ଦାକିନୀ ନାମକ ପବିତ୍ର ନଦୀ ଅଛି, ଯାହାକୁ ନଳିନୀ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ଏହି ନଦୀ ସୁନାର ପଦ୍ମ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ତାର ସୁଗନ୍ଧ, ସ୍ପର୍ଶ ଓ ଗୁଣ ଅଦ୍ଭୁତ, ନୀଳ ବୈଦୂର୍ୟ ପତ୍ର ଓ ମହାପଦ୍ମ ଦ୍ୱାରା ଶୁଭ୍ର ଓ ମଧୁର ଗନ୍ଧରେ ଭରିଥିବା। ଏଠି କୁମୁଦ ଓ ମହାପଦ୍ମ ଗୁଛରେ ଶୋଭିତ, ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଦେବଙ୍କ ନାରୀମାନେ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ସେଠାରେ ସେବା କରନ୍ତି। ଏହି ପବିତ୍ର ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀ ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ ଓ କିନ୍ନରମାନେ ତାଙ୍କର ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କରନ୍ତି। ଏହି ନଦୀର ଉତ୍ତର କୂଳରେ ଶୁଭ୍ର ଭବଙ୍କ ପୂଜାଗୃହ ଅଛି, ବୈଦୂର୍ୟ ମଣିରେ ଶୋଭିତ, ଯେଉଁଠି ଅବିନାଶୀ ଶଙ୍କର ବିରାଜିତ। ସୁନାର ନନ୍ଦା ନଦୀର ପୂର୍ବ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ତଟରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଜଙ୍ଗଲ ଅଛି, ଯେଉଁଠି ହଜାର ହଜାର ଦ୍ୱିଜ, ପଶୁପକ୍ଷୀ ରହନ୍ତି। ନନ୍ଦାର ପଶ୍ଚିମ ତଟରେ, ଦକ୍ଷିଣକୁ ଅଳ୍ପ ଝୁକିଥିବା ପାହାଡ଼ ଦେଖାଯାଏ, ଏଠି ତାଙ୍କ ସାଥୀମାନେ ଓ ଅମ୍ବା ସହିତ ଶିବ ଖେଳ କରନ୍ତି। ସେଠାରେ ରୁଦ୍ରପୁରୀ ନାମକ ଏକ ନଗର ଅଛି, ଯାହା ନାନା ପ୍ରକାର ରାଜପ୍ରାସାଦରେ ଭରିଥିବା। ଏଠି ଶିବ ଅନେକ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଅମ୍ବା ସହିତ ଖେଳ କରନ୍ତି। ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ଶିବଙ୍କ ନିବାସ କୁହାଯାଏ, ଏପରି ଶର୍ବଙ୍କ ଶତ-ଶତ ପୂଜାଗୃହ ଅଛି। ଏହି ପବିତ୍ର ଦ୍ୱୀପ, ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ, ନଦୀ କୂଳ, ହ୍ରଦ ଓ ଜଳସଙ୍ଗମରେ ଏମିତି ଶତ-ଶତ ଶିବପୀଠ ବିଦ୍ୟମାନ। ଏଠି ଅନେକ ନଦୀ ବର୍ଣ୍ଣିତ, ସଦା ପ୍ରବାହମାନ ଓ ଶୁଭ୍ର, ଅସଂଖ୍ୟ ହ୍ରଦରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଅନେକ ଦ୍ୱୀଜମାନେ ଏଉଁଥିରେ ବସନ୍ତି। ଏହି ନଦୀମାନେ ପୂର୍ବମୁଖୀ, ଦକ୍ଷିଣ ମୁଖରେ ମୁହଁ, ଉତ୍ତରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, କିଛି ପଶ୍ଚିମ ଉତ୍ସରେ ଶୁଭ୍ର ଓ ପ୍ରତିବର୍ଷ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଆକାଶର ଏହି ସମୁଦ୍ର, ଯାହାକୁ ସୋମ କୁହାଯାଏ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ଆଧାର, ଦେବତାମାନେ ଯାହାରୁ ଅମରତ୍ୱ ପାଆନ୍ତି। ଏହିଠାରୁ ଏକ ପବିତ୍ର ନଦୀ ବହେ, ଯାହା ଶୁଭ୍ର ଓ ଶୁଦ୍ଧ, ଆକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ଚଳିଥିବା ସପ୍ତମୀ ନଦୀ, ପବନ ପଥରେ ଅମୃତ ଜଳ ନେଇ ଯାଏ। ଏହି ନଦୀ ଜ୍ୟୋତିମୟ ଦେବମାନେ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ, ଆକାଶରେ ଲକ୍ଷ ତାରା ସହିତ ଯୁକ୍ତ। ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ର ଦିନକୁ ଦିନ ଚକ୍ରକାର ଘୂରେ, ସେପରି ଏହି ନଦୀ ଅସୀ ଚାରି ହଜାର ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚତାରେ ଉଠିଥାଏ। ମହାମେରୁ ପର୍ବତ, ଯାହା ଶ୍ରୀକଣ୍ଠଙ୍କ ଖେଳଭୂମି ପରି ମନୋହର, ଏତେ ଯୋଜନ ପରିସରରେ ବିସ୍ତୃତ, ଏଠି ଶର୍ବ ଅମ୍ବା ଓ ଗଣପତିମାନେ ସହିତ ବିରାଜିତ। ଏଠି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଯାଏଁ ଶିବ ଖେଳ କରନ୍ତି; ସେଠାରୁ ଶୁଭ୍ର ଓ ପବିତ୍ର ନଦୀ ମେରୁକୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ବହୁଥାଏ। ତାଙ୍କ ଜଳ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ବିଭାଜିତ ହୋଇ ମେରୁର ଚାରି ଅନ୍ତସ୍ଥଳ ଶିଖରରେ ପଡ଼େ। ସମସ୍ତ ପାହାଡ଼କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଦେବଦେବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଏହି ନଦୀ ଚାରିଦିଗକୁ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇ ମହାସାଗରରେ ପ୍ରବେଶ କରେ। ଏହି ନଦୀରୁ ଶତ-ଶତ ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ୱୀପ, ପର୍ବତ ଓ ଦେଶରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଅସଂଖ୍ୟ ଛୋଟ ନଦୀ ଚଳିଥାଏ, କେତୁମାଳ ଦେଶରେ ସମସ୍ତେ କଳା ଚର୍ମର, ଗଙ୍ଗାବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧନ୍ତି, କଠଳ ଖାନ୍ତି। ସେଠାର ନାରୀମାନେ ପଦ୍ମର ରଙ୍ଗର, ତାଙ୍କ ଆୟୁ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ; ଭଦ୍ରାଶ୍ୱରେ ନାରୀମାନେ ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ପରି ଧଳା। ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ କଳା ଆମ ଖାନ୍ତି, କେବେ ଦୁଃଖ ନାହିଁ, ପ୍ରେମରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ରଖନ୍ତି, ଶିବଭକ୍ତିରେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଜୀବନ କାଟନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର ମନ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରଭୁକୁ ନିବେଦିତ, ସୁନା ପରି ଚମକୁଛନ୍ତି; ଏହିପରି ରମଣକ ଦେଶରେ ଲୋକେ ବଟ ଫଳ ଖାନ୍ତି। ସମସ୍ତେ ପବିତ୍ର, ଶିବଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ, ଏଠି ଏକ ଲକ୍ଷ ପଞ୍ଚାଶି ହଜାର ବର୍ଷ ଆୟୁର ଅଧିକାରୀ। ସେମାନେ ସୁନାର ଜଙ୍ଗଲରେ ବସନ୍ତି, ସୁନା ପରି ଦେହ, ଏହି ଲୋକଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଏକ ଦଶ ହଜାର ଏକ ଶଉଁ ପଞ୍ଚାଶି।