ଏବେ ମୁଁ ନାଭିଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ କହିବି; ଆପଣ ଏହାକୁ ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ଶୁଣନ୍ତୁ। ନାଭି, ଯେଉଁଠି ଅତି ଜ୍ଞାନୀ ଓ ବିବେକଶୀଳ, ମେରୁଦେବୀଙ୍କୁ ନିଜ ପତ୍ନୀ କରି ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ସେ ପୁଅ ଥିଲେ ଋଷଭ, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟ ମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରୁଥିଲେ। ଋଷଭଙ୍କୁ ଏକ ଶତ ପୁଅ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବର୍ତମାନ ବର୍ତ୍ତମାନ ଭାରତ ନାମକ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁଅ ଅତି ବିରୋଧୀ ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଥିଲେ। ଋଷଭ, ନିଜ ପୁଅ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନେହାଶୀଳ, ଭାରତଙ୍କୁ ରାଜା ଭାବରେ ଅଭିଷେକ କରିଥିଲେ। ଏହି ଅଭିଷେକ ଜ୍ଞାନ ଓ ବିରାଗରେ ଆଧାରିତ ଥିଲା; ଋଷଭ ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ରୂପୀ ବଡ଼ ସର୍ପମାନେ ଉପରେ ଜୟଲାଭ କରିଥିଲେ। ସେ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ସ୍ଥାପିତ କରି ଏକାଗ୍ରତାରେ ଲୀନ ହୋଇଗଲେ; ତାଙ୍କ ଶରୀର ନଗ୍ନ, ଚୁଲ ଜଟା, ଖାଦ୍ୟ ନାହିଁ, ଚାଳ ଚାମ୍ବାର ପିନ୍ଧି, ଅନ୍ଧକାରରେ ପ୍ରବେଶ କରିଗଲେ। ସେ ଅନ୍ତେ ଅଭିଲାଷା ଓ ସନ୍ଦେହରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ପରମ ଶୈବ ଦ୍ୱିତୀୟ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ; ଦକ୍ଷିଣ ହିମାଲୟ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଭାରତଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ। ଏହି କାରଣରୁ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ଭାରତ କୁହନ୍ତି। ଭାରତଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ଶୁମତି, ଯେଉଁଠି ଅତି ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ। ଏହି ଭାରତ ଅଞ୍ଚଳରେ, ଭାରତ ନିଜ ପୁଅ ଶୁମତିଙ୍କୁ ରାଜା ଭାବରେ ଅଭିଷେକ କରି, ନିଜ ମହିମା ତାଙ୍କୁ ଦେଇ, ସେ ରାଜା ନିଜେ ଅରଣ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିଗଲେ। ଏହି ମଧ୍ୟ ଭୂମିରେ ଏକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯାହାକୁ ମେରୁ କୁହାଯାଏ। ଏହି ପାହାଡ଼ ନିଜ ଶିଖର ଉପରେ ବିଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନରେ ସଜିତ, ଅଟୁଟ ମାଉଣ୍ଟେନ୍ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ। ଏହା ଚଉଁଉଅଠି ଅସୀ ଚାରି ହଜାର ଏକକ ଉଚ୍ଚତାରେ ବିସ୍ତୃତ, ଏବଂ ତଳେ ଏବଂ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସୋଳେ ହଜାର ଏକକ ସମାନ ଭାବରେ ଆଛି। ମେରୁ ପାହାଡ଼ ଏକ ଉଲ୍ଟା ମଣ୍ଡା ଆକାରରେ ଉପରେ ବିସ୍ତୃତ; ତାହାର ଶିଖର ତିରିଶି ହଜାର ଏକକରେ ବିସ୍ତୃତ, ଏବଂ ପରିଧି ତାହାର ଚୌଡ଼ାର ତିଣିଗୁଣା। ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଶୁଭ ଶରୀର ଛୁଆଁରେ ଏହା ସୁନା ରଙ୍ଗରେ ଚମକେ, ଧତୁରା ଫୁଲର ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ ଏବଂ ଏହା ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ନିବାସ। ଏହା ଦେବମାନଙ୍କର ଖେଳଭୂମି, ଅସଙ୍ଖ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଏହି ପାହାଡ଼ର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଏକ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନା ରେ ବିସ୍ତୃତ। ଭୂମି ତଳେ ଏହା ସୋଳେ ହଜାର ଯୋଜନା ଚଉଁଉଅଠି ବିସ୍ତୃତ, ଏବଂ ଉପରେ ଏହି ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଛି। ଏହାର ମୂଳ ଅପରିମିତ ଦୈର୍ଘ୍ୟରେ; ତଳ ଚୌଡ଼ା ଶିଖର ଚୌଡ଼ାର ଦୁଇ ଗୁଣା। ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଏହା ପଦ୍ମରାଗ ରଙ୍ଗରେ ଚମକେ, ଦକ୍ଷିଣରେ ସୁନା ଭଳି, ପଶ୍ଚିମରେ ନୀଳ ନୀଳମଣି ଭଳି ଏବଂ ଉତ୍ତରରେ ପ୍ରଭାଳ ରଙ୍ଗରେ ଦୀପ୍ତିମାନ। ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଅମରାବତୀ ରହିଛି, ବିଭିନ୍ନ ରାଜପ୍ରାସାଦରେ ଭରିତ, ବହୁ ଦେବମାନେ ଏଠି ନିବାସ କରିଥିବା, ମଣିର ଜାଲରେ ଆଛି। ଏଠି ବିଭିନ୍ନ ଆକାରର ଦ୍ୱାର ଅଛି, ସୁନା ଓ ମଣିରେ ଶୋଭିତ; ସୁନା ଲତା ଓ ମଣି ଦ୍ୱାରା ତାହାର ତଳ ଅଳଙ୍କୃତ। ଏଠି କଥା ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ ପ୍ରବୀଣ ଲୋକମାନେ ବସିଛନ୍ତି; ସମସ୍ତ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ; ନାରୀମାନେ ମାମିଲା ଅନ୍ତଙ୍ଗ ଓ ମଦରେ ଚକ୍ଷୁ ଘୂରୁଥିବା। ଏଠି ହଜାର ହଜାର ନାରୀ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ରହିଛନ୍ତି; ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମରେ ଭରିତ ଅନେକ ଜଳାଶୟ। ସୁନା ଶିଖର, ସୁନା ବାଳିର ତାଟ, ନୀଳ ପଦ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଦ୍ମ, ଏବଂ ଶୁଭ ସୁନା ଫୁଲରେ ଏଠି ଶୋଭିତ। ଏପରି ଝିଲି ଝିଲି ହ୍ରଦ, ନଦୀ, ଓ ଝରଣାରେ ଏହି ରୂପବନ୍ତ ନଗର ଚମକେ, ଏବଂ ଏହି ପାହାଡ଼ ଏଠି ଦ୍ୱାରା ଶୁଭ ହୋଇଛି। ଦକ୍ଷିଣ ପୂର୍ବରେ ଏକ ନଗର ଅଛି, ତାହାର ନାମ ତେଜସ୍ୱିନୀ; ଏହା ଅଗ୍ନିଙ୍କ ନିବାସ, ଦିବ୍ୟ ଓ ଅମରାବତୀ ସମାନ, ସମସ୍ତ ଭୋଗରେ ଶୋଭିତ। ଦକ୍ଷିଣରେ ବୈବସ୍ୱତୀ ଅଛି, ଯମଙ୍କ ନଗର, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ନିୟନ୍ତା; ଏହି ଦିବ୍ୟ ମଣିର ରାଜପ୍ରାସାଦରେ ଘିରା। ଦକ୍ଷିଣ ପଶ୍ଚିମରେ ଶୁଭ ଶୁଧ୍ଧାବତୀ ଅଛି, କଳା ରଙ୍ଗରେ ଏବଂ ଏହିପରି ଗନ୍ଧାବତୀ ପଶ୍ଚିମ ଉତ୍ତରରେ ଚମକେ। ଉତ୍ତର ପୂର୍ବରେ ପାହାଡ଼ ଶିଖରର ଧାରରେ ମହୋଦୟ ନାମକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ନଗର ଅଛି, ଯେଉଁଠି ସଦା ଦିବ୍ୟ ଆକାଶରେ ଚମକେ। ଏହି ନଗର ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ମହେଶ୍ୱର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନଙ୍କ ନିବାସ; ସମସ୍ତ ଭୋଗରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ପବିତ୍ର, ହ୍ରଦରେ ଅଳଙ୍କୃତ, ନଗରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ। ଏଠି ସିଦ୍ଧ, ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ପ୍ରମୁଖ ଋଷି ଓ ଚାରି ପ୍ରକାରର ବିଭିନ୍ନ ଦେବମାନେ ଅନେକ ଆକାରରେ ରହିଛନ୍ତି। ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଏକ ବିଶାଳ ରାଜପ୍ରାସାଦ ଅଛି, ଶୁଧ୍ଧ କ୍ରିଷ୍ଟାଲ ଭଳି ଚମକେ, ହଜାର ଅଙ୍ଗନା ଅଛି। ଏଠି ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନି ଭଳି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ବହୁବଳୀ ଶର୍ବ ଦେବୀ ଓ କାର୍ତ୍ତିକେୟ ସହିତ ମଣିର ଶିଖରରେ ବସିଛନ୍ତି। ଏଠି ହରିଙ୍କ ପ୍ରାସାଦ ଅଛି, ଅର୍ଦ୍ଧ ଚୌଡ଼ା, ଦିବ୍ୟ ପଦ୍ମରାଗ ମଣିରେ ତିଆରି; ଦକ୍ଷିଣରେ ପଦ୍ମଜାଙ୍କ ଶୁଭ ପ୍ରାସାଦ ଅଛି। ଏଠି ଶକ୍ର, ଯମ, ସୋମ, ବରୁଣ, ନିରୃତି, ଅଗ୍ନିଙ୍କ ମହାନ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ନଗର ଅଛି। ଏପରି ବାୟୁ ଓ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରାସାଦ ଶର୍ବଙ୍କ ଅବସ୍ଥାନକୁ ଘିରିଛି; ଏହି ବିଭିନ୍ନ ଦିବ୍ୟ ପ୍ରାସାଦରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେବତା ନିବାସ କରନ୍ତି। ଉତ୍ତର ପୂର୍ବରେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳରେ ନିତ୍ୟ ପୂଜା ହେଉଛି; ଶିଦ୍ଧ ଓ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ଶୁଭ ଶୈଳାଦି ଏଠି ଅବସ୍ଥିତ। ସନତ୍କୁମାର, ଦେବମାନଙ୍କ ମହାନ୍ତ, ସିଦ୍ଧମାନେ ସହିତ ଆନନ୍ଦରେ ବସିଛନ୍ତି; ସନକ, ସନନ୍ଦ, ଏବଂ ହଜାର ହଜାର ଏପରି ଅନ୍ୟ ମାନେ ଏଠି ରହିଛନ୍ତି। କିଏଁଠି ଯୋଗ ଅଞ୍ଚଳ, କିଏଁଠି ଭୋଗ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି; ଏଠି ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ପ୍ରାସାଦ ଯୁବ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଚମକେ। ଏଠି ଶୁଭ ଶୈଳାଦିଙ୍କ ନିବାସ, ଗଣେଶ ରହିଛନ୍ତି, କାର୍ତ୍ତିକେୟ ଓ ହଜାର ହଜାର ଗଣମାନେ ସହିତ। ଏଠି ସୁୟଶା, ସୁନେତ୍ରା ଓ ମଦନ ମାତାମାନେ ଅଛନ୍ତି; ମେରୁ ପାହାଡ଼ ତଳରେ ଜମ୍ବୁନଦୀ ନଦୀ ଅଛି। ତାହାର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଏକ ରୂପବନ୍ତ ଜମ୍ବୁ ଗଛ ଅଛି, ଅତି ଉଚ୍ଚ ଓ ବିସ୍ତୃତ, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଋତୁରେ ଫଳ ହୁଏ।