ଇଲାଭୃତର ପରେ ଥିବା ନୀଳ ପର୍ବତକୁ ରମ୍ୟକ ନାମରେ ଖ୍ୟାତି ମିଳିଛି । ଏହାର ଅତିକ୍ରମ କଲେ ଶ୍ୱେତ ଅଞ୍ଚଳ ଆସେ, ଯାହାକୁ ହିରଣ୍ମୟ ଭାବେ ଜଣାଯାଏ । ହିରଣ୍ମୟ ଅଞ୍ଚଳ ପରେ ଶୃଙ୍ଗୀ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ କୁରୁ ଅଞ୍ଚଳ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ଏଠାରେ ଧନୁର ଆକୃତିରେ ଦୁଇଟି ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି—ଗୋଟିଏ ଦକ୍ଷିଣକୁ, ଗୋଟିଏ ଉତ୍ତରକୁ । ମଧ୍ୟରେ ଇଲାଭୃତ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଏବଂ ଚାରିପଟେ ଦୀର୍ଘ ଚାରିଟି ଅଞ୍ଚଳ ବିସ୍ତୃତ । ମେରୁ ପର୍ବତର ପଶ୍ଚିମ ଓ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଦୁଇଟି ଦୀର୍ଘ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି । ନିଷଧ ପର୍ବତର ଦକ୍ଷିଣ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଅର୍ଧ ବେଦୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହିପରି ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ମଧ୍ୟ ଅଛି । ଦକ୍ଷିଣ ବେଦୀରେ ତିନିଟି ଅଞ୍ଚଳ ଓ ଉତ୍ତର ବେଦୀରେ ମଧ୍ୟ ତିନିଟି ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି । ଏହି ସବୁ ମଧ୍ୟରେ, ମେରୁ ପର୍ବତର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଇଲାଭୃତ ଅଞ୍ଚଳ ବିସ୍ତୃତ, ଯାହା ନୀଳ ପର୍ବତର ଦକ୍ଷିଣ ଓ ନିଷଧର ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଅଛି । ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ମହାନ ମାଲ୍ୟବାନ ପର୍ବତ ଉତ୍ତଳ ହୋଇଛି, ଯାହାର ଉଚ୍ଚତା ଦୁଇ ହଜାର ଯୋଜନା । ଏହାର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ବତାଯାଏ ବତିସ ହଜାର ଯୋଜନା । ଏହାର ପଶ୍ଚିମରେ ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତ ଅଛି । ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟ ମାଲ୍ୟବାନ ପରି ଦୈର୍ଘ୍ୟରେ ସମାନ ଏବଂ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ଚଉଡ଼ାରେ ଏହି ଦୁଇଟି ପର୍ବତ ସମାନ । ଏହି ଛଅଟି ବର୍ଷପର୍ବତ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ବିସ୍ତୃତ ହୋଇଛି, ଏବଂ ଏହାର ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱ ଉଭୟ ପୂର୍ବ ଓ ପଶ୍ଚିମ ସାଗରରେ ବିଲୀନ । ହିମବାନ ପର୍ବତ ଅଧିକାଂଶ ଶୀତଳ ଏବଂ ହେମକୂଟ ପର୍ବତ ସୁନାର ରଙ୍ଗର । ନିଷଧ ପର୍ବତକୁ ମଧ୍ୟ ସୁନା ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ, ଯାହା ନବ ଦିନକର ପ୍ରଭା ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ । ମେରୁ ପର୍ବତ ଚାରି ରଙ୍ଗର ଏବଂ ସୁନା ରଙ୍ଗର ଭାବରେ ଏକ ବୃତ୍ତାକାର ଏବଂ ଚତୁର୍ମୁଖୀ ଆକୃତିରେ ଉଚ୍ଚ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ । ଏହା ନୀଳ, ବୈଦୂର୍ୟମୟ, ଶୁଭ୍ର, ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ, ସୁନା ଏବଂ ମୟୂରପିଛା ପରି ରଙ୍ଗୀନ । ଏହି ପର୍ବତ ତିନିଟି ଶୃଙ୍ଗ ଓ ପୀତସୁନାରେ ନିର୍ମିତ । ଏହି ସାରାଂଶ ଶୁଣିଲେ, ଏବେ ମହାପର୍ବତଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ ଶୁଣ । ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ମନ୍ଦର ଓ ଦେବକୂଟ ଦୁଇଟି ପର୍ବତ ଅଛି । କୈଳାସ ଓ ଗନ୍ଧମାଦନ, ଏବଂ ହେମବାନ—ଏହି ପର୍ବତଗୁଡ଼ିକ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ବିସ୍ତୃତ । ନିଷଧ ଓ ପାରିୟାତ୍ର ଦୁଇଟି ଉତ୍ତମ ପର୍ବତ, ଯେପରି ପୂର୍ବ ଦିଗର ପର୍ବତ ଅଛି, ସେପରି ଏହି ଦୁଇଟି ଦକ୍ଷିଣ ଓ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଅଛି । ତ୍ରିଶୃଙ୍ଗ ଓ ଜାରୁଚି ଦୁଇଟି ମହାପର୍ବତ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଅଛି, ସେମାନେ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ବିସ୍ତୃତ ଏବଂ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ । ପ୍ରାଜ୍ଞମାନେ ଏହି ଆଠଟି ପର୍ବତକୁ ସୀମାପର୍ବତ ବୋଲି କୁହନ୍ତି । ଏହି ସବୁ ମଧ୍ୟରେ ମେରୁ ପର୍ବତ ଉଚ୍ଚତମ ସୁନା ପର୍ବତ । ମେରୁ ପର୍ବତର ଚାରି ଦିଗରେ ଚାରିଟି ମହାଶୃଙ୍ଗ ଅଛି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ଭୂମିକୁ ଧାରଣ କରି ଅଚଳ ରଖାଯାଏ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶୃଙ୍ଗର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଦଶ ହଜାର ଯୋଜନା । ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ମନ୍ଦର, ଦକ୍ଷିଣରେ ଗନ୍ଧମାଦନ, ପଶ୍ଚିମରେ ବିପୁଳ ଏବଂ ଉତ୍ତରେ ସୁପାର୍ଶ୍ୱ । ଏହି ଚାରି ଶିଖରରେ ଚାରିଟି ମହାବୃକ୍ଷ ଅଛି, ଯେଉଁମାନେ ଦ୍ୱୀପମାନଙ୍କର ପତାକା । ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ବିସ୍ତୃତ ଶାଖା ଥିବା କେତୁରାଟ ବୃକ୍ଷ ଓ ପବିତ୍ର କଦମ୍ବ ଅଛି । ଦକ୍ଷିଣ ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ଦେବମାନ୍ୟ ଜମ୍ବୁ ବୃକ୍ଷ ଅଛି, ଯାହା ସଦା ମଙ୍ଗଳମୟ ଫଳ ଦେଇ ମାଳାଧାରିତ । ଏହି ଜମ୍ବୁ ବୃକ୍ଷ ଦକ୍ଷିଣ ଦ୍ୱୀପରେ ବିଶ୍ୱମଧ୍ୟେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ପଶ୍ଚିମରେ ବିପୁଳ ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ମହା ଅଶ୍ୱଥ୍ଥ ବୃକ୍ଷ ଅଛି, ଯାହା ପବିତ୍ର । ଉତ୍ତର ଦିଗର ସୁପାର୍ଶ୍ୱ ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ଏକ ବିଶାଳ ବଟବୃକ୍ଷ ଅଛି, ଯାହାର ତଣ୍ଡ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୋଟା ଏବଂ ଅନେକ ଯୋଜନା ବ୍ୟାପି । ଏହି ଚାରିଟି ମହାପର୍ବତର ବର୍ଣ୍ଣନା କ୍ରମାନୁସାରେ ଦିଆଯିବ । ଏଠାରେ ଚାରିଟି ଦିବ୍ୟ, ଚିତ୍ରାନ୍ତ, ଦେବମାନ୍ୟ କ୍ରୀଡ଼ାକ୍ଷେତ୍ର ଅଛି, ଯାହା ସବୁ ସମୟରେ ଆନନ୍ଦଦାୟକ । ଚାରି ଦିଗର ଅରଣ୍ୟ ନାମ ଶୁଣ: ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଚୈତ୍ରରଥ, ଦକ୍ଷିଣରେ ଗନ୍ଧମାଦନ, ପଶ୍ଚିମରେ ବୈଭ୍ରାଜ, ଉତ୍ତରରେ ସାବିତ୍ରୀ ଅରଣ୍ୟ । ପୂର୍ବେ ମିତ୍ରେଶ୍ୱର, ପରେ ଷଷ୍ଠେଶ୍ୱର; ପଶ୍ଚିମରେ ବର୍ୟେଶ୍ୱର, ଉତ୍ତରରେ ଅମ୍ରକେଶ୍ୱର ଅଛି । ଏପରି ଚାରି ମହାସରୋବର ମଧ୍ୟ ଅଛି । ଏଠାରେ ଋଷିମାନେ ପର୍ବତ ଓ ଅରଣ୍ୟରେ କ୍ରୀଡ଼ା କରନ୍ତି । ପୂର୍ବେ ଅରୁଣୋଦା ସରୋବର, ଦକ୍ଷିଣରେ ମାନସ ସରୋବର, ପଶ୍ଚିମରେ ସିତୋଦ, ଉତ୍ତରରେ ମହାଭଦ୍ର ସରୋବର । ଦକ୍ଷିଣରେ ଶାଖା କ୍ଷେତ୍ର, ପଶ୍ଚିମରେ ବିଶାଖ କ୍ଷେତ୍ର; ଉତ୍ତରରେ ନୈଗମେୟ କ୍ଷେତ୍ର, ପୂର୍ବେ କୁମାର କ୍ଷେତ୍ର । ଅରୁଣୋଦାର ପୂର୍ବରେ ଶୈଳେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତମାଳା ଅଛି । ଏହି ପର୍ବତଗୁଡ଼ିକୁ ଛୋଟ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି, କାରଣ ଏହାର ବିସ୍ତୃତ ବର୍ଣ୍ଣନା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ: ସିତାନ୍ତ, କୁରଣ୍ଡ, କୁରର, ଓ ଉତ୍ତମ ଅଚଳ ପର୍ବତ; ବିକାର, ମଣିଶୈଳ, ବୃକ୍ଷବନ, ଅଚଳ; ମହାନୀଳ, ରୁଚକ, ସବିନ୍ଦୁ, ଦର୍ଦୁର; ବେଣୁମାନ, ସମେଘ, ନିଷଧ—ଏହି ସବୁ ଦିବ୍ୟ ପର୍ବତ ଅଛି । ମନ୍ଦର ପୂର୍ବରେ ଏହି ସବୁ ପର୍ବତକୁ ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କର ନିବାସସ୍ଥଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ପର୍ବତର ଗୁହା ଓ ଅରଣ୍ୟରେ ଦିବ୍ୟ ରୁଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ନାରାୟଣ ମୈଦାନ ଅଛି । ମାନସ ସରୋବରର ଦକ୍ଷିଣରେ ବଡ଼ ପର୍ବତମାଳା ଅଛି । ଏହି ସବୁ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟରୁ କିଛି ମୁଖ୍ୟ ପର୍ବତ ହେଉଛନ୍ତି: ଶୈଳ, ବିଶିର, ଶିଖର, ଅଚଳ, ଏକଶୃଙ୍ଗ, ମହାଶୂଳ, ଗଜଶୈଳ, ପିଶାଚକ, ପଞ୍ଚଶୈଳ, କୈଳାସ ଓ ହିମବାନ । ଏପରି ଏହି ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ, ଉଚ୍ଚତମ ପର୍ବତ ଏହାର ମହତ୍ତ୍ୱ ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପର୍ବତ ଓ ଅରଣ୍ୟରେ ଦେବମାନେ ବିହାର କରନ୍ତି ।