ଏହି ମହାପୁଣ୍ୟ ଭୂମି ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପରେ ନଉଟି ବିଭାଗ ରହିଛି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ବିଭାଗର ନିଜସ୍ୱ ନଦୀ, ଦେଶ ଓ ପର୍ବତଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଛନ୍ତି । ଏଠି ମୁଁ ତୁମମାନେଙ୍କୁ ଏହି ନଉଟି ବିଭାଗର ଏକେକ ଉଲ୍ଲେଖ କରିବି । ମୋ ଠାରୁ ଶୁଣ, କେଉଁଠି କେଉଁଠି କେତେ ଦୂରୀ, କେତେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ମାପ, ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେତେ ଯୋଜନ ଦୂରୀ ଅଛି । ଏଠି ଏକ ଯୋଜନ ଶତ ହଜାର ମାପ ରହିଛି । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱୀପ ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀର ଦୁଇ ଗୁଣା ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବେଳେ ଦୁଇ ଗୁଣା ହୋଇଯାଏ । ପୃଥିବୀ, ସମୁଦ୍ରସହିତ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସାତ ଦ୍ୱୀପ ଏବଂ ଲୋକାଲୋକ ପରିବେଷ୍ଟିତ ରହିଛି, ଏହାର ପ୍ରସ୍ଥ ଅର୍ଦ୍ଧଶତ କୋଟି ଯୋଜନ ଅଟୁଟ ଅଛି । ମେରୁ ପର୍ବତର ଉତ୍ତରେ ନୀଳ ପର୍ବତ, ତାହାର ଉତ୍ତରେ ଶ୍ୱେତ ପର୍ବତ, ଏବଂ ତାହାରୁ ଆଉ ଉତ୍ତରେ ଶୃଙ୍ଗୀ ପର୍ବତ ଅଛି । ଏହି ତିନିଟିକୁ ବର୍ଷପର୍ବତ କୁହାଯାଏ । ପୂର୍ବରେ ଯଟହରା ଓ ଦେବକୂଟ ପର୍ବତ ଅଛି; ମେରୁର ଦକ୍ଷିଣେ ନିଷଧ ପର୍ବତ, ତାହାର ଦକ୍ଷିଣେ ହେମକୂଟ ପର୍ବତ, ଏବଂ ତାହାରୁ ଦକ୍ଷିଣରେ ହିମବନ୍ତ ଅଛି । ମେରୁର ପଶ୍ଚିମେ ଧରାଧର ଓ ମାଲ୍ୟବାନ୍, ଏବଂ ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତ ଅଛି, ଯେଉଁମାନେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଲମ୍ବାଇ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି । ଏହି ସମସ୍ତ ପର୍ବତ ରାଜା, ଯେଉଁଠାରେ ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ବିହାର କରନ୍ତି । ପ୍ରତ୍ୟେକ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟରେ ଦୂରତା ନବ ହଜାର ଯୋଜନ । ହିମବତ୍ ବିଭାଗକୁ ଭାରତ ଭାବରେ ପରିଚିତ, ହେମକୂଟ ପରେ କିମ୍ପୁରୁଷ ଦେଶ ଅଛି । ହେମକୂଟ ପରେ ନିଷଧ, ଯାହାକୁ ହରିବର୍ଷ କୁହାଯାଏ; ହରିବର୍ଷ ପରେ ମେରୁ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଶୁଭ ଇଳାବୃତ ଅଛି । ଇଳାବୃତ ପରେ ନୀଳ, ଯାହାକୁ ରାମ୍ୟକ କୁହାଯାଏ; ରାମ୍ୟକ ପରେ ଶ୍ୱେତ, ଯାହା ହିରଣ୍ମୟ ଭାବରେ ପରିଚିତ । ହିରଣ୍ମୟ ପରେ ଶୃଙ୍ଗୀ ଅଛି, ଏଠାରେ କୁରୁ ଦେଶ ଅଛି; ଧନୁରାକାରରେ ଦୁଇ ଦେଶ ଅଛି, ଏକ ଦକ୍ଷିଣରେ ଏବଂ ଏକ ଉତ୍ତରରେ । ଚାରିଟି ଦୀର୍ଘ ଦେଶ ଅଛି, ମଧ୍ୟରେ ଇଳାବୃତ ବିଛିତ; ମେରୁର ପଶ୍ଚିମ ଓ ପୂର୍ବରେ ଆଉ ଦୁଇଟି ଦୀର୍ଘ ଦେଶ ଅଛି । ନିଷଧର ଦକ୍ଷିଣ ଅଂଶକୁ ଆର୍ଧ୍ୟବେଦି କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ଉତ୍ତର ଅଂଶକୁ ମଧ୍ୟ ତେଣୁ କୁହାଯାଏ; ଦକ୍ଷିଣାର୍ଧରେ ତିନି ଦେଶ ଏବଂ ଉତ୍ତରାର୍ଧରେ ମଧ୍ୟ ତିନି ଦେଶ ଅଛି । ଏମିତି, ଏହି ସମସ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ମେରୁର ମଧ୍ୟଭାଗ ଇଳାବୃତ, ନୀଳର ଦକ୍ଷିଣ ଓ ନିଷଧର ଉତ୍ତରରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ମାଲ୍ୟବାନ୍ ପର୍ବତ ଉଚ୍ଚ ହୋଇ ଉଠିଛି, ଯାହା ଦୁଇ ହଜାର ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚତାରେ । ଏହାର ଦୀର୍ଘତା ବତାଯାଏ ତେଇତିସି ହଜାର ଯୋଜନ; ଏହାର ପଶ୍ଚିମରେ ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତ ଅଛି । ଗନ୍ଧମାଦନ ମଧ୍ୟ ମାଲ୍ୟବାନ୍ ପରି ଦୀର୍ଘ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ପ୍ରସ୍ଥ ପରି ଅଛି । ଏହି ଛଅ ବର୍ଷପର୍ବତ ପୂର୍ବଦିଗକୁ ଛିଟିଯାଇଛି ଏବଂ ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ପୂର୍ବ ଓ ପଶ୍ଚିମ ସମୁଦ୍ରରେ ବିଲିନ ହୋଇଯାଇଛି । ହିମବାନ୍ ପର୍ବତର ଅଧିକାଂଶ ଅଂଶ ତୁଷାରାଚ୍ଛାଦିତ, ହେମକୂଟ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ଏବଂ ନିଷଧ ମଧ୍ୟ ତରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରୂପରେ ଅଛି । ମେରୁ ପର୍ବତ ଚାରି ରଙ୍ଗ ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରୂପରେ ବିବର୍ଣ୍ଣିତ, ଉନ୍ନତ, ଚକ୍ରାକାର ଏବଂ ଚାରିପଟ ଉଚ୍ଚ ଦେଖାଯାଏ । ଏହା ନୀଳ, ବୈଡୂର୍ୟମୟ, ଧଳା, ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ଏବଂ ମୟୂରପିଛ ପରି ରଙ୍ଗିନ; ଏହା ତିନି ଶିଖର ଓ ପୀତ ସୁବର୍ଣ୍ଣରେ ତିଆରି । ଏହି ସାରାଂଶ ଦେଲି, ବର୍ତ୍ତମାନ ମୁଁ ଏହି ପର୍ବତମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଅଧିକ କଥା କହିବି । ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ମନ୍ଦର ଓ ଦେବକୂଟ ପର୍ବତ ଅଛି । କୈଳାଶ ଓ ଗନ୍ଧମାଦନ, ଏବଂ ହେମବାନ୍ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଅଛି, ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ବିଛିତ । ନିଷଧ ଓ ପାରିୟାତ୍ର ଦୁଇ ବଡ଼ ପର୍ବତ, ପୂର୍ବ ଦିଗର ପରି, ଏହି ଦୁଇଟି ଦକ୍ଷିଣ ଓ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ବିଛିତ । ତ୍ରିଶୃଙ୍ଗ ଓ ଜାରୁଚି ଦୁଇ ମହାପର୍ବତ ଉତ୍ତରେ ଅଛି, ଏହି ଦୁଇଟି ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ବିସ୍ତୃତ ଏବଂ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ବିଛିତ । ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ମାନେ ଏହି ଆଠ ପର୍ବତକୁ ସୀମା ପର୍ବତ କୁହନ୍ତି; ଏହି ମେରୁ ହେଉଛି ଉଚ୍ଚତମ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପର୍ବତ । ଏହାର ଚାରି ଦିଗରେ ଚାରିଟି ମହାଶିଖର ଅଛି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀ ଏବଂ ସାତ ଦ୍ୱୀପ ଅଚଳ ରହିଛି । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିଖରର ଦୀର୍ଘତା ଦଶ ହଜାର ଯୋଜନ; ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ମନ୍ଦର, ଦକ୍ଷିଣରେ ଗନ୍ଧମାଦନ, ପଶ୍ଚିମରେ ବିପୁଳ, ଉତ୍ତରରେ ସୁପାର୍ଶ୍ୱ । ଏହି ଚାରିଟି ଶିଖରରେ ଚାରିଟି ମହାବୃକ୍ଷ ଅଛି, ଯାହା ଦ୍ୱୀପମାନଙ୍କର ପତାକା ସ୍ୱରୂପ । ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ଶିଖରରେ କେତୁରାଟ୍ ଏବଂ କଦମ୍ବ ବୃକ୍ଷ ଅଛି । ଦକ୍ଷିଣ ଶିଖରରେ ଦେବମାନ୍ୟ ପୂଜିତ ମହା ଜମ୍ବୁ ବୃକ୍ଷ ଅଛି, ସଦା ମଙ୍ଗଳମୟ ଫଳ ଦେଉଥିବା ଏବଂ ମାଳା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ । ଦକ୍ଷିଣ ଦ୍ୱୀପରେ ଏହି ଜମ୍ବୁ ବୃକ୍ଷ ବିଶ୍ୱମଧ୍ୟେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ପଶ୍ଚିମରେ ବିପୁଳ ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ମହା ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ବୃକ୍ଷ ଉପଜିଛି । ଉତ୍ତର ସୁପାର୍ଶ୍ୱର ଶିଖରରେ ଏକ ବଡ଼ ବଟବୃକ୍ଷ ଅଛି, ଯାହା ଅନେକ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା । ଏହି ଚାରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତର ବିବରଣୀ ଏଉଁପରି । ଏଠି ଦେବତାମାନଙ୍କର ଚାରିଟି ଅଦ୍ଭୁତ ଖେଳସ୍ଥଳ ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଋତୁ ଓ ସମୟରେ ମନୋହର । ଏହି ଚାରି ଦିଗର ଅରଣ୍ୟ ନାମ ଜାଣ; ପୂର୍ବରେ ଚୈତ୍ରରଥ, ଦକ୍ଷିଣରେ ଗନ୍ଧମାଦନ, ପଶ୍ଚିମରେ ବୈଭ୍ରାଜ, ଉତ୍ତରରେ ସବିତୃର ଅରଣ୍ୟ । ପୂର୍ବରେ ମିତ୍ରେଶ୍ୱର, ପରେ ଷଷ୍ଠେଶ୍ୱର; ପଶ୍ଚିମରେ ବର୍ୟେଶ୍ୱର, ଉତ୍ତରରେ ଅମ୍ରକେଶ୍ୱର । ଏହିପରି, ଚାରିଟି ମହାସରୋବର ଅଛି । ଏଠି ଋଷିମାନେ ପର୍ବତ ଓ ଅରଣ୍ୟରେ ବିହାର କରନ୍ତି; ପୂର୍ବରେ ଅରୁଣୋଦା ହ୍ରଦ ଅଛି, ଦକ୍ଷିଣରେ ମାନସ ହ୍ରଦ ରହିଛି ।