ପୁଷ୍କରଦ୍ୱୀପରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଏବଂ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ପୂଜାରେ ସଦା ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଯେଉଁମାନେ ରହିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସେଠାର ଲୋକମାନଙ୍କ ଠାରେ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ରଖନ୍ତି । ପ୍ରଜାପତି ଓ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଲୋକମାନେ ଭକ୍ତିର ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି । ଏହିପରି, କାମ୍ୟାଙ୍କ ବଡ଼ ଏବଂ ପ୍ରବଳ ପୁଅ ଆଗ୍ନୀଧ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରିୟବ୍ରତ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ପ୍ରଭୁ ଭାବେ ଅଭିଷିକ୍ତ କଲେ । ସେ ଭବଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭକ୍ତି କରୁଥିଲେ, ସଦା ଯୁବାନ, ତପସ୍ୟାରେ ଅଟୁଟ, ଭବଙ୍କ ପୂଜାରେ ଲଗ୍ନ, ମହିମାମୟ ଏବଂ ଗୋମାନ୍, ଧୀମାନ୍ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସହିତ ରହୁଥିଲେ । ତାଙ୍କର ନଅଟି ପୁଅ ଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ପ୍ରଜାପତି ସମାନ, ମହେଶ୍ୱର ଭକ୍ତିରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଓ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରାଯାଇଥିଲେ । ଏହି ପୁଅମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବଡ଼ ଥିଲେ ନାଭି, ତାଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ କିମ୍ପୁରୁଷ, ତୃତୀୟ ହରିବର୍ଷ, ଚତୁର୍ଥ ଇଲାଭୃତ । ପଞ୍ଚମ ଥିଲେ ରମ୍ୟ, ଷଷ୍ଠ ହିରଣ୍ମାନ୍, ସପ୍ତମ କୁରୁ, ଅଷ୍ଟମ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ଓ ନବମ କେତୁମାଳ । ଏମିତି ଏହି ପୁଅମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ବାପା ଆଗ୍ନୀଧ୍ର ନିଜେ ଅନୁସୂଚିତ ଅଞ୍ଚଳ ଦେଇଥିଲେ—ନାଭିଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣ ଅଞ୍ଚଳ ହେମ, କିମ୍ପୁରୁଷଙ୍କୁ ହେମକୂଟ, ହରିଙ୍କୁ ନୈଷଧ, ଇଲାଭୃତଙ୍କୁ ମେରୁ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଅଞ୍ଚଳ ଓ ନୀଳାଚଳ ତଳସ୍ଥଳର ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଦେଶ ଦେଲେ । ହିରଣ୍ମୟଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଅଞ୍ଚଳ ଶ୍ୱେତ, କୁରୁଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଶୃଙ୍ଗବର୍ଷ, ଭଦ୍ରାଶ୍ୱଙ୍କୁ ମାଲ୍ୟବତ୍, କେତୁମାଳଙ୍କୁ ଗନ୍ଧମାଦନ ଦେଲେ । ଏଭଳି ନଅଟି ମହାନ ଅଞ୍ଚଳକୁ ବିଭାଜନ କରି, ଆଗ୍ନୀଧ୍ର ସେଠି ତାଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ରାଜା କରି ଅଭିଷିକ୍ତ କଲେ । ଏହି ପରେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଆଗ୍ନୀଧ୍ର ନିଜ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀମାନେ ଠିକ୍ ଭାବେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି, ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହେଲେ, ନିଜକୁ ପବିତ୍ର କଲେ ଓ ଅଧ୍ୟୟନରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଲେ । ଏହାପରେ ସେ ଶିବ ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ ହେଲେ । ଏହି କିମ୍ପୁରୁଷ ଆଦି ଅଷ୍ଟ ଶୁଭ ଅଞ୍ଚଳର ବର୍ଣ୍ଣନା ହେଉଛି,ଯେଉଁଠାରେ ଲୋକମାନେ ସ୍ୱଭାବତଃ ସହଜରେ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରନ୍ତି, କୌଣସି ବିପରୀତ ଅନୁଭୂତି ନାହିଁ, ତାଙ୍କୁ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ମୃତ୍ୟୁ ନାହିଁ । ସେଠି ଧର୍ମ ଅଧର୍ମ, ଉଚ୍ଚ-ନିଚ୍ଚ ନାହିଁ, ଏବଂ କୌଣସି ଯୁଗ ବିଭାଜନ ନାହିଁ । ରୁଦ୍ରକ୍ଷେତ୍ରରେ ଯେଉଁମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରନ୍ତି, ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ, ଭକ୍ତ ଓ ଅନୁଗାମୀ, ସେମାନେ ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି । ତାଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ରୁଦ୍ର ଏହି ଅଷ୍ଟ ଅଞ୍ଚଳ ରଚନା କରିଛନ୍ତି, ଏଠାରେ ମହାଦେବ ସଦା ଦେଖା ଦେଇଥାନ୍ତି । ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକମାନେ ନିଜ ହୃଦୟରେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଦେଖି ସଦା ସୁଖୀ ରହନ୍ତି; ସେଠି ମହାଦେବଙ୍କୁ ସେମାନେ ପରମ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଭାବେ ମନେ କରନ୍ତି । ଏବେ ମୁଁ ନାଭିଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ କହିବି । ନାଭି, ଯିଏ ମହାପ୍ରଜ୍ଞା, ମେରୁଦେବୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏକ ପୁଅ ଲାଭ କଲେ—ସେ ଥିଲେ ଋଷଭ, ରାଜାମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି । ଋଷଭଙ୍କୁ ଏକଶ ଝିଅ ମଧ୍ୟରୁ ବଡ଼ ପୁଅ ଭରତ ହେଲେ । ଋଷଭ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନେହଶୀଳ, ଭରତଙ୍କୁ ରାଜା କରି ଅଭିଷିକ୍ତ କଲେ, ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ ଉପରେ ଭରସା କରି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ରୂପୀ ମହା ସର୍ପମାନେ ଉପରେ ଜୟ ପାଇଥିଲେ । ସେ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିର୍ଲିପ୍ତ ହୋଇ, ନଗ୍ନ, ଜଟାଧାରୀ, ଅନ୍ନ ବିନା, ଛାଳ ପିନ୍ଧି, ଅନ୍ଧକାରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ସେ ଅଭିଲାଷ ଓ ସନ୍ଦେହରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୈବ ପଦ ଲାଭ କଲେ; ଭରତଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣ ହିମାଳୟ ଅଞ୍ଚଳ ଦେଲେ । ଏହି ଦେଶକୁ ଭରତ ନାମ ଅନୁସାରେ ‘ଭାରତ’ ବୋଲି ପ୍ରଜ୍ଞାନ ଲୋକ ଜାଣନ୍ତି । ଭରତଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ସୁମତି । ଏହି ଭାରତ ତାଙ୍କ ପୁଅ ସୁମତିଙ୍କୁ ରାଜା କରି ଅଭିଷିକ୍ତ କରି, ନିଜ ମହିମା ତ୍ୟାଗ କରି, ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ଏହି ଦ୍ୱୀପର ମଧ୍ୟରେ ବିଶାଳ ମେରୁ ପର୍ବତ ଅଛି, ଯାହା ନାନାମୂଲ୍ୟବାନ ମଣିର ଶିଖର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଅଟଳ ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ । ଏହି ପର୍ବତର ଉଚ୍ଚତା ଚୁରାସି ହଜାର ଯୁନିଟ୍ ଦେଖାଯାଏ, ଏବଂ ତଳେ ଏବଂ ପାଟିରେ ସୋଳହ ହଜାର ଯୋଜନ ବିସ୍ତାରିତ । ଏହା ଉଲ୍ଟା ଥାଲି ପରି ଆକୃତିର, ଶିଖରରେ ବତିସ ହଜାର ଯୋଜନ ଛଡ଼ାଯାଇଛି, ଏବଂ ଏହାର ପରିଧି ତାହାର ଚଉଡ଼ାର ତିଣିଗୁଣା । ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ପବିତ୍ର ଦେହ ସ୍ପର୍ଶରେ ଏହି ପର୍ବତ ସୁନାର ରଙ୍ଗରେ ଧତୂରା ଫୁଲ ପରି ଚମକେ, ଏହି ପର୍ବତ ଦେବତାମାନଙ୍କ ନିବାସସ୍ଥଳ । ଏହା ଦେବମାନଙ୍କ ଖେଳସ୍ଥଳ, ଅନେକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏହି ପର୍ବତର ଦৈର୍ଘ୍ୟ ଏକ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଭୂମି ତଳେ ଏହା ସୋଳହ ହଜାର ଯୋଜନ ଯାଏ, ଏବଂ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ଅନେକ ଶିଖର ଅଛି । ଏହି ପର୍ବତର ମୂଳ ଅପାର, ତଳ ଚଉଡ଼ା ଶିଖର ଚଉଡ଼ାର ଦୁଇ ଗୁଣା । ପୂର୍ବେ ପଦ୍ମରାଗ ପରି ଚମକେ, ଦକ୍ଷିଣରେ ସୁନା, ପଶ୍ଚିମରେ ନୀଳମଣି ଓ ଉତ୍ତରେ ପ୍ରବାଳ ରଙ୍ଗରେ ଅଳୋକିକ ଚମକ ଥାଏ । ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଅମରାବତୀ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ନାନା ପ୍ରକାର ରାଜମହଳ ଓ ଦେବମାନେ ଥାନ୍ତି, ମଣିମାଳା ଜାଲରେ ଢାକା । ସେଠାର ଦ୍ୱାରମାନେ ସୁନା ଓ ମଣିରେ ଶୋଭିତ, ସୁନା ଓ ମଣି ଦ୍ୱାରା ଆଲଙ୍କୃତ ମହାର୍ଚ୍ଚ ଓ ରାସ୍ତା ଅଛି । ସେଠାରେ ଚତୁର୍ ଓ ହାସ୍ୟବିଦ୍ ଲୋକମାନେ ରହନ୍ତି, ନାନା ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ମହିଳାମାନେ ଅତି ଆକର୍ଷକ ଓ ମଦରେ ମସ୍ତ ଚକ୍ଷୁ ଘୁରେଇ ରହନ୍ତି । ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ହଜାର ହଜାର ଅପ୍ସରା ଓ ସୁନ୍ଦରୀମାନେ ରହନ୍ତି, ଫୁଟିଥିବା ପଦ୍ମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁନ୍ଦର ପୋଖରୀ ଅଛି । ସୁନାର ସିଢ଼ି, ସୁନାର ବାଳିର ଢେର, ନୀଳ ପଦ୍ମ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଫୁଲ ଏବଂ ସୁଗନ୍ଧିତ ସୁନାର ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଏଠି ଶୋଭିତ ।