ଏହିପରି ଭାବରେ, ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ ଅରଣ୍ୟରେ ବସୁଥିବା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଜାପତିମାନେ, ତାଙ୍କର ଅନେକ ନିବାସସ୍ଥଳୀ ବିବରଣା କରିଛି; ଏମିତି ଅନେକ ଅରଣ୍ୟବାସୀ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେକୁ ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଗଣନା କରିପାରିବି ନାହିଁ। ଶିତାନ୍ତ ପର୍ବତର ଶିଖରରେ, ଶୁଭ ପାରିଜାତ ଉଦ୍ୟାନରେ ଇନ୍ଦ୍ର ନିବାସ କରନ୍ତି; ଏହାର ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ବିସ୍ତୃତ କୁମୁଦ ପର୍ବତ ଶୃଙ୍ଗ ଅଛି। ଏଠାରେ ଦାନବମାନଙ୍କର ଏଠିଆ ଆଠଟି ପୁରାତନ ନଗର ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିଲା; ଶୁଭ ସୁବର୍ଣ୍ଣକୋଟରାରେ ମହାତ୍ମା ରାକ୍ଷସମାନେ ବସନ୍ତି। ନୀଳକମାନେ ଏଠିଆ ଅଠଷଠି ପୁରାତନ ନଗରର ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି; ଏବଂ ମହାନ ନୀଳ ପର୍ବତରେ ପନ୍ଦରଟି ପୁରାତନ ନଗର ଅଛି। ଅଶ୍ୱମୁଖ ଜନ, କିନ୍ନରମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅଛନ୍ତି; ବେଣୁସୌଧ ପର୍ବତରେ ବିଦ୍ୟାଧରମାନଙ୍କର ତିନିଟି ନଗର ଅଛି। ଵୈକୁଠରେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଗରୁଡ ନିବାସ କରନ୍ତି; କରଞ୍ଜରେ ନୀଳଲୋହିତ ଅଛନ୍ତି; ଓ ଵସୁଧାରାରେ ଵସୁମାନେ ବସନ୍ତି। ଉତ୍ତମ ରତ୍ନଧାରା ପର୍ବତରେ ମହାତ୍ମା ସପ୍ତ ଋଷିମାନେ ବସନ୍ତି; ଏଠି ସପ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ସିଦ୍ଧମାନେ ବସନ୍ତି। ଏକଶୃଙ୍ଗ ପର୍ବତରେ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ମହାନ ନିବାସ; ଗଜଶୈଳରେ ଦୁର୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀ ବସୁମାନେ ବସନ୍ତି। ଆଦିତ୍ୟ, ରୁଦ୍ର ଓ ଅଶ୍ୱିନମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ନିବାସ କରନ୍ତି; ସୁବର୍ଣ୍ଣ କମରବନ୍ଧ ପର୍ବତରେ ଏଠିଆ ଅଶୀ ପବିତ୍ର ନଗର ଅଛି। ସୁନୀଳ ପର୍ବତରେ ପଞ୍ଚଶତ ମିଲିଅନ୍ ରାକ୍ଷସମାନେ ବସନ୍ତି; ପଞ୍ଚକୁଟାରେ ପୁରାତନ ନଗରମାନେ ଅଛି, ପ୍ରତ୍ୟେକଟିର ଆକାର ପଞ୍ଚଶତ ମିଲିଅନ୍। ଶତଶୃଙ୍ଗରେ ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯକ୍ଷମାନଙ୍କର ଏକଶତ ନଗର ଅଛି; ତାମ୍ରାଭରେ କାଦ୍ରବେୟମାନେ ବସନ୍ତି, ଏବଂ ବିଶାଖରେ ଗୁହାଙ୍କର ନିବାସ। ଶ୍ୱେତୋଦରାରେ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଓ ମହାତ୍ମା ସୁପର୍ଣ୍ଣ ବସନ୍ତି; ପିଶାଚକରେ କୁବେରଙ୍କର ନିବାସ ଅଛି, ହରିକୁଟାରେ ହରିଙ୍କର ଘର। କୁମୁଦରେ କିନ୍ନରମାନେ ବସନ୍ତି; ଅଞ୍ଜନାରେ ଚାରଣମାନେ; କୃଷ୍ଣ ପର୍ବତରେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ବସନ୍ତି; ପାଣ୍ଡୁରାରେ ସପ୍ତ ନଗର ଅଛି। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ, ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ସମସ୍ତ ଭୋଗରେ ନିବେଶିତ ଅଛନ୍ତି; ସହସ୍ରଶିଖର ପର୍ବତରେ ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଦୈତ୍ୟମାନେ ବସନ୍ତି। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ସାତ ହଜାର ପୁରାତନ ନଗର ଅଛି; ମୁକୁଟାରେ ନାଗମାନେ ବସନ୍ତି, ପୁଷ୍ପକେତୁରେ ମହାତ୍ମା ଋଷିମାନେ। ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚାରିଟି ନିବାସ ଅଛି—ଵୈଵସ୍ୱତ, ସୋମ, ବାୟୁ, ନାଗର ମହାପ୍ରଭୁ, ଏବଂ ଟକ୍ଷକ। ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ର, ମହାତ୍ମା ଗୁହା, କୁବେର, ସୋମ ଓ ଅନ୍ୟ ମହାତ୍ମାମାନେ ଏଠି ନିବାସ କରନ୍ତି। ସୀମା ପର୍ବତରେ ମୁଖ୍ୟ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି; ଶ୍ରୀକଣ୍ଠ ଏଠି ଗୁହାରେ ଉମା ସହ ନିବାସ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆଶ୍ରୟ ଭାବରେ। ଶ୍ରୀକଣ୍ଠଙ୍କର ଏହି ଶାସନ, ସମସ୍ତ ଦେବମାନେଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ ଭାବରେ, ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଉତ୍ପତ୍ତି ମୂଳ ଶ୍ରୀକଣ୍ଠ; ଏହି ବିଷୟରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଅନନ୍ତ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଏକ ଏଣ୍ଡର ରକ୍ଷକ ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଚକ୍ରବର୍ତି; ତାଙ୍କ ପରେ ବିଦ୍ୟେଶ୍ବରମାନେ ଅଛନ୍ତି। ଏବେ, ସଂକ୍ଷେପରେ, ମୁଁ ସୀମା ପର୍ବତରେ ଶ୍ରୀକଣ୍ଠଙ୍କର ନିବାସସ୍ଥଳୀ ବିବରଣା କରିବି; ଏହି କଥାକୁ ଶୁଣ। ଏହି ସମସ୍ତ ଚରାଚର ବିଶ୍ୱ ଶ୍ରୀକଣ୍ଠଙ୍କର ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ; ଏବେ ମୁଁ କାଳାଗ୍ନିଶିବ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ବିବରଣା କରିବି। ଦେବକୁଟା ପର୍ବତର ମହାକୁଟା ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଶୁଭ୍ର ଅବସ୍ଥା ଅଛି, ସୁନ୍ଦର ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ବେରିଲ, ରୁବି, ନୀଳମଣି, ଟୋପାଜ ଓ ଅନ୍ୟ ଉତ୍ତମ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ। ଏହି ପର୍ବତ ଶଖା ଲକ୍ଷ ଗଣା, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଗଛ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। କମ୍ପକ, ଅଶୋକ, ପୁଣ୍ନାଗ, ବକୁଳ, ଅସନ ଗଛରେ ଶୋଭିତ, ପାରିଜାତ ଫୁଲରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀମାନେ ଏଠି ଅଛନ୍ତି। ଏଠି ଅନେକ ପ୍ରକାର ଖଣିଜ, ଫୁଲର ଉତ୍ସବ, ଫୁଲମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଜାପତିମାନେ ଏଠି ଅଛନ୍ତି। ପ୍ରସ୍ରବଣୀ ଶୁଭ୍ର ମିଠା ପାଣି ଦେଉଛି, ଏକ ଏକ ଝରଣା ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ, ଅନେକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଛି। ଫୁଲ ଭରା ଝରଣାରେ ଶୋଭିତ, ଗଭୀର ରଙ୍ଗ, ମହା ମୂଳ, ଅନେକ ତଣ୍ଡ ଗଛରେ ଶୋଭିତ। ଏଠି ଅବିରତ ଛାୟା, ଦସ ଯୋଜନା ପରିଧିରେ ବିସ୍ତ୍ରୁତ, ଏଠି ଭୂତବନ ନାମକ ଅରଣ୍ୟ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଜାପତିମାନେ ଏଠି ବସନ୍ତି। ଏଠି ମହାଦେବ ଶଂକରଙ୍କର ଦୀପ୍ତିମାନ ନିବାସ, ମହାତ୍ମା ଏବଂ ମହାରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ। ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାର୍ଶ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ରତ୍ନ ଦ୍ୱାର, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କ୍ରିଷ୍ଟାଲ ଦୁର୍ଗ ଏଠି ଅଛି। ରତ୍ନରେ ତିଆରି ଶିଂହାସନ, ଶୁଭ୍ର ମନ୍ଦିର ଚାଦରରେ ଶୋଭିତ, ଭୂମିରେ ଉପସ୍ଥିତ, ଶ୍ରୀ ଶର୍ବଙ୍କର ପ୍ରଭୁତ୍ୱରେ। ଅକ୍ଷୟ ଫୁଲମାଳା, ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ଘର, ଶୋଭିତ ମଣ୍ଡପ, କ୍ରିଷ୍ଟାଲ କମ୍ଭରେ ଶୋଭିତ। ସମସ୍ତ ଭୂତପତିମାନେ ଏଠି ଉପସ୍ଥିତ, ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର, ଉପେନ୍ଦ୍ର, ଏବଂ ବନ୍ୟ ପଶୁ—ଶୁକ୍ର, ହାତୀ, ସିଂହ, ଭାଲୁ, ବାଘ, ଉଠ, ବାନର ଏଠି ଅଛନ୍ତି। ଗୃଧ୍ର, ପିଙ୍ଗୁ, ହରିଣ, ଉଠ ମୁଖ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରମଥମାନେ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଆକାର ଏବଂ ରୂପ ଭିନ୍ନ। ଭୟଙ୍କର, ହରି ଚୁଲ, ବଡ଼ ହାତ, ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ଆକାରରେ ଏଠି ଅଛନ୍ତି। ଦୀପ୍ତିମାନ ମୁଖ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ, ମହାନ୍ଦିଶ୍ୱରମାନେ, ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ ସମାନ, ଅଣିମା ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ଏଠି ଅମର ଏବଂ ମହାସଭା ଅବିରତ, ଦେବମାନେ ସଦା ଭୂତପତିଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି। କସ୍ତା, ସଂଖ, ଢୋଲ, ଭେରୀ, ଡିଣ୍ଡିମା, ଗୋମୁଖ, ମଧୁର ଗୀତ, ମିଠା ସଙ୍ଗୀତ ଏବଂ ମଧୁର ଦ୍ୱନିରେ; ଏହିପରି ମହାଦେବ, ପ୍ରମଥମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ, ପ୍ରମଥ, ସିଦ୍ଧ, ଋଷି, ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଏବଂ ମହାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ। ଏହି ପରି ଶ୍ରୀକଣ୍ଠ ଓ ମହାଦେବଙ୍କର ଦୀପ୍ତିମାନ ନିବାସ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପର୍ବତମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଦେବତା, ତୀର୍ଥ, ଏବଂ ଅନେକ ଜନଙ୍କର ନିବାସ ଅଛି, ଏହିପରି ଶୋଭା ଓ ଶ୍ରୀରେ ଏହି ବିଶ୍ୱ ଅଛି।