ତଳ ଭୂମିକୁ ଶଙ୍କୁକର୍ଣ୍ଣ, ନମୁଚି ଓ ତାଙ୍କ ଅନୁୟାୟୀମାନେ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଶୂରବୀରମାନେ ଭାଗ କରିଛନ୍ତି; ଏହିଭଳି ତଳ ଭୂମି ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଛି। ସମସ୍ତ ଏହି ଭୂମିରେ ପରମେଶ୍ୱର ନିଜେ ଅମ୍ବା, ସ୍କନ୍ଦ ଓ ନନ୍ଦିନ ସହିତ ଏବଂ ଚାରିପାଖରେ ଗଣମାନେ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି। ସମସ୍ତ ତଳ ଉପରେ ସପ୍ତ ସପ୍ତ ଭୂମି ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି; ଏହି ସପ୍ତ ଭୂମିର ବିଭାଗ ବିଷୟରେ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି। ଏହି ପୃଥିବୀ ସପ୍ତ ଦ୍ୱୀପରେ ବିଭକ୍ତ, ଯେଉଁଠାରେ ନଦୀ ଓ ପାହାଡ଼ ରହିଛି, ଏବଂ ଚାରିଦିଗରୁ ସପ୍ତ ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ଜମ୍ବୂ, ପ୍ଲକ୍ଷ, ଶାଲ୍ମଳୀ, କୁଶ, କ୍ରଉଞ୍ଚ, ଶାକ ଓ ପୁଷ୍କର—ଏହି ଅନୁକ୍ରମରେ ଦ୍ୱୀପଗୁଡ଼ିକ ଅଛି। ସମସ୍ତ ସପ୍ତ ଦ୍ୱୀପରେ ହର ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ପରିକର ସହ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରି ନିଜ ପ୍ରଭାବ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି। ଏହି ସପ୍ତ ସମୁଦ୍ର—ଲୁଣ ପାଣି, ଇଖୁ ରସ, ମଦ୍ୟ, ଘିଅ, ଦହି ସମୁଦ୍ର, ଖୀର ସମୁଦ୍ର ଓ ମିଠା ପାଣି—ଏହି ଅନୁକ୍ରମରେ ବିସ୍ତୃତ। ସମସ୍ତ ସମୁଦ୍ରରେ ସମୟ ସମୟରେ ଶିବ ତାଙ୍କ ପରିକରମାନେ ସହ ଜଳର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ତାଙ୍କ ତରଙ୍ଗ ହସ୍ତ ଦ୍ୱାରା କ୍ରୀଡ଼ା କରନ୍ତି। ଯେପରି ଖୀର ସମୁଦ୍ରରେ ଅମୃତ ରହିଛି, ସେପରି ଖୀର ସମୁଦ୍ରରେ ହରି ନିତ୍ୟ ଶିବଙ୍କ ସାକ୍ଷାତ୍ ଜ୍ଞାନରେ ଯୋଗନିଦ୍ରାରେ ଶୟନ କରନ୍ତି। ଭଗବାନ ଜାଗିଲେ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଜାଗେ; ତାଙ୍କ ନିଦ୍ରାରେ, ଯାହା ଚଳିତ ଓ ଅଚଳ, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପ୍ତ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଶୟନ କରନ୍ତି। ସେଉଁଠି ସେଉଁଠି ସବୁକିଛି ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ, ସୁରକ୍ଷା ଓ ନାଶ ହୁଏ—ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବତାଙ୍କ ଦୟାରେ। ଏଠାରେ ସୁଷେଣ ନାମକ ଋଷିମାନେ ପରମ ପୁରୁଷ ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ, ଯିଏ ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଧାରଣ କରନ୍ତି, ପୂଜା କରନ୍ତି। ଏବଂ ଯେଉଁ ସବୁ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀ ଅନିରୁଦ୍ଧ ପୁରୁଷ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ନାରାୟଣଙ୍କ ସମାନ, ସମସ୍ତ ଶ୍ରୀ ଦ୍ୱାରା ଯୁକ୍ତ। ସନନ୍ଦନ, ସନତ୍, ସନାତନ, ବାଳଖିଲ୍ୟ ଋଷି, ସିଦ୍ଧମାନେ, ଏବଂ ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣ—ଏମାନେ ସଦା ଏଠାରେ ବିଶ୍ୱର ମୂଳ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି। ସପ୍ତ ଦ୍ୱୀପରେ ବହୁତ ମହାପର୍ବତ ତାଙ୍କ ତୁଙ୍ଗ ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ। କିଛି ପାହାଡ଼ ସମୁଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ଓ ଗୁହାସମୂହ ସହିତ; ଅନେକ ଭୂପତି ଏଠାରେ କାଳର ଭାରରେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି। ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ, କ୍ରଉଞ୍ଚ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ପ୍ରଜାପତିରୁ, ପୂର୍ବ ଓ ପରେ ଆସୁଥିବା ସମସ୍ତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଏଠି ଭୂପତିମାନେ ହେଉଛନ୍ତି। ଏଉଁଠି ମୁଁ ତୁମକୁ ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିବି—ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ବନ୍ତର ଓ ସମସ୍ତ ପୂର୍ବ ପରେ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ତାଙ୍କ ବିବରଣୀ ଦେଉଛି। ସମସ୍ତେ ସମାନ ଗର୍ବ ଓ ଏକ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ; ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁଙ୍କ ନାତିମାନେ ବଳଶାଳୀ ଥିଲେ। ପ୍ରିୟବ୍ରତଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ଦୀର୍ଘ ଶୂର ଥିଲେ—ଆଗ୍ନୀଧ୍ର, ଅଗ୍ନିବାହୁ, ମେଧ, ମେଧାତିଥି, ଓ ବସୁ। ତାଙ୍କ ବାକୀ ପୁତ୍ରମାନେ—ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମାନ୍, ଦ୍ୟୁତିମାନ୍, ହବ୍ୟ, ସବନ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ପ୍ରିୟବ୍ରତ ଏହି ସପ୍ତ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ସପ୍ତ ଦ୍ୱୀପର ରାଜା କରି ଅଭିଷେକ କରିଥିଲେ। ସେ ଆଗ୍ନୀଧ୍ରଙ୍କୁ ଜମ୍ବୂଦ୍ୱୀପର ଭୂପତି କଲେ; ମେଧାତିଥିଙ୍କୁ ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ୱୀପ ରାଜା କଲେ। ଶାଲ୍ମଳୀ ଦ୍ୱୀପର ରାଜା ହେଲେ ଶାଲ୍ମଳ; କୁଶଦ୍ୱୀପରେ ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମତଙ୍କୁ ରାଜା କଲେ। କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପରେ ଦ୍ୟୁତିମାନ୍ ରାଜା ହେଲେ, ଶାକଦ୍ୱୀପରେ ହବ୍ୟଙ୍କୁ ଭୂପତି କଲେ। ପୁଷ୍କର ଦ୍ୱୀପରେ ସବନ, ଯିଏ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ, ରାଜା ହେଲେ; ଏଠି ସବନଙ୍କ ପୁତ୍ର ମହାବୀତ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଧାତକୀ ଓ ମହାବୀତ—ଏହି ଦୁଇଜଣ ଉତ୍ତମ ପୁତ୍ର; ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ମହାବୀତ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲା। ଧାତକୀ ନାମ ଅଞ୍ଚଳ ଧାତକୀଖଣ୍ଡ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ; ହବ୍ୟ, ଶାକଦ୍ୱୀପର ଭୂପତି, ମଧ୍ୟ ପୁତ୍ରମାନେ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ—ଜଳଦ, କୁମାର, ସୁକୁମାର, ମଣୀଚକ, କୁସୁମୋତ୍ତର, ମୋଦକ ଓ ସପ୍ତମ ମହାଦ୍ରୁମ। ପ୍ରଥମ ଅଞ୍ଚଳ ଅଳଦ ନାମରେ ଜଳଦଙ୍କ; ଦ୍ୱିତୀୟ କୌମାର କୁମାରଙ୍କ; ତୃତୀୟ ସୁକୁମାର ନାମରେ; ଚତୁର୍ଥ ମଣୀଚକ ଭାବରେ; ପଞ୍ଚମ କୁସୁମୋତ୍ତର ନାମରେ; ଷଷ୍ଠ ମୋଦକ ଅଞ୍ଚଳ ମୋଦକଙ୍କ; ସପ୍ତମ ମହାଦ୍ରୁମ ଅଞ୍ଚଳ ମହାଦ୍ରୁମଙ୍କ ନାମରେ। ଏହିଭଳି ସପ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ନାମରେ ପରିଚିତ। ଦ୍ୟୁତିମାନ୍, କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପର ଭୂପତିଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ—କୁଶଳ, ମନୁଗ, ଉଷ୍ଣ, ପୀବର, ଅନ୍ଧକାରକ, ମୁନି ଓ ଦୁନ୍ଦୁଭି। କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପର ଶୁଭ୍ର ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକ ଏମାନେ ନାମରେ ପରିଚିତ। କୁଶଳଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳ କୁଶଳ, ମନୁଗଙ୍କ ମନୋନୁଗ, ଉଷ୍ଣଙ୍କ ଉଷ୍ଣ, ପୀବରଙ୍କ ପୀବର, ଅନ୍ଧକାରକଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳ ଅନ୍ଧକାରକ, ମୁନିଙ୍କ ମୁନି ଓ ଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କ ଦୁନ୍ଦୁଭି ଭାବରେ ପରିଚିତ। ଏମିତି ସପ୍ତ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଜନଗଣ କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପରେ ବସୁଛନ୍ତି; ଏବଂ କୁଶଦ୍ୱୀପରେ ମଧ୍ୟ ସପ୍ତ ଶୂରବଳି ପୁତ୍ର ଅଛନ୍ତି—ଉଦ୍ଭିଦ, ବେଣୁମାନ୍, ଦ୍ୱୈରଥ, ଲବଣ, ଧୃତି, ପ୍ରଭାକର ଓ ସପ୍ତମ କପିଳ। ପ୍ରଥମ ଅଞ୍ଚଳ ଉଦ୍ଭିଦ, ଦ୍ୱିତୀୟ ବେଣୁମଣ୍ଡଳ, ତୃତୀୟ ଦ୍ୱୈରଥ, ଚତୁର୍ଥ ଲବଣ, ପଞ୍ଚମ ଧୃତିମତ, ଷଷ୍ଠ ପ୍ରଭାକର ଓ ସପ୍ତମ କପିଳ ଭାବରେ ପରିଚିତ। ଏହି ଭଳି ସପ୍ତ ଦ୍ୱୀପ, ସପ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ ଓ ତାଙ୍କ ପ୍ରଭୁମାନେ, ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ କୃପାରେ ଏହି ବିଶ୍ୱରେ ବିସ୍ତାରିତ ଓ ପାଳିତ।