ପଶ୍ଚିମରେ ପବିତ୍ର ଝିଲି ସିତୋଦା, ଉତ୍ତରରେ ମହାଭଦ୍ର ଝିଲି, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଅଛି ଶାଖା ମଞ୍ଚ, ଏବଂ ପଶ୍ଚିମରେ ବିଶାଖା ମଞ୍ଚ ଅବସ୍ଥିତ। ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ନୈଗମେୟଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳ ଓ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ କୁମାରଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି। ଅରୁଣୋଧା ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଶୈଳେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତମାଳା ବ୍ୟାପିଛି। ଏହି ପବିତ୍ର ପର୍ବତମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି, କାରଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିବା ଅସମ୍ଭବ। ଏଠାରେ ଅଛି ସିତାନ୍ତ, କୁରଣ୍ଡ, କୁରର, ଏବଂ ପ୍ରଶସ୍ତ ଅଚଳ ପର୍ବତ। ଏହାଙ୍କ ସହ ବିକାର, ମଣିଶୈଳ, ବୃକ୍ଷବନ, ମହାନୀଳ, ରୁଚକ, ସବିନ୍ଦୁ ଓ ଦର୍ଦୁର ପର୍ବତ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ହେଉଛି ବେଣୁମାନ, ସମେଘ, ନିଷାଦ ଦିବ୍ୟ ପର୍ବତ। ଏହି ସମସ୍ତ ପର୍ବତ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପର୍ବତମାନେ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ମନ୍ଦାର ପର୍ବତ ଠାରୁ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ସିଦ୍ଧମାନେ ବାସ କରନ୍ତି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ପର୍ବତ ଓ ତାହାର ଗୁହା, ଅରଣ୍ୟରେ ଦିବ୍ୟ ରୁଦ୍ର କ୍ଷେତ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ନାରାୟଣ କ୍ଷେତ୍ର ଅଛି। ମାନସ ସରୋବରର ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଏହି ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପର୍ବତମାନେ ଅଛନ୍ତି। ଏଯାଁ ଉଲ୍ଲେଖିତ ପର୍ବତମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବେ କହେଉଛି: ଶୈଳ, ବିଶିରା, ଶିଖରା, ଅଚଳ, ଏକଶୃଙ୍ଗ, ମହାଶୂଳ, ଗଜଶୈଳ, ପିଶାଚକ, ପଞ୍ଚଶୈଳ, କୈଳାସ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହିମାବାନ। ଏହି ସମସ୍ତ ପର୍ବତ ଦିବ୍ୟ ଗୁଣରେ ସମ୍ପନ୍ନ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ପର୍ବତ ଓ ଅରଣ୍ୟରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଦିବ୍ୟ ରୁଦ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ଅଛି। ଏଯାଁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ଉଲ୍ଲେଖ ହେଲା, ଏବେ ମୁଁ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର କଥା କହିବି। ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଅଛି ସିତୋଦା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୁରାପ, କୁମୁଦ, ମଧୁମାନ, ଅଞ୍ଜନା, ମୁକୁଟ। ଏଉଁଠି କୃଷ୍ଣ, ପାଣ୍ଡୁର, ସହସ୍ରଶିଖର, ପାରିଜାତ, ଶୈଳେନ୍ଦ୍ର ଓ ଶ୍ରୀଶୃଙ୍ଗ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତ ଅଛି। ଏହି ସମସ୍ତ ପର୍ବତ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ଓ ରୁଦ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ସମ୍ପନ୍ନ। ଉତ୍ତରରେ ମହାଭଦ୍ର ସରୋବର ଉପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପର୍ବତମାନେ ଅଛନ୍ତି। ଏଉଁଠି ଅଛି ଶଂଖକୂଟ, ବୃଷଭ, ହଂସପର୍ବତ, ନାଗ, କପିଳ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଶୈଳ। ତାପରେ ନୀଳ, କଣ୍ଟକଶୃଙ୍ଗ, ଶତଶୃଙ୍ଗ, ପର୍ବତ, ପୁଷ୍ପକୋଷ, ପ୍ରଶୈଳ ଓ ବିରଜା ପର୍ବତ ଅଛି। ଏହି ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ବରାହ ପର୍ବତ, ମୟୂର ଶିଖର ଓ ଜାରୁଧି ପର୍ବତ ଅଛି। ଏହି ଦିବ୍ୟ ପର୍ବତମାନେ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଦେବାଦିଦେବଙ୍କ ଅଧିନ ଓ ଏଠାରେ ହଜାର ହଜାର ଦିବ୍ୟ ବିମାନ ଅଛି। ଏହି ପ୍ରମୁଖ ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନୁକ୍ରମିକ ଭାବେ ଗଭୀର ଉପତ୍ୟକା, ସରୋବର ଓ ଅରଣ୍ୟ ଅଛି। ଏଠାରେ ଦେବତା, ଋଷି ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ସ୍ୱୟଂ ଶିବଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ସହ ବାସ କରନ୍ତି। ବିଲ୍ବ ଅରଣ୍ୟରେ କଶ୍ୟପ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟଙ୍କ ସହ ବାସ କରନ୍ତି; ତାଳ ଅରଣ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଉପେନ୍ଦ୍ର ଓ ନାଗସ୍ୱରୂପୀ ଅନ୍ୟମାନେ ଅଛନ୍ତି। ଉଦୁମ୍ବର ଅରଣ୍ୟରେ କର୍ଦ୍ଦମ ଓ ଅନ୍ୟ ମହାନ ଆତ୍ମାମାନେ ଅଛନ୍ତି; ପବିତ୍ର ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ଆମ୍ର ଅରଣ୍ୟରେ ବିଦ୍ୟାଧର ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ବାସ କରନ୍ତି। ନିମ୍ବ ଅରଣ୍ୟରେ ନାଗ ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ଅଛନ୍ତି; କିଂଶୁକ ଅରଣ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ରୁଦ୍ର ଗଣ ଅଛନ୍ତି। ବୀଜପୂର ଅରଣ୍ୟରେ ଦିବ୍ୟ ଗୁରୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ; କୌମୁଦୀ ଅରଣ୍ୟରେ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଅନ୍ୟ ମହାନ ଆତ୍ମାମାନେ ଅଛନ୍ତି। ସ୍ଥଳପଦ୍ମ ଅରଣ୍ୟରେ, ନ୍ୟଗ୍ରୋଧ ବୃକ୍ଷ ତଳେ ସମସ୍ତ ନାଗ ବାସ କରନ୍ତି; ଏଠାରେ ଶେଷ ନାଗ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଅଧିପତି ବାସ କରନ୍ତି। ସେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଜଗତର କାଳ ଭାବେ ନିମିତ୍ତ, ପାତାଳରେ ନିବାସୀ, ଦିବ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁ ସ୍ୱରୂପ ଓ ହଳଧର ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି। ଏହିଠାରେ ଦେବାଦିଦେବଙ୍କ ବିଶ୍ରାମସ୍ଥଳ ଅଛି, ଏହି ସ୍ଥାନ ହରିଙ୍କ ଭୂଷଣ। ପନସ ଅରଣ୍ୟରେ ଦାନବ ଓ ଶୁକ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ବାସ କରନ୍ତି। ବିଶାଖକ ଅରଣ୍ୟରେ କିନ୍ନର ଓ ନାଗମାନେ ଅଛନ୍ତି; ମନୋହର ଅରଣ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଗଛ ଅଛି। ଏଠାରେ ଗଣମାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର ଅଛନ୍ତି; ସନ୍ତାନକ ଅରଣ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ୱୟଂ ସରସ୍ୱତୀ ଦେବୀ ଅଛନ୍ତି। ଏହିପରି ଅନେକ ଅରଣ୍ୟ ଓ ତାହାର ବାସିନ୍ଦାମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଯାହା ସଂଖ୍ୟାରେ ଅସଂଖ୍ୟ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବା ଅସମ୍ଭବ। ଏବେ ମୁଁ କହେଉଛି, ସିତାନ୍ତ ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ଇନ୍ଦ୍ର ପାରିଜାତ ଅରଣ୍ୟରେ ବାସ କରନ୍ତି। ଏହାର ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ବିସ୍ତୃତ କୁମୁଦ ପର୍ବତମାଳା ଅଛି। ଏଠାରେ ପ୍ରାଚୀନ ଦାନବମାନଙ୍କ ଆଠଟି ନଗର ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଛି। ସୁବର୍ଣ୍ଣକୋଟର ମଧ୍ୟରେ ମହାନ ଆତ୍ମା ରାକ୍ଷସମାନେ ବାସ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ଅଠସଠିଟି ପ୍ରାଚୀନ ନୀଳକ ନଗର ଅଛି, ଏବଂ ମହାନ ନୀଳ ପର୍ବତରେ ପନ୍ଦରଟି ପ୍ରାଚୀନ ନଗର ଅଛି। ଘୋଡ଼ାମୁଖୀ ଏବଂ କିନ୍ନରମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଦ୍ୟାଧରମାନଙ୍କ ତିନିଟି ନଗର ବେଣୁସୌଧ ପର୍ବତରେ ଅଛି। ବୈକୁଣ୍ଠରେ ଗରୁଡ଼, କରଞ୍ଜରେ ନୀଳଲୋହିତ, ଓ ବସୁଧାରାରେ ବସୁମାନେ ବାସ କରନ୍ତି। ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରତ୍ନଧାରା ପର୍ବତରେ ସପ୍ତ ଋଷି ବାସ କରନ୍ତି, ଏଠାରେ ସପ୍ତ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ସିଦ୍ଧମାନେ ବାସ କରନ୍ତି। ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ମହାନ ନିବାସ ଏକଶୃଙ୍ଗ ପର୍ବତରେ ଅଛି; ଗଜଶୈଳରେ ଦୁର୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ବିଦ୍ୱାନ ବସୁମାନେ ବାସ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ଆଦିତ୍ୟ, ରୁଦ୍ର, ଅଶ୍ୱିନୀମାନେ ତାଙ୍କର ନିବାସ ସ୍ଥାପନ କରିଛନ୍ତି। ସୁବର୍ଣ୍ଣ କଟିବନ୍ଧିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତରେ ଅସୀଅଠି ଦିବ୍ୟ ନଗର ଅଛି। ସୁନୀଳ ପର୍ବତରେ ପାଞ୍ଚଶତ ମିଳିଅନ୍ ରାକ୍ଷସ ବାସ କରନ୍ତି; ପଞ୍ଚକୂଟ ପର୍ବତରେ ପ୍ରାଚୀନ ନଗରମାନେ ଅଛି, ପ୍ରତ୍ୟେକରେ ପାଞ୍ଚଶତ ମିଳିଅନ୍ ଲୋକ ବାସ କରନ୍ତି। ଏପରି ଭାବେ ଏହି ପବିତ୍ର ପର୍ବତ, ଅରଣ୍ୟ ଓ ତାହାର ଅନେକ ଦିବ୍ୟ ବାସିନ୍ଦା, ଦେବତା, ଋଷି, ସିଦ୍ଧ, ଦାନବ, ନାଗ, ବିଦ୍ୟାଧର, ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ଜୀବ ତାଙ୍କର ଉଚିତ ସ୍ଥାନରେ ଅନୁଗ୍ରହରେ ବାସ କରି ଜଗତକୁ ପବିତ୍ର କରୁଛନ୍ତି।