ପିତୃମାନେ ଅମୃତ ପାନ କରୁଥିବା ବୋଲି କହାଯାଇଛି, ତାଙ୍କର ବଂଶାବଳୀ ଏଠାରେ ଏକାଧିକ ଭାବରେ ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି । ମୁଁ ଏଠାରେ ଋଷିମାନଙ୍କର ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଂଶାବଳୀ ଏକାଧିକ ଭାବରେ କହିବି । ଏଠାରେ ଏକ ଅଲଗା ଅଧ୍ୟାୟ ଉପସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି; ଦାକ୍ଷାୟଣୀ ସତୀ, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପାଖରେ ପାର୍ବତୀ ଭାବରେ ଗଲେ । ପରେ, ସତୀ ଦାକ୍ଷ କୁ ଉପାଳମ୍ବ କରି, ଭବାଙ୍କୁ ପତି ଭାବରେ ପାଇଲେ; ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ନୀଳଲୋହିତ ଅନେକ ରୁଦ୍ରକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ । ତାଙ୍କୁ ନିଜରୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ, ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବାଘ ସ୍ୱରୂପ, ହସି ଏହି କାମ କଲେ । ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଚଉଦ ଭାଗ ଜଗତ ଆବୃତ ହୋଇଗଲା; ସେଠି ଏହି ନିଳ ଓ ଲାଲ ରଙ୍ଗର ଶୁଧ୍ଧ ରୁଦ୍ରମାନେ ଦେଖି, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ପିତାମହ ରୁଦ୍ରମାନଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ: "ନମସ୍କାର, ବଡ ଦେବମାନେ, ତିନି ଚକ୍ଷୁ, ନୀଳ ଓ ଲାଲ ରଙ୍ଗର ।" ସେମାନେ ସବୁ କିଛି ଜଣା, ସବୁ କିଛିରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ଦୀର୍ଘ, ଛୋଟ, ବାମନ, ଶୁଭ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ କେଶ, ଦୃଷ୍ଟି ନାଶ କରୁଥିବା, ଚିରଅବିନାଶୀ, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଶୁଧ୍ଧ । ସେମାନେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରୁ ମୁକ୍ତ, ରାଗ ନାହିଁ, ସମସ୍ତର ଆତ୍ମା, ଭବାଙ୍କ ପୁତ୍ର; ଏଭଳି ରୁଦ୍ରମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରି, ରୁଦ୍ର ଭବାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ, ଶିବଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଜନ୍ମା blessed one କହିଲେ: "ନମସ୍କାର, ବଡ ଦେବ; ଆପଣ ଅମୃତ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ସୃଷ୍ଟି କରିବେ ନାହିଁ; ମୃତ୍ୟୁ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତୁ ।" ତାପରେ ଶିବ କହିଲେ: "ମୋର ଏହି ଅବସ୍ଥା ନୁହେଁ; ଆପଣ ଚାହିଲେ ମୃତ୍ୟୁ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତୁ ।" ଅନୁମତି ପାଇ, ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଆଧାର କରି ସମସ୍ତ ଚଳ-ଅଚଳ ଜଗତ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ମୃତ୍ୟୁ ସହିତ ଯୁକ୍ତ, ସୃଷ୍ଟି କଲେ । ତାପରେ ରୁଦ୍ରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶଙ୍କର ବିରତିରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ Sthāṇu ଅବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କଲେ; ଏହା ହେଉଛି ଶଙ୍କରଙ୍କର ମହାତ୍ମ୍ୟ । ରୁଦ୍ର, ଦୟାମୟ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ କାମନା କରନ୍ତି, ଶମ୍ଭୁ ସ୍ୱରୂପରେ, ନିର୍ଗୁଣ, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଶରୀର ଧାରଣ କରନ୍ତି । ଶଙ୍କର, ଯୋଗ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ବିରାଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାନ୍ତି; ଏହି ମୋକ୍ଷକୁ 'ଶମ' କୁହାଯାଇଥାଏ । ବିରାଗ ଭୂତିରୁ ବସ୍ତୁ ପ୍ରତ୍ୟାଗତି ହୁଏ, ଜଗତ ଭୟରୁ ଏହା ଦୀର୍ଘ କାଳରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏହି ବିରାଗ ଅନ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ଦୋଷରୁ ଦୂର ହୋଇ ଗୁଣ ପ୍ରତ୍ୟାଗତି, ଅନ୍ୱେଷଣ ନ କରି, ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ; ଏହି ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଏକତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତି, ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ କୃପାରେ ସମ୍ଭବ । ଧର୍ମ, ଜ୍ଞାନ, ବିରାଗ, ଏବଂ ଏଶ୍ୱରତ୍ୱ—ଏହି ସବୁ ଶଙ୍କର ନିଜେ; ସେ Pinākī, ନୀଳ ଓ ଲାଲ ରଙ୍ଗର । ଯେଉଁମାନେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଶରଣ ନେଇଛନ୍ତି ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି; ଏବଂ ଅତି ପାପୀ ମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ । ଏହିପରି, ଶଙ୍କରଙ୍କ ଶରଣ ନେଇଥିବା ଲୋକ ନିତ୍ୟତା ପାଆନ୍ତି; ଏବଂ ମାୟାର ଅଟ୍ଟାଇଶି ଭୟଙ୍କର ରୂପର ଅନ୍ତ ହୁଏ । ଅନେକ ନରକ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ପାପୀ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗ କରନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ଶିବ, ରୁଦ୍ର, ଶଙ୍କର, ନୀଳ ଓ ଲାଲ ରଙ୍ଗର ଶରଣ ନେଇନାହାନ୍ତି । ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ, ଅବିନାଶୀ, ଜଗତର ନାଥ, ପରମାତ୍ମା Puruhūta, ଲୋକମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି । ଅନ୍ଧକାରରେ, ସେ କାଳରୁଦ୍ର; ରାଗରେ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଜନ୍ମା; ଶୁଭତାରେ, ସେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଭିଷ୍ଣୁ; ଉତ୍କ୍ରାନ୍ତିରେ, ସେ ମହେଶ୍ୱର । ଲୋକ କିପରି ନରକକୁ ଯାନ୍ତି, ଜ୍ଞାନୀ? କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ଅକାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା? ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, କାରଣ ଆମେ ଜିଜ୍ଞାସୁ । ଏବେ ମୁଁ ଭବାଙ୍କର ଅପାର ଚେତନା, ଶଙ୍କରଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଥିବା ଏହି ଗୁପ୍ତ ଶକ୍ତିକୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶ କରିବି । ଯୋଗୀମାନେ ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣି, ଉତ୍ତମ ବିରାଗରେ ଅବସ୍ଥିତ । ସେମାନେ ଅଷ୍ଟ ଅଭ୍ୟାସ—ପ୍ରାଣାୟାମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସହିତ ଅନୁସୂତ । ଦୟା ଭଳି ଗୁଣରେ ସମ୍ପନ୍ନ, ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ନିଜ କର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ନରକ କିମ୍ବା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାନ୍ତି । କୃପାରୁ ଜ୍ଞାନ ଆସେ; ଜ୍ଞାନରୁ ଯୋଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ; ଯୋଗରୁ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ; ଏହି ସମସ୍ତ କୃପାରୁ ହୁଏ । ଯଦି କୃପାରୁ ଆପଣ ଶିବଙ୍କର ପ୍ରକୃତି, ଦିବ୍ୟ ଓ ମହେଶ୍ୱର ଯୋଗ ବିଷୟରେ କହିପାରିବେ, ଯୋଗ ଜ୍ଞାନୀ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ । ଶିବ କିପରି, ଚିନ୍ତା ଶୂନ୍ୟ, ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା କୃପା ଦେଇଥାନ୍ତି, କେବେ ଲୋକମାନେ ପାଇଥାନ୍ତି? ଦେବ, ଋଷି, ଏବଂ ପିତୃମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ଏହି କଥା ପୂର୍ବରୁ ଶୈଳାଦି କହିଥିଲେ; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶୁଣନ୍ତୁ । Vyāsaଙ୍କର ଅବତାର, ଡ୍ୱାପର ଯୁଗ ଶେଷରେ, ଯୋଗ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ଅବତାର, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀଙ୍କ ଅବତାର ତିଷ୍ୟ ଯୁଗରେ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ଥାନରେ, ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ ଚାରିଜଣ, ଶାନ୍ତିର ପାତ୍ର; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ଉପଶିଷ୍ୟ ଅଛନ୍ତି, ଏହିପରି ପ୍ରଭୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି । ଏଭଳି ଜ୍ଞାନ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ମୁଖରୁ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଅନୁକ୍ରମରେ ଆସେ, ବ୍ରାହ୍ମଣରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ବୈଶ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କ ନିଜ ଗୁଣ ଓ ଦୟା ଅନୁଯାୟୀ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଡ୍ୱାପର ଯୁଗରେ, କେଉଁ Vyāsa, କେଉଁଠି, କେଉଁ ଚକ୍ର, କେଉଁ କଳ୍ପରେ ଥିଲେ, ଏଠାରେ କହିବା ଉଚିତ । ଶୁଣନ୍ତୁ: ବରାହ କଳ୍ପରେ, ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଭୈବସ୍ବତ ଚକ୍ରରେ, ବର୍ତମାନ Vyāsa ଓ Rudra, ସମସ୍ତ ଚକ୍ରରେ । ଏଠାରେ ଏକାଧିକ କ୍ରମରେ କହିବି, କେଉଁମାନେ ବେଦ, ପୁରାଣ, ଓ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରକାଶ କଲେ, ବର୍ତମାନ ସମସ୍ତ ଚକ୍ରରେ । Kratu, Satya, Bhārgava, Aṅgirā, Savitṛ, ଦ୍ୱିଜମାନେ, Mṛtyu, Śatakratu ଜ୍ଞାନୀ, ଓ Vasiṣṭha, ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ । Sārasvata, Tridhāmā, Trivṛt, ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, Śatatejā, Svayaṃdharman, ଓ Nārāyaṇa, ଯେଉଁମାନେ ଶୁଣିଛନ୍ତି । Tarakṣu, Āruṇi ଜ୍ଞାନୀ, Deva, Kṛtaṃjaya, Ṛtaṃjaya, Bharadvāja, Gautama, କବିମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ।