ଏଠାରେ ଏକ ଅତି ପବିତ୍ର ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତା, ଋଷି, ଏବଂ ସିଦ୍ଧ ଜଣା ଶିବଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରି, ତାଙ୍କର କୃପାରେ ସ୍ୱୟଂ ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ନିଜ ନିବାସ ରଚିଛନ୍ତି। କଶ୍ୟପ ଓ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବୀମାନେ ସହିତ ବିଳ୍ବବନରେ ବସିଛନ୍ତି; ଏହିପରି ତାଳବନରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଉପେନ୍ଦ୍ର ଓ ସର୍ପସ୍ୱରୂପ ଜଣା ମହାପୁରୁଷମାନେ ବସିଛନ୍ତି। ଉଡୁମ୍ବର ବନରେ କର୍ଦମ ଓ ଅନ୍ୟ ମହାତ୍ମାମାନେ ଅଛନ୍ତି; ଶୁଭ ଓ ପବିତ୍ର ଆମ୍ବ ବନରେ ବିଦ୍ୟାଧର ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ବସିଛନ୍ତି। ନିମ୍ବ ବନରେ ନାଗ ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ଅଛନ୍ତି; କିଂଶୁକ ବନରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ରୁଦ୍ରମାନଙ୍କର ଦଳ ବସିଛନ୍ତି। ବୀଜାପୁର ବନରେ ଦିବ୍ୟ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ନିବାସ କରିଛନ୍ତି; କୌମୁଦୀ ବନରେ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଅନ୍ୟ ମହାପୁରୁଷମାନେ ଅଛନ୍ତି। ଷ୍ଠଳପଦ୍ମ ବନରେ ନ୍ୟାଗ୍ରୋଧ ବୃକ୍ଷ ତଳେ ସମସ୍ତ ନାଗମାନେ ବସିଛନ୍ତି; ଶେଷ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଗର୍ବିତ ନାୟକ, ଏଠାରେ ବସିଛନ୍ତି। ସେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଜଗତର ଲାଗି ଏକା ହେଉଛନ୍ତି କାଳ, ତଳସ୍ଥଳରେ ବସିଛନ୍ତି; ସେ ଦିବ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁ ରୂପ, ଶିକ୍ଷକ ଓ ହଳ ହସ୍ତରେ ଧାରଣ କରିଥିବା ମହାପୁରୁଷ। ଏହି ସ୍ଥାନ ଦେବତାଙ୍କର ବିଶ୍ରାମ ନିବାସ, ଏହି ହରିଙ୍କର ଶକ୍ତିର ନିଶାନ; ପନସ ବନରେ ଦାନବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଶୁକ୍ର ସହିତ ବସିଛନ୍ତି। ବିଶାଖକ ବନରେ କିନ୍ନର ଓ ନାଗ ବସିଛନ୍ତି; ମନୋହର ବନରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରର ବୃକ୍ଷ ଅଛି। ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର ଏଠାରେ ଦେବଗଣଙ୍କର ପ୍ରଶଂସା ଦ୍ୱାରା ବିରାଜିତ; ସଂତାନକ ବନରେ ସରସ୍ୱତୀ ଦେବୀ ସ୍ୱୟଂ ବସିଛନ୍ତି। ଏପରି ଭାବରେ, ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ ବନବାସୀମାନେ କେଉଁଠି ବସିଛନ୍ତି ବର୍ଣ୍ନନା କଲି; ସେମାନେ ଅସଂଖ୍ୟ, ଏବଂ ମୁଁ ସବୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ବିବରଣୀ ଦେଇପାରିବି ନାହିଁ। ଶିତାନ୍ତ ପର୍ବତର ଶିଖରରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଶୁଭ ପାରିଜାତ ବନରେ ବସିଛନ୍ତି; ଏହାର ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ବିସ୍ତୃତ କୁମୁଦ ପର୍ବତ ଅଛି। ଏଠାରେ ଦାନବମାନଙ୍କର ଆଠଟି ପୁରାତନ ନଗର ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଛି; ଶୁଭ ସୁବର୍ଣ୍ଣକୋଟରାରେ ମହାତ୍ମା ରାକ୍ଷସମାନେ ବସିଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ନୀଳକମାନଙ୍କର ଅଟଷ୍ଠି ଆଧୁନିକ ନଗର ଅଛି; ଏବଂ ମହାନ ନୀଳ ପର୍ବତରେ ପନ୍ଦରଟି ପୁରାତନ ନଗର ଅଛି। ଘୋଡ଼ାମୁଖ ଏବଂ କିନ୍ନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ବେଣୁସୌଧ ପର୍ବତରେ ବିଦ୍ୟାଧରମାନଙ୍କର ତିନିଟି ନଗର ଅଛି। ବୈକୁଣ୍ଠରେ ବିଶିଷ୍ଟ ଗରୁଡ଼ ବସିଛନ୍ତି; କରଞ୍ଜରେ ନୀଳଲୋହିତ; ଏବଂ ବସୁଧାରାରେ ବସୁମାନଙ୍କର ନିବାସ ଅଛି। ରତ୍ନଧାରା ପର୍ବତରେ ମହାତ୍ମା ସପ୍ତ ଋଷି ବସିଛନ୍ତି; ଏଠାରେ ସପ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ସିଦ୍ଧମାନେ ବିରାଜିତ। ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ମହାନ ନିବାସ ଏକଶୃଙ୍ଗ ପର୍ବତରେ; ଗଜଶୈଳରେ ଦୁର୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଏବଂ ବସୁମାନେ ବସିଛନ୍ତି। ଏହିପରି ଆଦିତ୍ୟ, ରୁଦ୍ର, ଅଶ୍ୱିନମାନେ ବସିଛନ୍ତି; ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ପର୍ବତରେ ଅସୀ ଦିବ୍ୟ ନଗର ଅଛି। ସୁନୀଳ ପର୍ବତରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଅଧିକ ନିବାସ ଅଛି; ପଞ୍ଚକୁଟାରେ ପୁରାତନ ନଗର, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅପାର ମାନ୍ୟତାର ଅଛି। ଶତଶୃଙ୍ଗରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯକ୍ଷମାନଙ୍କର ଏକଶ ନଗର; ତାମ୍ରାଭରେ କାଦ୍ରବେୟମାନେ ବସିଛନ୍ତି; ଏବଂ ବିଶାଖରେ ଗୁହାଙ୍କର ନିବାସ ଅଛି। ଶ୍ୱେତୋଦରେ ପ୍ରମୁଖ ଋଷି ଓ ସୁପର୍ଣ୍ଣ ବସିଛନ୍ତି; ପିଶାଚକରେ କୁବେରଙ୍କ ନିବାସ, ହରିକୁଟାରେ ହରିଙ୍କ ଘର। କୁମୁଦରେ କିନ୍ନରମାନେ ବସିଛନ୍ତି; ଅଞ୍ଜନାରେ ଚାରଣମାନେ; କୃଷ୍ଣ ପର୍ବତରେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ; ପାଣ୍ଡୁରରେ ସପ୍ତ ନଗର ଅଛି। ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ସମସ୍ତ ଭୋଗରେ ଯୋଗ୍ୟ ହୋଇ ବସିଛନ୍ତି; ସହସ୍ରଶିଖର ପର୍ବତରେ ଭୟାନକ କାର୍ଯ୍ୟର ଦୈତ୍ୟମାନେ ବସିଛନ୍ତି। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ସାତ ହଜାର ପୁରାତନ ନଗର ଅଛି; ମୁକୁଟାରେ ନାଗମାନେ ବସିଛନ୍ତି, ପୁଷ୍ପକେତୁରେ ମହାତ୍ମା ଋଷିମାନେ। ମହାନ ପର୍ବତମାନେ ଚାରିଟି ନିବାସ—ଏହା ହେଉଛି ବୈବସ୍ବତ, ସୋମ, ବାୟୁ, ନାଗମାନେ ଓ ତକ୍ଷକଙ୍କର। ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ର, ମହାତ୍ମା ଗୁହା, କୁବେର, ସୋମ ଓ ଅନ୍ୟ ମହାପୁରୁଷମାନଙ୍କର ନିବାସ ଅଛି। ପର୍ବତ ସୀମାରେ ବି ମୁଖ୍ୟ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି; ଶ୍ରୀକଣ୍ଠ ଏଠାରେ ଗୁହାରେ ବସିଛନ୍ତି, ଉମା ସହିତ ସମସ୍ତ ଜଗତର ନିବାସ ହେଇ। ଶ୍ରୀକଣ୍ଠଙ୍କର ଏହି ଶାସନ ଦେବମାନଙ୍କର ନାୟକତ୍ୱ ଓ ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଉତ୍ପତ୍ତି ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା; ଏହି ଉପରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏପରି ଅନନ୍ତ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଏକ ଡ଼ଣ୍ଡର ରକ୍ଷକ ଭାବେ ବିରାଜିତ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତର ରାଜା ଭାବେ ପରିଚିତ; ତାଙ୍କ ପରେ ବିଦ୍ୟେଶ୍ୱରମାନେ ଅଛନ୍ତି। ଏବେ ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ ଶ୍ରୀକଣ୍ଠଙ୍କର ଶାସନ ଥିବା ପର୍ବତ ସୀମା ଉପରେ ସ୍ଥାନଗୁଡିକ ବର୍ଣ୍ନନା କରିବି; ମୋ କଥାକୁ ଶୁଣ। ଏହି ସମସ୍ତ ଚରାଚର ବିଶ୍ୱ ଶ୍ରୀକଣ୍ଠଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶାସିତ; ଏବେ ମୁଁ କାଳାଗ୍ନିଶିବ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ବର୍ଣ୍ନନା କରିବି। ଦେବକୂଟ ପର୍ବତର ମହାକୂଟର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯାହା ସୁନା, ବେରିଲ, ରୁବି, ନୀଳମଣି ଓ ପୀତମଣିର ଚମକ ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ। ଏହି ସ୍ଥାନ ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରତ୍ନ, ଶୁଭ ଓ ପବିତ୍ର, ଏକ ଲକ୍ଷ ଶାଖା ଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ବୃକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ଏଠାରେ ଚମ୍ପକ, ଅଶୋକ, ପୁଣ୍ଣାଗ, ବକୁଳ, ଅସନ ବୃକ୍ଷ ଅଛି, ପାରିଜାତ ଫୁଲରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀମାନେ ଏଠାରେ ବସିଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ଶତ ପ୍ରକାରର ଖଣିଜ, ବିଭିନ୍ନ ଫୁଲ, ଫୁଲର ମାଳା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଏବଂ ବିଶେଷ ପ୍ରକାରର ଦିବ୍ୟ ଜଣା ଦ୍ୱାରା ଅଟୁଳ। ଏଠାରେ ଶୁଭ, ମଠା ଜଳର ଝରଣା, ଏକା ଧାରା, ଫୁଲରେ ଭରି ଜଳପ୍ରବାହ, ଅନେକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଭରି ଝରଣା, ଏକା ରଙ୍ଗ, ମହା ମୂଳ ଓ ଅନେକ ତଣ୍ଡ ବୃକ୍ଷ ଅଛି। ଏଠାରେ ଅତି ଆନନ୍ଦଦାୟକ, ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଛାୟା, ଦଶ ଯୋଜନା ଚୂଡ଼ା ଭିତରେ ପ୍ରସାରିତ—ଏଠାରେ ଭୂତବନ ନାମକ ବନ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଦିବ୍ୟ ଜଣା ବସିଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ମହାଦେବ ଶଙ୍କରଙ୍କର ଚମକୁଥିବା ନିବାସ ଅଛି, ମହାତ୍ମା ଏବଂ ମହା ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ।