ସୁନ୍ଦର ହ୍ରଦ, ନଦୀ ଓ ଝରଣାରେ ସଜିତ, ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ନଗରୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚମକୁଛି, ଏବଂ ଏହି ନଗରୀ ଦ୍ୱାରା ସେଇ ଶୁଭ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟ ମହିମାମୟ ହୋଇଯାଇଛି। ପୂର୍ବ-ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କର ଏକ ଦିବ୍ୟ ନଗରୀ ଅଛି, ଯାହାର ନାମ ତେଜସ୍ୱିନୀ; ଏହା ଅମରାବତୀ ସମାନ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଉପଭୋଗରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଯମଙ୍କର ନଗରୀ ବୈ୵ସ୍ବତୀ ଅଛି, ଯାହା ଶୁଧ୍ଧ ସୁନାର ମଣ୍ଡପରେ ଘିରା ଏବଂ ନିୟମକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ। ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଶୁଧ୍ଧବତୀ ନାମକ ଏକ ସୁନ୍ଦର ନଗରୀ ଅଛି, ଯାହା ଗାଢ଼ ରଙ୍ଗର; ଏହିପରି ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମରେ ଗନ୍ଧବତୀ ନାମକ ଚମତ୍କାର ନଗରୀ ଅଛି। ପୂର୍ବ-ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ପର୍ବତର କ୍ଷେତ୍ରରେ ମହୋଦୟ ନାମକ ଏକ ବିଖ୍ୟାତ ନଗରୀ ଅଛି, ଯାହା ସଦା ଦିବ୍ୟ ରୂପରେ ଆକାଶରେ ଚମକୁଛି। ଏହି ନଗରୀ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ମହେଶ୍ୱର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ଅଟା; ସମସ୍ତ ଉପଭୋଗରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ପବିତ୍ର, ହ୍ରଦରେ ଶୋଭିତ ଏବଂ ସମସ୍ତ ନଗରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହିଠାରେ ସିଦ୍ଧ, ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ପ୍ରମୁଖ ଋଷି ଓ ଚାରି ପ୍ରକାର ଅନ୍ୟ-ଅନ୍ୟ ଜନଗୁଷ୍ଠୀ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରୂପରେ ବସୁଛନ୍ତି। ପର୍ବତ ଶିଖରରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବାମ ପଟରେ ଏକ ବିଶାଳ ରଜତ ମଣିର ପ୍ରଭା ଦେଇଥିବା ପ୍ରାସାଦ ଅଛି, ଯାହାର ହଜାରଟି ଅଙ୍ଗନା ଅଛି। ଏଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନି ଦୃଷ୍ଟିର ଶର୍ବ ମହାବାହୁ, ରତ୍ନାସନରେ ଦେବୀ ଓ କାର୍ତ୍ତିକେୟ ସହ ବସିଛନ୍ତି। ପାଖରେ ହରିଙ୍କର ପ୍ରାସାଦ ଅଛି, ଯାହା ଅର୍ଦ୍ଧ ଚଉଡ଼ା ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ପଦ୍ମରାଗ ମଣିରେ ତିଆରି; ଦକ୍ଷିଣରେ ପଦ୍ମଜଙ୍କର ଚମକୁଥିବା ପ୍ରାସାଦ ଅଛି। ଏଠାରେ ଶକ୍ର, ଯମ, ସୋମ, ବରୁଣ, ନିରୃତି ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କର ମହାନ ଓ ଆନନ୍ଦମୟ ନଗରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ଏହିପରି, ବାୟୁ ଓ ରୁଦ୍ରଙ୍କର ପ୍ରାସାଦଗୁଡିକ ଶର୍ବଙ୍କ ଆଶ୍ରୟକୁ ଘିରିଛି; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେବତା ତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ପ୍ରାସାଦରେ ବସୁଛନ୍ତି। ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଇଶ୍ୱରଙ୍କ ଆଧିପତ୍ୟରେ ସଦା ପୂଜା ହେଉଛି; ଶିଦ୍ଧ ଓ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ଶୈଳାଦି ଭଗବାନ ଏଠାରେ ବସିଛନ୍ତି। ସନତ୍କୁମାର ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାନ୍, ଶିଦ୍ଧମାନେ ସହ ଆନନ୍ଦରେ ବସିଛନ୍ତି; ସନକ, ସନନ୍ଦ ଓ ଏପରି ହଜାର ଅନ୍ୟ ମୁନିମାନେ ଏଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ। କେଉଁଠି ଯୋଗର ଆଧିପତ୍ୟ, କେଉଁଠି ଭୋଗର ଆଧିପତ୍ୟ ଅଛି; ଏଠାରେ ଏକ ଚମତ୍କାର ପ୍ରାସାଦ ଅଛି, ଯୁବ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଚମକୁଛି। ଏଠାରେ ଶୈଳାଦିଙ୍କର ଶୁଭ ଆଶ୍ରୟ ଅଛି, ଯେଉଁଠି ଗଣେଶ, କାର୍ତ୍ତିକେୟ ଓ ହଜାର ଗଣମାନେ ବସୁଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ସୁୟଶା, ସୁନେତ୍ରା ଓ ମଦନା ମାତାମାନେ ଉପସ୍ଥିତ; ପାଦରେ ଜମ୍ବୁନଦୀ ନାମକ ନଦୀ ଅଛି। ଏହି ନଦୀର ଦକ୍ଷିଣ ପଟରେ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଚ୍ଚ ଓ ଚଉଡ଼ା ଜମ୍ବୁ ଗଛ ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଋତୁରେ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ମେରୁ ପର୍ବତକୁ ଘିରି ଏକ ବିଶାଳ ଓ ଶୁଭ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଯାହା ଭର୍ଷମିଳ ଗଛରେ ଢାକା; କେହି ଜମ୍ବୁ ଫଳ ଖାନ୍ତି, କେହି ଅମୃତ ପାନ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ଉପଭୋଗକାରୀ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଜମ୍ବୁନଦା ସୁନାର ଭଳି ଦେଖାଯାନ୍ତି; ମେରୁ ପାଦରେ ବସୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏହାକୁ ଶୁଭ ମଧ୍ୟଦ୍ୱୀପ ବୋଲି କହନ୍ତି। ଏହି ଦ୍ୱୀପ ନଉଟି ଅଞ୍ଚଳରେ ବିଭକ୍ତ, ପ୍ରତ୍ୟେକର ନିଜ ନଦୀ, ଦେଶ ଓ ପର୍ବତ ଅଛି; ଏବେ ମୁଁ ଏହି ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ନଉଟି ଅଞ୍ଚଳକୁ ଭଲଭାବେ ବର୍ଣ୍ନନା କରିବି। ମୋଠୁ ଏହାର ମାପ, ବୃତ୍ତ ଓ ଯୋଜନାର ଦୂରତା ଶୁଣ। ଏକ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନା ମାପ ମାନାଯାଏ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱୀପ ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀ ଦ୍ୱୀପର ଦୁଇଗୁଣ ହୋଇଥାଏ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ସମୟରେ ଦୁଇଗୁଣ ହୋଇ ବଢ଼ିଯାଏ। ପୃଥିବୀ ଓ ସମୁଦ୍ରଗୁଡିକ ମିଶି ପ୍ରସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ ପଞ୍ଚ କୋଟି ଅଛି, ସାତି ଦ୍ୱୀପରେ ଏହା ଏକତ୍ରିତ ଏବଂ ଶୁଭ ଲୋକାଲୋକ ଦ୍ୱାରା ଘିରା। ମେରୁର ଉତ୍ତରେ ନୀଳ ପର୍ବତ ଅଛି, ତାହାର ଉତ୍ତରେ ଶ୍ୱେତ ପର୍ବତ; ଏବଂ ତାହାର ଉତ୍ତରେ ଶୃଙ୍ଗୀ ଅଛି—ଏହି ତିନିଟି ବର୍ଷପର୍ବତ ଅଟା। ପୂର୍ବରେ ଜଟ଼ର ଓ ଦେବକୂଟ ପର୍ବତ ଅଛି; ମେରୁର ଦକ୍ଷିଣରେ ନିଷଧ ପର୍ବତ, ତାହାର ଦକ୍ଷିଣରେ ହେମକୂଟ ଅଛି; ତାହାର ଦକ୍ଷିଣରେ ହିମବାନ୍ ପର୍ବତ। ମେରୁର ପଶ୍ଚିମରେ ଧରାଧର ଓ ମାଲ୍ୟବାନ୍ ପର୍ବତ ଅଛି; ଗନ୍ଧମାଦନ ମଧ୍ୟ ଅଛି—ଏହି ଦୁଇଟି ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ବଢ଼ିଛି। ଏହି ବର୍ଷପର୍ବତଗୁଡିକ ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ଯାଇଥିବା ରାଜା ପର୍ବତ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟର ଦୂରତା ନବ ହଜାର ଯୋଜନା। ହିମବତ ଅଞ୍ଚଳ ଭାରତ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ହେମକୂଟ ପର୍ବତ ପାରେ କିମ୍ପୁରୁଷ ଦେଶ ଅଛି। ହେମକୂଟ ପାରେ ନିଷଧ, ଯାହା ହରିବର୍ଷ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ହରିବର୍ଷ ପାରେ ମେରୁର ଇଲାବୃତ ନାମକ ଶୁଭ ଅଞ୍ଚଳ। ଇଲାବୃତ ପାରେ ନୀଳ, ଯାହା ରାମ୍ୟକ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ରାମ୍ୟକ ପାରେ ଶ୍ୱେତ, ଯାହା ହିରଣ୍ମୟ ନାମରେ ଅଛି। ହିରଣ୍ମୟ ପାରେ ଶୃଙ୍ଗୀ, ଯେଉଁଠି କୁରୁ ଦେଶ ଅଛି; ଧନୁ ଆକାରରେ ଦୁଇ ଅଞ୍ଚଳ—ଏକ ଦକ୍ଷିଣ, ଏକ ଉତ୍ତର। ଚାରି ଦୀର୍ଘ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ମଧ୍ୟରେ ଇଲାବୃତ; ମେରୁର ପଶ୍ଚିମ ଓ ପୂର୍ବରେ ଦୁଇ ଦୀର୍ଘ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି। ନିଷଧର ଦକ୍ଷିଣ ଅଞ୍ଚଳ ଅର୍ଧ ବେଦୀ ନାମରେ ଅଛି, ଏହିପରି ଉତ୍ତରରେ ମଧ୍ୟ; ଦକ୍ଷିଣ ଅଞ୍ଚଳରେ ତିନି ଅଞ୍ଚଳ, ଉତ୍ତରରେ ମଧ୍ୟ ତିନି। ଏହି ଅଞ୍ଚଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମେରୁର ମଧ୍ୟ ଇଲାବୃତ ଅଟା; ନୀଳର ଦକ୍ଷିଣ ଓ ନିଷଧର ଉତ୍ତର ଅଞ୍ଚଳରେ। ଉତ୍ତରରେ ବିଶାଳ ମାଲ୍ୟବାନ୍ ପର୍ବତ ଉତ୍କଳିତ, ଉପରେ ଦୁଇ ହଜାର ଯୋଜନା ଅଛି। ଏହାର ଦୀର୍ଘତା ଏକତିସି ହଜାର ଯୋଜନା; ଏହାର ପଶ୍ଚିମରେ ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତ ଅଛି। ଗନ୍ଧମାଦନ ମାଲ୍ୟବାନ୍ ସମାନ ଦୀର୍ଘତାରେ ଅଛି, ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ପ୍ରସ୍ତରେ ସମାନ। ଏହି ଛଅ ବର୍ଷପର୍ବତ ପୂର୍ବକୁ ବଢ଼ିଛି, ଭଲଭାବେ ଗଠିତ; ଦୁଇପଟେ ପୂର୍ବ ଓ ପଶ୍ଚିମ ସମୁଦ୍ରରେ ବିଲିନ। ହିମବାନ୍ ପର୍ବତ ଅଧିକ ହିମାବୃତ, ହେମକୂଟ ସୁନାର, ନିଷଧ ମଧ୍ୟ ତରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ହିରଣ୍ୟମୟ।