ମହାପୂରୁଷମାନେ ଏବଂ ମୁନିମାନେ, ଏହି ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଶିଳ୍ପର ଅଭିମାନ୍ୟ ଆକାଶରେ, ଶକ୍ର, ଯମ, ସୋମ, ବରୁଣ, ନିରୃତି ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କର ମହାନ ଏବଂ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ନଗରଗୁଡିକ ଅଛି। ଏହିପରି ଭାବରେ, ବାୟୁ ଓ ରୁଦ୍ରଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ମହଲଗୁଡିକ ଶର୍ବଙ୍କ ନିବାସ ସମ୍ବଳିତ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅଛି, ଏହି ନିଜ-ନିଜ ଦିବ୍ୟ ମହଲରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ବସିଥାନ୍ତି। ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଦିଗରେ, ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳରେ ନିତ୍ୟ ଉପାସନା ହେଉଛି; ଏଠାରେ ଶିଦ୍ଧ ଓ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅତିଶୟ ପୂଜିତ ଶୈଳାଦି ଭଗବାନ ନିବାସ କରୁଛନ୍ତି। ଏଠି ସନତ୍କୁମାର ଦେବମାନଙ୍କର ନାୟକ ଭାବରେ ଶିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦରେ ବସିଥାନ୍ତି; ସନକ, ସନନ୍ଦ ଓ ଏହାପରି ହଜାର ହଜାର ଶିଦ୍ଧମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି। କେଉଁଠି ଯୋଗ ଅଞ୍ଚଳ, କେଉଁଠି ଭୋଗ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି; ଏଠି ଏକ ଦିବ୍ୟ ମହଲ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଛି, ଯୁବ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପରି ଚମକୁଛି। ଏଠି ଶୈଳାଦିଙ୍କର ଶୁଭ ନିବାସ ଅଛି, ଯେଉଁଠି ଗଣେଶ, କାର୍ତ୍ତିକେୟ ଓ ହଜାର ହଜାର ଗଣମାନେ ବସିଥାନ୍ତି। ଏଠି ସୁୟଶା, ସୁନେତ୍ରା ଓ ମଦନ ମାତୃମାନେ ଉପସ୍ଥିତ; ନିମ୍ନଭାଗରେ ଜମ୍ବୁନଦୀ ନାମକ ନଦୀ ବହୁଛି। ଏହି ନଦୀର ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଏକ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଓ ବଡ଼ ଜମ୍ବୁ ଗଛ ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଋତୁରେ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ମେରୁ ପରିବେଷ୍ଟିତ ଏକ ବିଶାଳ ଓ ଶୁଭ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଯେଉଁଠି ବର୍ଷମିଳ ଗଛରେ ଭରି ଅଛି; କିଛି ଲୋକ ଜମ୍ବୁ ଫଳ ଖାନ୍ତି, ଅନ୍ୟେ ଅମୃତ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି। ଏଠି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ଉପଭୋଗକାରୀ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଦେହ ଜମ୍ବୁନଦା ସୁବ୍ରଣ ପରି ଦେଖାଯାଏ; ମେରୁ ପଦକ୍ଷେତ୍ରରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏହାକୁ ଶୁଭ ମଧ୍ୟଦ୍ୱୀପ ଭାବରେ କହନ୍ତି। ଏହି ଦ୍ୱୀପ ନବ ଅଞ୍ଚଳରେ ବିଭକ୍ତ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଞ୍ଚଳର ନିଜ ନିଜ ନଦୀ, ଦେଶ ଓ ପାହାଡ଼ ନାୟକ ଅଛି; ଏବେ ମୁଁ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ନବ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ନନା କରିବି। ମୋଠୁ ଶୁଣ, ଏହାର ମାପ, ବୃତ୍ତ, ଓ ଦୂରତା ଯୋଜନାରେ କେତେ ଅଛି। ଏକ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନା ମାପ ହିସାବରେ କହାଯାଏ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱୀପ ପୂର୍ବ ଦ୍ୱୀପର ଦୁଇଗୁଣା, ଏଭଳି ଦୁଇଗୁଣା ଦୁଇଗୁଣା ହୋଇ ଆଉଁଛି। ପୃଥିବୀ ଏବଂ ସମୁଦ୍ର ମିଶି ଏହାର ପ୍ରସ୍ତ ଅଟ୍ଠାନ୍ନ କୋଟି ଯୋଜନା, ସାତ ଦ୍ୱୀପ ଏବଂ ଶୁଭ ଲୋକାଲୋକ ପରିବେଷ୍ଟିତ। ମେରୁର ଉତ୍ତରରେ ନୀଳ ପାହାଡ଼, ତାହାର ଉତ୍ତରରେ ଶ୍ୱେତ, ଏବଂ ଏହାର ଉତ୍ତରରେ ଶୃଙ୍ଗୀ; ଏହି ତିନି, ମୁନିମାନେ, ବର୍ଷପର୍ବତ ଅଟ୍ଠି। ପୂର୍ବତରଫରେ ଜଠର ଓ ଦେବକୁଟ ପାହାଡ଼ ଅଛି; ମେରୁର ଦକ୍ଷିଣରେ ନିଷଧ, ତାହାର ଦକ୍ଷିଣରେ ହେମକୁଟ, ତାହାର ଦକ୍ଷିଣରେ ହିମବାନ୍। ମେରୁର ପଶ୍ଚିମରେ ଦୁଇ ପାହାଡ଼ ଅଛି—ଧରାଧର ଓ ମାଲ୍ୟବାନ୍; ଗନ୍ଧମାଦନ ମଧ୍ୟ ଅଛି, ଏହି ଦୁଇ ପାହାଡ଼ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ବିସ୍ତାରିତ। ଏହି ରାଜସ୍ଥାନୀ ପାହାଡ଼ଗୁଡିକୁ ଶିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ପ୍ରାୟ ଯାନ୍ତି; ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାହାଡ଼ର ମଧ୍ୟରେ ଦୂରତା ନବ ହଜାର ଯୋଜନା। ହିମବତ ଅଞ୍ଚଳ ଭାରତ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ହେମକୁଟ ପରେ କିମ୍ପୁରୁଷ ଦେଶ ଅଛି। ହେମକୁଟ ପରେ ନିଷଧ, ଏହାକୁ ହରିବର୍ଷ କୁହାଯାଏ; ହରିବର୍ଷ ପରେ ମେରୁର ଶୁଭ ଇଲାବୃତ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି। ଇଲାବୃତ ପରେ ନୀଳ, ଯାହାକୁ ରାମ୍ୟକ କୁହାଯାଏ; ରାମ୍ୟକ ପରେ ଶ୍ୱେତ, ଯାହାକୁ ହିରଣ୍ମୟ କୁହାଯାଏ। ହିରଣ୍ମୟ ପରେ ଶୃଙ୍ଗୀ, ଏଠି କୁରୁ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି; ଧନୁର ଆକାରରେ ଦୁଇ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି—ଏକ ଦକ୍ଷିଣ, ଏକ ଉତ୍ତର। ଚାରି ଦୀର୍ଘ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ମଧ୍ୟରେ ଇଲାବୃତ; ମେରୁର ପଶ୍ଚିମ ଓ ପୂର୍ବରେ ଦୁଇ ଦୀର୍ଘ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି। ନିଷଧର ଦକ୍ଷିଣରେ ଅର୍ଧ ବେଦୀ ଅଞ୍ଚଳ, ଏହିପରି ଉତ୍ତରରେ ମଧ୍ୟ; ଦକ୍ଷିଣ ଅର୍ଧରେ ତିନି ଅଞ୍ଚଳ, ଉତ୍ତର ଅର୍ଧରେ ମଧ୍ୟ ତିନି ଅଞ୍ଚଳ। ଏହି ଅଞ୍ଚଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମେରୁର ମଧ୍ୟ ଇଲାବୃତ ଅଟ୍ଠି; ନୀଳର ଦକ୍ଷିଣ ଓ ନିଷଧର ଉତ୍ତର। ଉତ୍ତରରେ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ମାଲ୍ୟବାନ୍ ଉତ୍ତଳ ହୋଇ ଉଠିଛି, ଯାହା ଉପରେ ଦୁଇ ହଜାର ଯୋଜନା ବ୍ୟାପି। ଏହାର ଦୀର୍ଘତା ଅଟ୍ଠି ତିରିଶ ହଜାର ଯୋଜନା; ପଶ୍ଚିମରେ ଗନ୍ଧମାଦନ ପାହାଡ଼ ଅଛି। ଗନ୍ଧମାଦନ ମାଲ୍ୟବାନ୍ ପରି ଦୀର୍ଘତାରେ ବିସ୍ତାରିତ, ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ପ୍ରସ୍ତ ପରି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସମ। ଏହି ଛଅ ବର୍ଷପର୍ବତ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ବିସ୍ତାରିତ, ଭଲ ଭାବରେ ଗଠିତ; ଦୁଇପଟେ ପୂର୍ବ ଓ ପଶ୍ଚିମ ସମୁଦ୍ରରେ ବିଲୀନ। ହିମବାନ୍ ପ୍ରାୟ ସାରା ହିମରେ ଢାକି, ହେମକୁଟ ସୁବ୍ରଣ ରଙ୍ଗର, ନିଷଧ ମଧ୍ୟ ଯୁବ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଛି। ମେରୁ ପାହାଡ଼ ଚାରି ରଙ୍ଗ ଓ ସୁବ୍ରଣ ରଙ୍ଗର, ଉଚ୍ଚ, ବୃତ୍ତାକାର ଓ ଚାରି ପଟେ ସିଧା; ଏହା ନୀଳ, ବେରିଲ ରଙ୍ଗର, ଧଳା, ଚମକୁଥିବା, ସୁବ୍ରଣ ଓ ମୟୂର ପଚ୍ଛ ପରି ରଙ୍ଗର, ତିନି ଚୁଡ଼ା ଓ ହଳଦି ସୁବ୍ରଣର ତିଆରି। ଏପରି ଉପସଂହାର ଦିଆଯାଇଛି; ଏବେ ଶୁଣ, ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ: ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ମନ୍ଦରା ଓ ଦେବକୁଟ ପାହାଡ଼ ଅଛି। କୈଳାସ ଓ ଗନ୍ଧମାଦ, ଏବଂ ହେମବାନ୍ ପାହାଡ଼ ପୂର୍ବରେ ସ୍ଥିତ, ସମୁଦ୍ର ଅଞ୍ଚଳରେ ବିସ୍ତାରିତ। ନିଷଧ ଓ ପାରିୟାତ୍ର ଦୁଇ ଉତ୍ତମ ପାହାଡ଼; ପୂର୍ବରେ ଥିବା ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କ ପରି, ଏହି ଦୁଇ ଦକ୍ଷିଣ ଓ ପଶ୍ଚିମରେ ଅଛି। ତ୍ରିଶୃଙ୍ଗ ଓ ଜାରୁଚି ଦୁଇ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଉତ୍ତରରେ ଅଛି; ଏହି ଦୁଇ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବକୁ ବିସ୍ତାରିତ ଏବଂ ସମୁଦ୍ର ଅଞ୍ଚଳରେ ଅଛି। ବିଦ୍ୱାନମାନେ ଏହି ଆଠଟିକୁ ବାଉଣ୍ଡାରୀ ପାହାଡ଼ କୁହନ୍ତି; ଏବଂ ମେରୁ, ଦ୍ୱିଜସ୍ରେଷ୍ଠ, ଉଚ୍ଚ ସୁବ୍ରଣ ମେରୁ ପାହାଡ଼। ଏହାର ଚାରି ଦିଗରେ ଚାରି ମହା ଚୁଡ଼ା ଅଛି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସାତ ଦ୍ୱୀପ ସହିତ ପୃଥିବୀ ଧରି ରହିଛି, ଚଳିତ ହୁଏ ନାହିଁ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚୁଡ଼ାର ଦୀର୍ଘତା ଦଶ ହଜାର ଯୋଜନା; ପୂର୍ବରେ ମନ୍ଦରା, ଦକ୍ଷିଣରେ ଗନ୍ଧମାଦନ। ପଶ୍ଚିମରେ ବିପୁଳ, ଉତ୍ତରରେ ସୁପାର୍ଶ୍ୱ; ଏଠି ଚାରି ମହା ଗଛ ଉଗିଛି, ଦ୍ୱୀପମାନଙ୍କ ଧ୍ୱଜ ଭାବରେ।